Trước những thách thức đặt ra đối với phát triển kinh tế – xã hội ở khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc đầu tư hạ tầng chợ và đẩy mạnh xúc tiến thương mại được xác định là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến sinh kế, thu nhập và chất lượng đời sống của người dân. Tại tỉnh Nghệ An, do đặc thù địa hình rộng, bị chia cắt mạnh, giao thông đi lại khó khăn, hệ thống hạ tầng thương mại ở nhiều địa bàn miền núi còn thiếu và yếu, hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa chưa thực sự thuận lợi, làm hạn chế khả năng phát triển sản xuất và tiêu thụ sản phẩm của người dân. Nhận thức rõ những “điểm nghẽn” này, trong giai đoạn 2021–2024, tỉnh Nghệ An đã dành nguồn lực đáng kể để đầu tư xây dựng, cải tạo hệ thống hạ tầng chợ, đồng thời triển khai đồng bộ các hoạt động xúc tiến thương mại tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, qua đó từng bước khơi thông dòng chảy hàng hóa, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững ở khu vực còn nhiều khó khăn.
Thực hiện định hướng đó, giai đoạn 2021–2025, tỉnh Nghệ An đã tích cực phối hợp tổ chức và tham gia hơn 40 chương trình, sự kiện xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu hàng hóa trên phạm vi cả nước. Thông qua 73 hội chợ, hội nghị giao thương, sản phẩm của hơn 600 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất đã được giới thiệu rộng rãi tới các đối tác, nhà phân phối và người tiêu dùng, trong đó có nhiều sản phẩm đặc trưng của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các hoạt động này không chỉ giúp quảng bá hình ảnh, thương hiệu sản phẩm địa phương mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường lớn, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hàng hóa.
Công tác xúc tiến thương mại đã hỗ trợ kết nối thành công 38 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất đưa các sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc sản miền núi vào hệ thống siêu thị, cửa hàng bán lẻ trên toàn quốc. Đây được xem là bước tiến quan trọng, góp phần giải quyết bài toán đầu ra cho sản phẩm vùng cao, giảm tình trạng phụ thuộc vào thị trường truyền thống và nâng cao giá trị hàng hóa. Bên cạnh đó, để kích cầu tiêu dùng nội địa và tạo điều kiện cho người dân miền núi tiếp cận hàng hóa chất lượng, tỉnh đã tổ chức 15 phiên chợ hàng Việt về miền núi, đồng thời hỗ trợ xây dựng các điểm bán sản phẩm lưu niệm gắn với phát triển du lịch tại Quế Phong và Nghĩa Đàn, qua đó kết nối sản xuất với tiêu dùng và du lịch một cách hài hòa. Từ thực tiễn triển khai cho thấy, hoạt động xúc tiến thương mại không chỉ đơn thuần là đưa hàng hóa ra thị trường, mà còn góp phần quan trọng trong việc ổn định giá cả, nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và cơ sở sản xuất vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các chương trình kết nối thị trường đã tạo động lực thúc đẩy sản xuất, cải thiện sinh kế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân miền núi, đồng thời khẳng định vai trò của thương mại như một trụ cột thiết yếu trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội bền vững của tỉnh Nghệ An ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song thực tiễn phát triển hạ tầng chợ và xúc tiến thương mại tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Nghệ An vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế. Hiện nay, phần lớn hệ thống chợ trên địa bàn có quy mô nhỏ, hình thức buôn bán mang tính tự phát, nhỏ lẻ, cơ cấu mặt hàng nghèo nàn và chưa được quy hoạch một cách bài bản, khoa học. Đáng chú ý, nhiều chợ được đầu tư xây dựng từ 15–20 năm trước nay đã xuống cấp nghiêm trọng, hạ tầng hư hỏng, không đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy và an toàn thực phẩm. Trong khi đó, nguồn lực dành cho công tác bảo trì, cải tạo, nâng cấp còn hạn chế, khiến khả năng đáp ứng nhu cầu giao thương ngày càng gia tăng của người dân gặp nhiều khó khăn. Sản xuất nông nghiệp chủ yếu mang tính manh mún, phụ thuộc mùa vụ, chưa có sự đầu tư chiều sâu về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mẫu mã bao bì. Nhiều sản phẩm OCOP và sản phẩm tiềm năng chưa trở thành hàng hóa có khả năng cung ứng ổn định cho các thị trường lớn, dẫn đến sức cạnh tranh còn hạn chế. Mối liên kết giữa các cơ sở sản xuất với doanh nghiệp, hệ thống phân phối hiện đại vẫn còn lỏng lẻo, trong khi năng lực của doanh nghiệp địa phương nhìn chung còn nhỏ, khiến việc mở rộng thị trường gặp nhiều trở ngại.
