27/11/2022 lúc 08:12 (GMT+7)
Breaking News

Thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên

Trong những năm qua, công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho thanh niên ở nước ta đã đạt được những kết quả tích cực. Việc tuyên truyền các chủ trương, chính sách về đào tạo nghề, giải quyết việc làm được đẩy mạnh; xây dựng và triển khai hiệu quả các chương trình, kế hoạch đào tạo nghề, giải quyết việc làm, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của quá trình CNH-HĐH đất nước; đồng thời giúp thanh niên có việc làm ổn định, cải thiện đời sống, tăng thu nhập...
Ảnh minh họa - TL

THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ CHO THANH NIÊN

Trong thời gian qua, bằng sự vào cuộc tích cực, phối hợp đồng bộ của các Bộ, ngành từ Trung ương đến địa phương, chính sách đào tạo nghề cho thanh niên đã được triển khai thực hiện nhanh chóng và đã đạt được những kết quả to lớn.

Một là, công tác xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên từng bước đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ và kịp thời. Công tác xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên hiện nay là thực hiện từ sự chỉ đạo và các văn bản của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, UBND các địa phương. Ngoài ra, để việc triển khai thực hiện chính sách được kịp thời, đầy đủ, UBND các địa phương đã ban hành các công văn đôn đốc về việc giao chỉ tiêu, hướng dẫn xây dựng kế hoạch hoặc hướng dẫn thực hiện chính sách cũng như văn bản phân công trách nhiệm các phòng, ban, ngành chức năng có liên quan trong việc phối hợp tổ chức thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên.

Hai là, công tác phổ biến, tuyên truyền thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên được triển khai khá đồng bộ, thường xuyên, phù hợp và hiệu quả. Xác định được vị trí và tầm quan trọng của việc triển khai phổ biến, tuyên truyền chính sách trong quá trình thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên, các bộ, ban, ngành và các địa phương đã đưa ra nhiều hình thức phong phú, đa dạng hình thức phổ biến, tuyên truyền. Trong thời gian qua, hình thức được sử dụng phổ biến là hình thức truyền thống tuyên truyền trực tiếp. Các cơ quan chức năng, đoàn thể chính trị - xã hội đã thường xuyên tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, các hội nghị tập huấn, các buổi giao ban.. để tuyên truyền các chính sách cho thanh niên. Ngoài các hình thức tuyên truyền truyền thống thì các hình thức mới áp dụng ứng dụng công nghệ thông tin và mạng internet như giao lưu trực tuyến, hỏi đáp trực tiếp hoặc trao đổi qua hộp thư điện tử... được áp dụng và triển khai thực hiện.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào kết quả triển khai “Đề án Đào tạo nghề cho lao động nông thôn tới năm 2020” (Đề án 1956) hiệu quả của việc dạy nghề gắn với việc làm, tăng thu nhập cho các hộ gia đình, góp phần xóa đói giảm nghèo; nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp chủ yếu trong thực hiện Đề án 1956, trong đó tập trung phổ biến các cơ chế, chính sách hỗ trợ học nghề, tạo việc làm, đồng thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai…

Ba là, có sự phối hợp khá đồng bộ trong phân công, phối hợp thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên. Thực hiện các quyết định, chương trình, đề án của Nhà nước về đào tạo nghề cho thanh niên, các địa phương đã nhanh chóng thành lập các Ban chỉ đạo, tổ giúp việc để triển khai thực hiện chính sách. Dưới sự chỉ đạo của các Bộ, ngành Trung ương và UBND, các cơ quan chức năng ở các địa phương, sự phối hợp chặt chẽ của các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội, các trung tâm, trường dạy nghề, các doanh nghiệp tuyển dụng lao động, công tác đào tạo nghề cho thanh niên được triển khai thực hiện nhanh chóng, đạt được nhiều kết quả tích cực.

