I. Mở bài
Trong tiến trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Sự phát triển mạnh mẽ của doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước không chỉ góp phần huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, mở rộng sản xuất, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, mà còn từng bước hình thành đội ngũ doanh nhân có tư duy quản trị hiện đại, năng động và thích ứng nhanh với biến động của thị trường toàn cầu. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào chuỗi giá trị quốc tế, khu vực doanh nghiệp tư nhân đang trở thành lực lượng quan trọng góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và nâng cao vị thế quốc gia trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.
Tuy nhiên, quá trình phát triển nhanh của khu vực kinh tế ngoài nhà nước cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản trị xã hội và bảo đảm ổn định chính trị trong điều kiện kinh tế thị trường hiện đại. Áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, sự dịch chuyển lao động liên tục, yêu cầu nâng cao trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, cùng những tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững đang đặt doanh nghiệp trước nhiều thách thức không chỉ về hiệu quả sản xuất – kinh doanh mà còn về xây dựng môi trường lao động hài hòa, ổn định và minh bạch. Trong bối cảnh đó, yêu cầu tăng cường sự gắn kết giữa mục tiêu phát triển kinh tế với bảo đảm ổn định xã hội, giữa tăng trưởng doanh nghiệp với trách nhiệm cộng đồng và lợi ích người lao động ngày càng trở nên rõ nét.
Từ góc độ đó, việc xây dựng và phát triển tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước cần được nhìn nhận không chỉ như một yêu cầu về công tác tổ chức, mà còn là một giải pháp quan trọng nhằm củng cố nền tảng chính trị – xã hội trong khu vực kinh tế năng động này. Nếu được tổ chức phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp và vận hành theo hướng đồng hành, hỗ trợ phát triển, tổ chức đảng có thể góp phần tăng cường đối thoại nội bộ, xây dựng văn hóa doanh nghiệp, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người sử dụng lao động và người lao động, qua đó tạo môi trường sản xuất – kinh doanh ổn định và bền vững hơn. Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, những doanh nghiệp có tổ chức đảng hoạt động hiệu quả thường đồng thời duy trì được quan hệ lao động ổn định, môi trường làm việc gắn kết và năng lực thích ứng tốt hơn trước biến động của thị trường.
Trong điều kiện kinh tế tư nhân ngày càng mở rộng cả về quy mô lẫn phạm vi ảnh hưởng, phát triển tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước vì thế không đơn thuần là mở rộng số lượng tổ chức cơ sở đảng, mà còn là yêu cầu khách quan nhằm tăng cường sự gắn kết giữa phát triển kinh tế với ổn định chính trị – xã hội và định hướng phát triển bền vững. Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập nhưng vẫn bảo đảm tính ổn định, hài hòa và bền vững trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
II. Kinh tế tư nhân và yêu cầu củng cố nền tảng chính trị trong giai đoạn mới
Trong hơn ba thập niên đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã chuyển từ vị trí bổ trợ sang trở thành một cấu phần ngày càng quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Nếu trước đây tăng trưởng chủ yếu dựa vào khu vực kinh tế nhà nước và đầu tư công, thì hiện nay doanh nghiệp tư nhân đang từng bước mở rộng vai trò trong nhiều lĩnh vực từ sản xuất công nghiệp, thương mại, logistics đến công nghệ số, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Sự phát triển mạnh mẽ của khu vực này phản ánh quá trình vận động tất yếu của nền kinh tế thị trường hiện đại, đồng thời cho thấy khả năng huy động nguồn lực xã hội ngày càng lớn trong tiến trình phát triển đất nước.
Theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW, kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Quan điểm này đánh dấu bước phát triển mới trong nhận thức lý luận về vị trí của khu vực kinh tế ngoài nhà nước trong cấu trúc phát triển quốc gia. Không chỉ đóng góp ngày càng lớn vào GDP, khu vực doanh nghiệp tư nhân còn tạo việc làm cho hàng chục triệu lao động, thúc đẩy lưu thông thị trường và hình thành đội ngũ doanh nhân năng động, có khả năng thích ứng nhanh với môi trường cạnh tranh toàn cầu. Trong nhiều lĩnh vực mới như kinh tế số, thương mại điện tử, công nghệ nền tảng hay sản xuất xanh, khu vực tư nhân đang thể hiện rõ vai trò tiên phong trong đổi mới mô hình tăng trưởng.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của khu vực kinh tế ngoài nhà nước cũng làm xuất hiện nhiều vấn đề mới trong quản trị phát triển và ổn định xã hội. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp phải liên tục tối ưu chi phí, tái cấu trúc sản xuất và thích ứng với áp lực thị trường. Điều này kéo theo sự dịch chuyển lao động mạnh hơn, yêu cầu cao hơn về kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ mất cân bằng trong quan hệ lao động nếu thiếu cơ chế đối thoại và phối hợp hiệu quả giữa các bên. Không ít doanh nghiệp hiện nay phải đồng thời đối mặt với áp lực chuyển đổi số, yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn môi trường, trách nhiệm xã hội và các tiêu chí ESG trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Những yêu cầu này cho thấy phát triển kinh tế trong giai đoạn mới không còn chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng quản trị, mức độ ổn định nội bộ và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Từ góc độ lý luận, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam luôn đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng với ổn định chính trị – xã hội và bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội. Điều đó đồng nghĩa với việc sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân không tách rời yêu cầu củng cố nền tảng chính trị và duy trì tính ổn định của môi trường phát triển. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ tổ chức chính trị, mà còn như một thành tố của quản trị xã hội trong nền kinh tế thị trường hiện đại. Khi hoạt động đúng chức năng, phù hợp với đặc thù doanh nghiệp và tránh hành chính hóa, tổ chức đảng có thể góp phần tăng cường đối thoại nội bộ, xây dựng văn hóa doanh nghiệp, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và tạo sự gắn kết hài hòa giữa lợi ích doanh nghiệp với lợi ích người lao động. Đây cũng là cơ sở quan trọng để củng cố tính ổn định và sức chống chịu của khu vực kinh tế tư nhân trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu ngày càng phức tạp.
III. Vai trò thực tiễn của tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài nhà nước: Từ nền tảng chính trị đến giá trị quản trị và phát triển bền vững
Trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân ngày càng mở rộng quy mô và phạm vi ảnh hưởng, vai trò của tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước cần được nhìn nhận từ góc độ thực tiễn và hiệu quả vận hành thay vì chỉ tiếp cận dưới khía cạnh tổ chức chính trị đơn thuần. Thực tế cho thấy, ở những doanh nghiệp mà tổ chức đảng hoạt động phù hợp với đặc thù sản xuất – kinh doanh, gắn với nhu cầu phát triển nội tại và duy trì được cơ chế phối hợp hài hòa với ban lãnh đạo doanh nghiệp, tổ chức đảng không chỉ góp phần củng cố nền tảng chính trị mà còn tạo ra nhiều giá trị thiết thực đối với môi trường lao động, văn hóa doanh nghiệp và năng lực phát triển bền vững.
Một trong những vai trò rõ nét nhất của tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước là góp phần ổn định quan hệ lao động và tăng cường cơ chế đối thoại nội bộ. Trong điều kiện cạnh tranh thị trường ngày càng lớn, áp lực về năng suất, chi phí và tiến độ sản xuất có thể làm gia tăng nguy cơ phát sinh mâu thuẫn giữa người sử dụng lao động và người lao động nếu thiếu các kênh trao đổi hiệu quả. Khi đó, tổ chức đảng cùng với công đoàn và các tổ chức đoàn thể có thể trở thành cầu nối hỗ trợ doanh nghiệp duy trì môi trường làm việc ổn định, minh bạch và hài hòa hơn. Thông qua việc nắm bắt tâm tư người lao động, tham gia đối thoại định kỳ, tuyên truyền chính sách pháp luật lao động và phối hợp giải quyết kiến nghị phát sinh, nhiều chi bộ trong doanh nghiệp đã góp phần hạn chế tranh chấp lao động, củng cố niềm tin nội bộ và tạo sự đồng thuận trong quá trình vận hành sản xuất.