Hạn chế này càng bộc lộ rõ trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu của hoạt động thương mại. Phần lớn doanh nghiệp và cơ sở sản xuất vùng cao chưa khai thác hiệu quả các kênh quảng bá, bán hàng trực tuyến như website, sàn thương mại điện tử hay mạng xã hội. Nguồn kinh phí hỗ trợ xúc tiến thương mại chủ yếu được lồng ghép từ các chương trình khác nên quy mô nhỏ, số lượng đề án hạn chế, chưa tạo được sức lan tỏa rộng. Ngoài ra, việc triển khai Nghị định số 60/2024/NĐ-CP về quản lý và phát triển chợ còn gặp nhiều bất cập do thiếu quy định rõ ràng về cơ quan chuyên môn quản lý kết cấu hạ tầng chợ do Nhà nước đầu tư cũng như mô hình tổ chức, vận hành sau đầu tư, gây khó khăn cho địa phương trong quá trình thực hiện.
Trước những tồn tại đó, từ thực tiễn triển khai, tỉnh Nghệ An đã kiến nghị Trung ương xem xét tăng định mức hỗ trợ ngân sách cho việc đầu tư xây dựng mới, cải tạo và nâng cấp hệ thống chợ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đây được xác định là nhu cầu cấp thiết nhằm từng bước hoàn thiện hạ tầng thương mại, đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất, kinh doanh và giao thương của người dân trong giai đoạn tới. Song song với đó, tỉnh đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách ưu đãi để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư, khai thác và quản lý chợ theo hướng bền vững, hiệu quả hơn. Cùng với đầu tư hạ tầng, Nghệ An xác định việc triển khai hiệu quả các chính sách xúc tiến thương mại đóng vai trò then chốt trong việc mở rộng đầu ra cho sản phẩm địa phương. Việc thực hiện Nghị quyết số 38/2025/NQ-HĐND về xúc tiến thương mại, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cần được đẩy mạnh, gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đặc biệt, tỉnh chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp vùng cao tiếp cận công nghệ số, đổi mới phương thức quảng bá, kết nối với các kênh phân phối hiện đại, từng bước bắt kịp xu thế thương mại mới.
Về lâu dài, việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển hệ thống chợ cần được đặt trong tổng thể Quy hoạch tỉnh giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2050, bảo đảm phù hợp với thực tế sáp nhập địa giới hành chính cấp xã và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cùng với đó là tăng cường công tác quản lý thị trường tại chợ, tuyên truyền nâng cao ý thức của tiểu thương trong việc nói không với hàng giả, hàng kém chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm, đồng thời hình thành các điểm giới thiệu và bán sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng của tỉnh.
Đầu tư hạ tầng chợ gắn với đẩy mạnh xúc tiến thương mại đã và đang khẳng định vai trò then chốt trong phát triển kinh tế – xã hội khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Nghệ An. Hệ thống chợ không chỉ là không gian giao thương hàng hóa mà còn là điểm tựa để kết nối sản xuất với thị trường, thúc đẩy tiêu thụ nông sản, sản phẩm đặc trưng địa phương, qua đó tạo sinh kế ổn định và nâng cao thu nhập cho người dân. Cùng với đó, các hoạt động xúc tiến thương mại ngày càng bài bản đã góp phần mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và từng bước đưa hàng hóa miền núi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bao trùm và bền vững ngày càng rõ nét, thương mại được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng nhất để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng, giữa vùng khó khăn và vùng thuận lợi. Khi hạ tầng chợ được đầu tư đồng bộ, chính sách được hoàn thiện và chuyển đổi số được thúc đẩy hiệu quả, thương mại không chỉ góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế bền vững, ổn định xã hội và phát triển hài hòa các vùng miền của Nghệ An trong thời gian tới.
Lê Văn Lai