Bốn là, khả năng duy trì tốt trong thực hiện chính sách đào tạo nghề và việc làm cho thanh niên. Trong những năm qua, các cấp uỷ Đảng và chính quyền địa phương, các hội đoàn thể trong hệ thống chính trị, các tổ chức và toàn thể nhân dân đã bám sát chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và chỉ đạo của các cơ quan chức năng cùng nhau phối hợp tích cực tổ chức triển khai thực hiện tốt chính sách đào tạo nghề cho thanh niên. Tiếp tục áp dụng các chính sách hiện có để hỗ trợ, khuyến khích các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư thành lập các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia dạy nghề, nhất là dạy nghề cho thanh niên vào làm việc tại chính doanh nghiệp. Hệ thống Trung tâm dịch vụ việc làm và các Trung tâm hướng nghiệp, dạy nghề và giới thiệu việc làm được quan tâm và đầu tư nhằm nâng cao năng lực trong tư vấn, giới thiệu việc làm và cung cấp thông tin thị trường lao động; đào tạo kỹ năng cho người lao động; thực hiện các chương trình, dự án việc làm và tổ chức thực hiện tốt chính sách bảo hiếm thất nghiệp. Theo báo cáo của Bộ Lao động thương binh – xã hội, hiện nay có 88 trung tâm dịch vụ việc làm, trong đó có 25 trung tâm thuộc tổ chức chính trị - xã hội như Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam…63 trung tâm dịch vụ việc làm do các địa phương quản lý. 

Năm là, từng bước bảo đảm việc làm bền vững, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện làm việc cho thanh niênTrong những năm qua, Đảng, Nhà nước đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo nhiều chuyển biến tích cực trong công tác bảo đảm việc làm bền vững, cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao mức sống của người lao động. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (từ 15-24 tuổi) năm 2020 ước tính là 7,1%, trong đó khu vực thành thị là 10,63%; khu vực nông thôn là 5,45%, tỷ lệ này thấp hơn so với thời điểm Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 là 7,6% (1). Tỷ lệ thanh niên có việc làm bền vững, thu nhập tăng đều qua các năm; đời sống của công nhân lao động ngày càng được cải thiện; điều kiện làm việc, an toàn vệ sinh lao động đã được chú trọng; các tiêu chuẩn lao động quốc tế cơ bản được áp dụng ngày càng phổ biến trong các doanh nghiệp.

Cùng với đó, tiếp tục chỉ đạo đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng kinh tế thực chất ở địa phương phù hợp với mô hình tăng trưởng kinh tế - xã hội bao trùm; tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả các hiệp định thương mại, nhất là các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP...) theo các điều khoản Việt Nam đã ký kết; tiếp tục rà soát các văn bản pháp luật, nội luật hóa các tiêu chuẩn lao động quốc tế, giúp công nhân lao động được thụ hưởng các quyền và điều kiện lao động ngày càng tốt hơn.

Sáu là, sự điều chỉnhkhá kịp thời hệ thốngchính sách đào tạo nghề cho thanh niênViệc xem xét sửa đổi, điều chỉnh các nội dung quy định trong các chính sách nói chung và thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên là việc làm rất cần thiết. Thực tế triển khai thực hiện chính sách phát triển kinh tế - xã hội nói chung, các chính sách liên quan đến việc làm của thanh niên đã phát sinh nhiều vấn đề mới mà trong các văn bản pháp luật chưa đề cập hoặc đã quy định, hoặc có quy định, nhưng đến nay không còn phù hợp với thực tế triển khai.Thực tế, Đảng và Nhà nước ta đã chú trọng điều chỉnh chính sách đào tạo nghề cho thanh niên trong từng giai đoạn, từng thời kỳ phù hợp với đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội của đất nước và sự phát triển chung của xã hội. Nhiều chính sách tạo việc làm cho thanh niên được ban hành qua đó góp phần tạo nhiều cơ hội việc làm hơn cho thanh niên. 

Bảy là, các cơ sở đào tạo nghề (nhất là cho thanh niên) đã được đẩy mạnh phát triểnTrong hơn 35năm đổi mới, sự nghiệp giáo dục và đào tạo Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, từng bước hội nhập tích cực theo xu thế phát triển của khu vực và thế giới. Giáo dục nghề nghiệp có đóng góp một phần quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực trực tiếp phục vụ cho phát triển kinh tế- xã hội.