Ở nhiều doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, mô hình sinh hoạt chi bộ gắn với nhiệm vụ chuyên môn đang cho thấy những chuyển biến tích cực. Thay vì triển khai hoạt động theo hướng hình thức, một số chi bộ đã lồng ghép nội dung sinh hoạt với các vấn đề thực tiễn như nâng cao năng suất lao động, cải tiến quy trình sản xuất, bảo đảm an toàn lao động hoặc phát huy sáng kiến kỹ thuật trong đội ngũ công nhân. Cách tiếp cận này giúp hoạt động của tổ chức đảng trở nên gần với thực tiễn sản xuất hơn, đồng thời tạo điều kiện để đảng viên phát huy vai trò tiên phong thông qua hiệu quả công việc cụ thể. Trong nhiều trường hợp, chính các đảng viên là lực lượng đi đầu trong cải tiến kỹ thuật, tiết giảm chi phí hoặc xây dựng tác phong lao động chuyên nghiệp, từ đó tạo ảnh hưởng tích cực tới tập thể lao động trong doanh nghiệp.
Bên cạnh vai trò ổn định quan hệ lao động, tổ chức đảng còn có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành và củng cố văn hóa doanh nghiệp. Trong môi trường cạnh tranh hiện đại, năng lực phát triển của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào vốn, công nghệ hay thị trường, mà ngày càng gắn chặt với chất lượng quản trị nhân sự và bản sắc văn hóa nội bộ. Một môi trường làm việc đề cao kỷ luật lao động, tinh thần trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và sự gắn kết tập thể sẽ tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển ổn định lâu dài. Khi hoạt động hiệu quả, tổ chức đảng có thể góp phần lan tỏa các giá trị tích cực trong doanh nghiệp thông qua việc xây dựng tác phong làm việc chuyên nghiệp, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và thúc đẩy trách nhiệm xã hội trong hoạt động sản xuất – kinh doanh.
Trong bối cảnh phát triển bền vững trở thành xu thế toàn cầu, vai trò của tổ chức đảng trong doanh nghiệp cũng cần được tiếp cận theo hướng gắn với các yêu cầu mới về ESG, trách nhiệm môi trường và phát triển nguồn nhân lực. Nhiều doanh nghiệp hiện nay không chỉ cạnh tranh bằng giá thành hay quy mô sản xuất, mà còn bằng mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn lao động, tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng quốc tế. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng được cơ chế quản trị minh bạch, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hình thành văn hóa phát triển có trách nhiệm. Trong quá trình đó, tổ chức đảng nếu hoạt động hiệu quả có thể góp phần thúc đẩy nhận thức về phát triển xanh, an toàn lao động, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong doanh nghiệp. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, khả năng thích ứng và sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Một khía cạnh khác ngày càng được nhìn nhận rõ hơn là vai trò đồng hành quản trị của tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước. Trong điều kiện lực lượng lao động trẻ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn, yêu cầu xây dựng sự gắn kết nội bộ và duy trì niềm tin trong doanh nghiệp trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Thông qua công tác tuyên truyền, truyền thông nội bộ và định hướng xây dựng văn hóa doanh nghiệp, tổ chức đảng có thể hỗ trợ doanh nghiệp tăng cường sự đồng thuận giữa các bộ phận, hạn chế khoảng cách trong quản trị và nâng cao mức độ gắn bó của người lao động. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động hoặc hoạt động trong môi trường cạnh tranh và biến động cao.
Tại Lào Cai, cùng với sự phát triển của các ngành logistics, khai khoáng, thương mại biên giới và dịch vụ cửa khẩu, việc xây dựng tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước đang từng bước gắn với yêu cầu ổn định lực lượng lao động và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp. Một số mô hình phối hợp giữa cấp ủy, ban lãnh đạo doanh nghiệp và tổ chức công đoàn đã bước đầu tạo ra cơ chế trao đổi thông tin và giải quyết vấn đề linh hoạt hơn trong quá trình vận hành sản xuất – kinh doanh. Dù vẫn còn nhiều khó khăn và chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp, thực tiễn này cho thấy nếu được tổ chức phù hợp với đặc thù hoạt động và tránh hành chính hóa, tổ chức đảng hoàn toàn có thể trở thành một nhân tố góp phần củng cố sự ổn định nội bộ, tăng cường tính gắn kết và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển theo hướng bền vững hơn.
IV. Thực trạng và những “điểm nghẽn” trong phát triển đảng ở doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước
Dù công tác phát triển tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song thực tiễn cho thấy quá trình triển khai vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế và chưa theo kịp tốc độ phát triển nhanh của khu vực kinh tế tư nhân. Những “điểm nghẽn” này không chỉ xuất phát từ yếu tố tổ chức hay nguồn lực, mà còn phản ánh khoảng cách nhất định giữa yêu cầu lý luận với thực tiễn vận hành của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường hiện đại. Việc nhìn nhận khách quan những hạn chế hiện nay vì thế là điều cần thiết để công tác xây dựng Đảng trong khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước có thể chuyển từ mở rộng về số lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả thực chất.
Một trong những vấn đề dễ nhận thấy là tốc độ phát triển tổ chức đảng chưa tương xứng với quy mô gia tăng nhanh của doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước. Trong nhiều năm qua, số lượng doanh nghiệp tư nhân thành lập mới liên tục tăng mạnh, kéo theo sự mở rộng nhanh của lực lượng lao động và các loại hình sản xuất – kinh doanh. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp có tổ chức đảng vẫn còn tương đối thấp so với tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Ở nhiều địa phương, số lượng tổ chức đảng được thành lập chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp quy mô lớn hoặc doanh nghiệp có lực lượng lao động ổn định, trong khi khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế – lại gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng tổ chức đảng. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn, nhưng đồng thời cũng phản ánh những thách thức đặc thù của công tác xây dựng Đảng trong môi trường kinh tế thị trường năng động và biến động cao.
Bên cạnh đó, tâm lý e ngại của một bộ phận chủ doanh nghiệp vẫn là rào cản đáng chú ý trong quá trình phát triển tổ chức đảng ở khu vực ngoài nhà nước. Trên thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn nhìn nhận hoạt động của tổ chức đảng chủ yếu dưới góc độ thủ tục hoặc hành chính, từ đó lo ngại có thể phát sinh thêm cơ chế phối hợp phức tạp, ảnh hưởng tới tính linh hoạt trong điều hành sản xuất – kinh doanh. Một số doanh nghiệp khác chưa thật sự thấy rõ giá trị thực tiễn mà tổ chức đảng có thể mang lại đối với quản trị doanh nghiệp, ổn định lao động hay phát triển văn hóa nội bộ. Những băn khoăn này phần nào phản ánh thực tế rằng ở một số nơi, hoạt động của tổ chức đảng chưa tạo được sự gắn kết rõ ràng với nhu cầu phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy, thay vì tiếp cận theo hướng vận động mang tính hình thức, việc xây dựng tổ chức đảng cần được đặt trên cơ sở đồng hành, hỗ trợ và tạo giá trị thực chất cho doanh nghiệp trong quá trình phát triển.
Một hạn chế khác là chất lượng hoạt động của tổ chức đảng giữa các doanh nghiệp hiện vẫn chưa đồng đều. Trong khi một số mô hình hoạt động hiệu quả, gắn sinh hoạt chi bộ với nhiệm vụ sản xuất – kinh doanh và xây dựng văn hóa doanh nghiệp, thì ở không ít nơi, nội dung sinh hoạt vẫn còn mang tính hình thức, thiếu tính thực tiễn và chưa bám sát đặc thù vận hành của doanh nghiệp. Có trường hợp hoạt động của chi bộ chủ yếu dừng ở triển khai văn bản hoặc sinh hoạt định kỳ theo quy trình, nhưng chưa tạo được tác động rõ nét tới quan hệ lao động, môi trường làm việc hay hiệu quả sản xuất. Điều này khiến vai trò của tổ chức đảng trong doanh nghiệp chưa được nhận diện đầy đủ từ cả phía người lao động lẫn ban lãnh đạo doanh nghiệp. Trong điều kiện doanh nghiệp vận hành theo cơ chế thị trường với yêu cầu cao về tốc độ và hiệu quả, nếu hoạt động của tổ chức đảng không gắn với nhu cầu thực tiễn thì rất khó tạo được sức lan tỏa bền vững.