Thực hiện tinh thần chỉ đạo của hệ thống các văn bản pháp quy của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục nghề nghiệp trong thời kỳ mới, thời gian qua, các bộ, ngành đã tổ chức rà soát, sắp xếp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc phạm vi quản lý theo các điều kiện quy định. Theo đó, những cơ sở giáo dục nghề nghiệp không đáp ứng các điều kiện theo quy định hoặc hoạt động không hiệu quả sẽ được sắp xếp lại theo hướng giải thể hoặc sáp nhập. Mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tinh gọn, tuy nhiên vẫn đảm bảo tính bao phủ toàn quốc, đa dạng về loại hình, trình độ đào tạo và mô hình hoạt động. Theo Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) đến nay, mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã hình thành, phân bố trên phạm vi cả nước với 1.917 cơ sở, trong đó 400 trường cao đẳng, 492 trường trung cấp và 1025 trung tâm giáo dục nghề nghiệp. Tỉ lệ người học tốt nghiệp ra trường có việc làm trong vòng 6 tháng đạt từ 80-85%, trong đó có những ngành nghề đạt 100%, với tỉ lệ thu nhập bình quân từ 7-10 triệu đồng/tháng(2).

Hiện nay, ở nước ta đã hình thành một hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp có chất lượng cao, uy tín đạt chuẩn kiểm định của các tổ chức kiểm định quốc tế có uy tín như ABES, các quốc gia có hệ thống đào tạo nghề phát triển như Australia, Đức, Anh,…Hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp với nhiều ngành đào tạo đã giúp thanh niên có cơ hội học tập nâng cao trình độ tay nghề, tự tin bước vào cuộc sống lao động. 

Tám là, đã thiết lập và vận hành hệ thống theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niênCông tác theo dõi, kiểm tra chỉ đạo cơ sở được tiến hành thường xuyên, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, UBND các tỉnh, thành phố luôn chủ động ban hành các kế hoạch kiểm tra và tự kiểm tra việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên hàng năm. Trên cơ sở hướng dẫn và thông báo của các cơ quan chức năng cấp trên, UBND các quận, huyện tiến hành kiểm tra chính sách đào tạo nghề cho thanh niên nói chung, việc thực hiện các đề án nói riêng, nhằm kịp thời phát hiện những mặt tồn tại, hạn chế để có biện pháp hướng dẫn khắc phục kịp thời, nhân rộng những mô hình điển hình, cách làm hay trong việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên trên phạm vi của từng địa phương.

Hằng năm, ngành Lao động - Thương binh và Xã hội ở các địa phương phối hợp với tổ chức đoàn thanh niên tổ chức nhiều đoàn kiểm tra về công tác cho vay vốn giải quyết việc làm; kiểm tra công tác đào tạo nghề. Các cuộc kiểm tra một mặt mang tính đôn đốc thực hiện kế hoạch, nắm bắt tiến độ triển khai nhiệm vụ đồng thời kịp thời nắm bắt những vướng mắc, bất cập trong việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên, việc kiểm tra chỉ đạo đảm bảo thời gian chất lượng, kịp thời có những kiến nghị, đề xuất kịp thời.

MỘT SỐ HẠN CHẾ CÒN TỒN TẠI

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong quá trình thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên cũng nổi lên một số hạn chế như:

Thứ nhất, việc triển khai chính sách về đào tạo nghề gắn với tạo việc làm ở các địa phương còn nhiều hạn chế