Công tác phát triển đảng viên trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước cũng đang đối mặt với nhiều trở ngại đặc thù. Sự biến động thường xuyên của lực lượng lao động, đặc biệt ở các ngành sản xuất, dịch vụ hoặc logistics, khiến việc tạo nguồn kết nạp đảng gặp nhiều khó khăn. Áp lực công việc cao, thời gian lao động kéo dài và đặc thù ca kíp cũng khiến nhiều lao động trẻ ít có điều kiện tham gia sinh hoạt chính trị thường xuyên. Bên cạnh đó, trong môi trường kinh tế thị trường hiện đại, một bộ phận lao động trẻ có xu hướng quan tâm nhiều hơn tới cơ hội nghề nghiệp, thu nhập và phát triển kỹ năng chuyên môn, trong khi mức độ quan tâm tới hoạt động đoàn thể hoặc sinh hoạt chính trị chưa thật sự nổi bật. Đây là thực tế cần được nhìn nhận khách quan để có phương thức tiếp cận phù hợp hơn trong công tác phát triển đảng viên tại khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước.
Ở góc độ sâu hơn, những khó khăn hiện nay cũng phản ánh khoảng cách nhất định giữa yêu cầu lý luận và thực tiễn triển khai. Tại một số nơi, việc phát triển tổ chức đảng vẫn còn nặng về chỉ tiêu số lượng hơn là chất lượng hoạt động thực tế. Có trường hợp tổ chức đảng được thành lập nhưng chưa tạo ra giá trị cụ thể đối với doanh nghiệp hoặc chưa xây dựng được cơ chế phối hợp hiệu quả với ban lãnh đạo doanh nghiệp và tổ chức công đoàn. Điều này dẫn tới tình trạng tồn tại về mặt tổ chức nhưng hiệu quả hoạt động chưa rõ nét, khiến doanh nghiệp khó nhìn thấy vai trò đồng hành của tổ chức đảng trong phát triển sản xuất – kinh doanh.
Trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân ngày càng vận hành theo hướng hiện đại và hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới tư duy tiếp cận công tác xây dựng Đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước theo hướng linh hoạt, thực chất và phù hợp hơn với đặc thù doanh nghiệp. Điều doanh nghiệp cần không phải là sự can thiệp mang tính hành chính vào hoạt động điều hành, mà là một cơ chế đồng hành có khả năng hỗ trợ ổn định quan hệ lao động, củng cố văn hóa doanh nghiệp, nâng cao tính minh bạch và tạo môi trường phát triển bền vững. Chỉ khi hoạt động của tổ chức đảng gắn được với lợi ích phát triển thực tế của doanh nghiệp và người lao động, công tác xây dựng Đảng trong khu vực kinh tế tư nhân mới có thể tạo ra sức lan tỏa bền vững và phù hợp với yêu cầu phát triển của giai đoạn mới.
V. Lào Cai – thực tiễn địa phương và những gợi mở chính sách
Lào Cai là một trong những địa phương phản ánh khá rõ đặc điểm phát triển của khu vực kinh tế ngoài nhà nước trong bối cảnh hội nhập và chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiện nay. Với lợi thế là tỉnh biên giới có vị trí quan trọng trong kết nối giao thương quốc tế, những năm gần đây Lào Cai chứng kiến sự phát triển mạnh của các lĩnh vực logistics, thương mại cửa khẩu, khai khoáng, du lịch và dịch vụ. Quá trình mở rộng hoạt động sản xuất – kinh doanh không chỉ tạo động lực tăng trưởng kinh tế cho địa phương mà còn kéo theo sự gia tăng nhanh về số lượng doanh nghiệp và lực lượng lao động ngoài khu vực nhà nước. Chính điều này đặt ra yêu cầu ngày càng rõ nét về việc củng cố nền tảng chính trị – xã hội và xây dựng quan hệ lao động ổn định trong khu vực kinh tế năng động này.
Theo số liệu đến cuối năm 2025, toàn tỉnh Lào Cai đã thành lập được 178 tổ chức đảng với khoảng 2.530 đảng viên trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước. Trong khi đó, toàn tỉnh hiện có hơn 12.400 doanh nghiệp được cấp đăng ký kinh doanh, tạo việc làm cho trên 99.000 lao động. Những con số này cho thấy công tác phát triển tổ chức đảng trong doanh nghiệp thời gian qua đã có bước chuyển tích cực, từng bước mở rộng sự hiện diện của các tổ chức chính trị – xã hội trong khu vực kinh tế tư nhân. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng góp phần tăng cường kết nối giữa phát triển kinh tế với bảo đảm ổn định xã hội tại địa phương.
Thực tiễn ở Lào Cai cho thấy một số mô hình phối hợp giữa cấp ủy, doanh nghiệp và tổ chức công đoàn bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Tại một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics, thương mại biên giới hoặc sản xuất công nghiệp, việc xây dựng quy chế phối hợp giữa chi bộ, ban lãnh đạo doanh nghiệp và công đoàn đã tạo ra cơ chế trao đổi thông tin linh hoạt hơn trong giải quyết quan hệ lao động và ổn định hoạt động sản xuất. Một số chi bộ cũng từng bước đổi mới nội dung sinh hoạt theo hướng gắn với nhiệm vụ chuyên môn, khuyến khích sáng kiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động và xây dựng môi trường làm việc kỷ luật, an toàn hơn. Dù quy mô chưa lớn, nhưng các mô hình này cho thấy khi hoạt động phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp, tổ chức đảng có thể tạo ra giá trị hỗ trợ tích cực thay vì chỉ mang ý nghĩa hình thức.
Tuy vậy, Lào Cai cũng phản ánh khá rõ những khó khăn chung trong phát triển tổ chức đảng ở khu vực kinh tế tư nhân hiện nay. So với tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, tỷ lệ doanh nghiệp có tổ chức đảng vẫn còn thấp và phân bố chưa đồng đều giữa các ngành nghề. Công tác tạo nguồn kết nạp đảng viên gặp nhiều khó khăn do lao động biến động lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực dịch vụ, thương mại và logistics. Một số doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn tâm lý e ngại về cơ chế hoạt động của tổ chức đảng hoặc chưa nhận thấy rõ giá trị thực tiễn đối với hoạt động quản trị doanh nghiệp.
Từ thực tiễn của Lào Cai có thể thấy, phát triển tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước là quá trình vừa có nhiều tiềm năng, vừa đặt ra không ít thách thức đặc thù. Đây không chỉ là câu chuyện mở rộng tổ chức trong khu vực kinh tế tư nhân, mà còn liên quan trực tiếp tới khả năng thích ứng của công tác xây dựng Đảng trước yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường hiện đại. Những kinh nghiệm từ địa phương này cho thấy, muốn công tác phát triển Đảng đạt hiệu quả bền vững, cần chuyển mạnh từ tư duy hành chính sang tư duy đồng hành phát triển; từ chú trọng số lượng sang nâng cao chất lượng hoạt động thực chất; đồng thời phải đặt lợi ích ổn định sản xuất, hài hòa quan hệ lao động và phát triển bền vững của doanh nghiệp làm trung tâm trong quá trình triển khai.