Công tác lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, chính quyền một số địa phương chưa thực hiện quyết liệt, chưa phát huy hiệu quả; công tác tuyên truyền phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trên lĩnh vực lao động - việc làm chưa được thường xuyên, liên tục. Ở một số quận, huyện chưa thành lập Quỹ Hỗ trợ giải quyết việc làm và xuất khẩu lao động cho đối tượng thanh niên trên địa bàn mà nguồn Quỹ Quốc gia hỗ trợ việc làm bổ sung còn hạn hẹp nên rất khó khăn cho thanh niên muốn vay vốn tạo việc làm và xuất khẩu lao động. Ngân hàng Chính sách xã hội các cấp để phát triển sản xuất, tự tạo việc làm nhưng thanh niên rất khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn ưu đãi ở đây, Đoàn Thanh niên các cấp vẫn chưa xây dựng được quỹ hỗ trợ phát triển thanh niên để hỗ trợ tạo việc làm cho thanh niên.Thậm chí,còn có địa phương chưa tập trung chỉ đạo các cơ sở của mình triển khai các hoạt động, dự án nên hiệu quả, chất lượng công tác đào tạo nghề giải quyết việc làm cho thanh niên còn hạn chế.

Thứ hai, hoạt động tuyên truyền, định hướng nghề nghiệp, giới thiệu lao động, việc làm còn hạn chế, chưa đem lại hiệu quảnhư mục tiêu đề ra.

Công tác tuyên truyền, tư vấn học nghề thời gian qua tuy đãđược quan tâm triển khai bằng nhiều hình thức tuy nhiên hiệu quả đạt đượctrong việc nâng cao nhận thức và ý nghĩa của công tác đào tạo nghề đối vớilao động thanh niên nông thôn còn ở mức độ. Đối tượng tham gia học nghề thì không đồng đều về độ tuổi, trình độ, nhận thức, cũng như điều kiện, hoàncảnh gia đình, một số lao động nông thôn nhất là lao động trẻ chưa nhận thứcđược việc đào tạo nghề là yếu tố cần thiết đảm bảo cuộc sống cho bản thân,cho gia đình nên chưa quan tâm đến việc học, vẫn còn tư tưởng trông chờ vàocác chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Vẫn còn bộ phận người trẻ có tâm lý chỉmuốn làm thầy chứ không làm thợ, một số khác thì lại muốn theo học tại cáccơ sở đào tạo tập trung, chính quy để có bằngcấp. Một bộ phận lao độngthanh niên hạn chế về trình độ nên chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng củaviệc học nghề. Bởi vậy số lượng học viên của các lớp nghề thường không ổnđịnh hoặc không đủ chỉ tiêu để mở lớp, nhất là vào thời gian mùa vụ. Ngườilao động có xu hướng lựa chọn các việc họ đã quen tay hơn là chọn lựa mộtngành nghề mới, dù nghề đó có thể đem lại thu nhập cao hơn.Trong chính sách phân luồng đào tạo, định hướng giáo dục nghề nghiệp đối với học sinh tốt nghiệp THCS và THPT các cơ quan quản lý nhà nước chưa chỉ đạo triển khai mạnh mẽ; chưa tạo được sự quan tâm và tạo được sự thay đổi trong nhận thức của học sinh.

Thứ ba, quy mô, mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ cấu đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, chất lượng đào tạo còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp

Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội cho thấy, quá trình phân hóa nghề nghiệp đang diễn ra theo chiều hướng giảm thuần nông, tăng hộ kinh tế hỗn hợp để tiến tới phi nông hoàn toàn. Do vậy, cơ cấu ngành nghề đào tạo của giáo dục nghề nghiệp trong bối cảnh hiện nay cũng đặt ra vấn đề cần phải có những điều chỉnh cần thiết nhằm phù hợp với cơ cấu ngành nghề xã hội và đáp ứng nhu cầu nghề nghiệp của người học. Nhu cầu tuyển chọn ngành nghề để tham gia học tập của người học cũng hết sức đa dạng. Thực tế cho thấy, nhu cầu đào tạo nghề được xác lập dựa trên căn cứ đặc thù phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng, miền. Có những địa phương tập trung phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ cao và có những địa phương lại chú trọng vấn đề đào tạo các ngành nghề truyền thống.