VI. Đổi mới phương thức xây dựng đảng trong doanh nghiệp theo hướng hiện đại, linh hoạt và đồng hành
Trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân ngày càng phát triển mạnh và vận hành theo cơ chế thị trường hiện đại, công tác xây dựng Đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước cũng cần được đổi mới theo hướng thực chất, linh hoạt và phù hợp hơn với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp. Nếu trước đây việc xây dựng tổ chức đảng chủ yếu được tiếp cận từ góc độ mở rộng tổ chức và bảo đảm tính hiện diện chính trị, thì hiện nay yêu cầu đặt ra là phải nâng cao chất lượng hoạt động, tăng khả năng thích ứng và tạo ra giá trị thực tiễn đối với doanh nghiệp cũng như người lao động. Chỉ khi tổ chức đảng trở thành một nhân tố hỗ trợ ổn định và phát triển, công tác xây dựng Đảng trong khu vực kinh tế tư nhân mới có thể tạo được sức lan tỏa bền vững.
Trước hết, cần đổi mới nhận thức về vai trò của tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước. Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, tổ chức đảng không nên được nhìn nhận như một thiết chế đứng ngoài hoạt động sản xuất – kinh doanh hay đối lập với mục tiêu phát triển của doanh nghiệp. Ngược lại, nếu hoạt động đúng chức năng và phù hợp với đặc thù doanh nghiệp, tổ chức đảng có thể góp phần hỗ trợ xây dựng môi trường lao động ổn định, củng cố văn hóa doanh nghiệp và tăng cường sự gắn kết nội bộ. Điều quan trọng là phải tạo được nhận thức chung rằng mục tiêu của xây dựng tổ chức đảng trong doanh nghiệp không phải là gia tăng tính hành chính trong điều hành sản xuất, mà là đồng hành cùng doanh nghiệp hướng tới phát triển bền vững, hài hòa lợi ích giữa người sử dụng lao động và người lao động.
Từ nhận thức đó, yêu cầu đặt ra là cần chuyển mạnh từ tư duy “hành chính hóa” sang tư duy “đồng hành phát triển”. Hoạt động của tổ chức đảng chỉ có thể tạo được sự thuyết phục khi gắn với các vấn đề thực tiễn mà doanh nghiệp đang quan tâm như nâng cao năng suất lao động, ổn định nhân sự, xây dựng văn hóa doanh nghiệp, cải thiện môi trường làm việc hay nâng cao trách nhiệm xã hội. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp cần những cơ chế hỗ trợ giúp duy trì sự ổn định nội bộ, tăng khả năng thích ứng và củng cố niềm tin của người lao động. Khi tổ chức đảng tham gia vào quá trình này với vai trò kết nối, hỗ trợ đối thoại và thúc đẩy đồng thuận nội bộ, giá trị thực tiễn của công tác xây dựng Đảng sẽ được nhìn nhận rõ ràng hơn từ phía doanh nghiệp.
Một nội dung quan trọng khác là đổi mới phương thức sinh hoạt chi bộ theo hướng linh hoạt và phù hợp với đặc thù vận hành của doanh nghiệp hiện đại. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước hoạt động với cường độ cao, thời gian lao động linh hoạt hoặc tổ chức sản xuất theo ca kíp, khiến việc duy trì mô hình sinh hoạt truyền thống gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, cần đa dạng hóa hình thức sinh hoạt chi bộ, tăng cường ứng dụng công nghệ số, tổ chức sinh hoạt chuyên đề ngắn gọn, thiết thực và gắn trực tiếp với các vấn đề doanh nghiệp đang quan tâm. Nội dung sinh hoạt cũng cần chuyển từ nặng tính phổ biến văn bản sang tăng tính trao đổi, đối thoại và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Khi hoạt động chi bộ gần với đời sống doanh nghiệp và nhu cầu của người lao động hơn, tổ chức đảng mới có thể duy trì được sức hút và tính gắn kết trong môi trường kinh tế thị trường hiện đại.
Cùng với đó, cần phát huy tốt hơn vai trò của công đoàn và các tổ chức đoàn thể trong doanh nghiệp như một nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin và mở rộng sự gắn kết nội bộ. Trong nhiều trường hợp, công đoàn chính là kênh gần gũi nhất với người lao động, có khả năng nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và duy trì đối thoại hiệu quả với người sử dụng lao động. Khi phối hợp tốt giữa tổ chức đảng, công đoàn và ban lãnh đạo doanh nghiệp, các vấn đề liên quan đến quan hệ lao động, phúc lợi, môi trường làm việc hay ổn định nhân sự sẽ được giải quyết linh hoạt và hài hòa hơn. Đây cũng là cơ sở để xây dựng môi trường lao động ổn định, giảm nguy cơ tranh chấp và tăng khả năng gắn bó lâu dài của người lao động với doanh nghiệp.
Bên cạnh đổi mới phương thức hoạt động, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách cũng có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao hiệu quả công tác xây dựng Đảng ở khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước. Các quy định, hướng dẫn cần được xây dựng theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp tư nhân và tránh tạo thêm áp lực thủ tục không cần thiết. Đồng thời, cần chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ làm công tác đảng trong doanh nghiệp theo hướng hiểu biết cả về công tác tổ chức lẫn quản trị doanh nghiệp, quan hệ lao động và môi trường kinh doanh hiện đại. Chỉ khi cán bộ làm công tác đảng có khả năng thích ứng với thực tiễn vận hành của doanh nghiệp, hoạt động của tổ chức đảng mới có thể tạo ra giá trị hỗ trợ thực chất thay vì chỉ mang tính hình thức.
Sau cùng, giá trị của tổ chức đảng trong doanh nghiệp cần được khẳng định bằng hiệu quả thực tiễn, bằng khả năng tạo đồng thuận, ổn định quan hệ lao động và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững. Trong điều kiện nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng và cạnh tranh gay gắt, doanh nghiệp sẽ khó duy trì tăng trưởng lâu dài nếu thiếu nền tảng quản trị ổn định và sự gắn kết nội bộ. Khi tổ chức đảng thực sự trở thành một nhân tố đồng hành, góp phần xây dựng môi trường sản xuất – kinh doanh minh bạch, trách nhiệm và hài hòa lợi ích, vai trò chính trị sẽ không tồn tại tách rời mà từng bước chuyển hóa thành nguồn lực hỗ trợ phát triển bền vững cho chính doanh nghiệp và nền kinh tế.
VII. Kết luận
Sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân là xu thế tất yếu trong tiến trình hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và huy động nguồn lực xã hội, khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước còn ngày càng trở thành lực lượng có ảnh hưởng lớn tới cấu trúc kinh tế, thị trường lao động và quá trình hội nhập quốc tế của đất nước. Trong bối cảnh đó, yêu cầu xây dựng tổ chức đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước cần được nhìn nhận như một nhu cầu khách quan nhằm củng cố nền tảng chính trị – xã hội, tăng cường tính ổn định và hỗ trợ phát triển bền vững trong khu vực kinh tế năng động này.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy công tác xây dựng Đảng trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được triển khai theo hướng phù hợp với đặc thù của nền kinh tế thị trường hiện đại. Điều doanh nghiệp cần không phải là sự can thiệp mang tính hành chính vào hoạt động điều hành sản xuất – kinh doanh, mà là cơ chế đồng hành có khả năng hỗ trợ xây dựng môi trường lao động ổn định, nâng cao sự gắn kết nội bộ và củng cố văn hóa phát triển bền vững. Vì vậy, đổi mới phương thức hoạt động của tổ chức đảng theo hướng linh hoạt, thực chất và gần với nhu cầu phát triển của doanh nghiệp là yêu cầu mang tính quyết định trong giai đoạn hiện nay.
Khi tổ chức đảng thực sự đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo được niềm tin với người lao động, góp phần xây dựng môi trường sản xuất – kinh doanh minh bạch và ổn định, thì vai trò chính trị sẽ từng bước chuyển hóa thành nguồn lực phát triển bền vững. Đây cũng là cơ sở quan trọng để gắn kết hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với bảo đảm ổn định xã hội, qua đó góp phần xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại nhưng vẫn giữ được tính ổn định, nhân văn và định hướng phát triển lâu dài trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng./.
Ths. Lê Xuân Mạnh