Tuy nhiên, theo báo cáo kết quả tuyển sinh hành năm cho thấy, trung bình hàng năm có khoảng 2 triệungười theo học các trình độ trong giáo dục nghề nghiệp, tập trung chủ yếu ở các ngành nông, lâm thủy sản; công nghiệp chế biến, chế tạo và sửa chữa. Trên cơ sở thực trạng tuyển sinh và đào tạo nghề cho thấy, tỷ lệ cao đẳng và trung cấp chỉ chiếm khoảng trên 25% còn lại là sơ cấp và các hình thức đào tạo thường xuyên khác(3). Sự mất cân đối về số lượng người học ở các trình độ cao đẳng, trung cấp và sơ cấp sẽ là rào cản đối với chủ trương đào tạo nghề chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước thời gian tới. Tình trạng mất cân đối trong cơ cấu ngành nghề đào tạo, giữa các vùng miền chậm được khắc phục, chưa đáp ứng được nhu cầu nhân lực của xã hội. Tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp khó khăn, đặc biệt ở những ngành, nghề nặng nhọc độc hại, ngành nghề năng khiếu. Triển khai đào tạo nghề chất lượng cao (phát triển nghề trọng điểm, trường nghề chất lượng cao và thí điểm đào tạo nghề cấp độ quốc tế, khu vực theo chương trình chuyển giao từ nước ngoài...) còn chậm. Mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn nhiều bất cập, chưa phân bố hợp lý giữa các vùng, miền, chưa quy hoạch tới từng ngành, nghề, cấp trình độ đào tạo.Hiện nay, về cơ cấu phân bố, các cơ sởgiáo dục nghề nghiệptập trung nhiều nhất ở vùng đồng bằng sông Hồng và vùng Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung. Các vùng Tây Nguyên và Trung du miền núi phía Bắc là những vùng có ít các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, chủ yếu là các cơ sở giáo dục nghề nghiệpphục vụ cho đào tạo nghề ngắn hạn, còn các trường cao đẳng và trung cấp có số lượng rất ít.

Thứ , công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách chưa được thường xuyên, những bất cập trong quản lý chưa được phát hiện kịp thời

Trong thời gian qua, công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách chưa được thực hiện thường xuyên, những bất cập chưa được phát hiện kịp thời. Công tác quản lý thanh niên, học sinh tham gia học nghề mới chỉ nắm bắt ở khâu tuyển sinh; chưa đánh giá đúng chất lượng thực tế tham gia học tập hoặc kết quả đầu ra; kết quả việc làm sau khi đào tạo nghề...Điều này dẫn đến chất lượng công tác đào tạo nghề còn nhiều bất cập. Việc kiểm tra, giám sát đánh giá tình hình thực hiện các dự án, chương trình, chính sách đào tạo nghề còn gặp nhiều khó khăn. Hầu hết, các chương trình mới chỉ đánh giá dựa trên số lượng tuyển sinh; chưa đánh giá được tỷ lệ học và tốt nghiệp - tức là mới chỉ đánh giá đầu vào, chưa đánh giá được đầu ra; chưa đánh giá được tỷ lệ có việc làm sau đào tạo; chưa đánh giá được chất lượng đào tạo...do thiếu thông tin, ngân sách.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ CHO THANH NIÊN

Từ thực trạng thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên thời gian qua, cũng như nghiên cứu kinh nghiệm trong đào tạo nghề ở một số nước trên thế giới có thể rút ra một số vấn đề đặt ra đòi hỏi các cơ quan quản lý cần quan tâm giải quyết để thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên ngày càng hiệu quả hơn.Đó là:

Một là, công tác truyền thông nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội về đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm cho thanh niên

Hiện nay,trong nhận thức của một bộ phận không nhỏ thanh niên và xã hội về dạy nghề, giải quyết việc làm còn chưa đúng mức, định hướng nghề nghiệp của thanh niên còn thiên lệch về công việc hành chính. Nhận thức của xã hội về vấn đề nghề nghiệp việc làm cho thanh niên, vị trí, vai trò của thanh niên là vấn đề có tác động rất lớn. Những hệ luỵ về nghề nghiệp và việc làm cho thanh niên một phần là do tâm lý phải học đại học mới có tương lai tốt, xem nhẹ việc học nghề, do đó cần đẩy mạnh công tác truyền thông thay đổi nhận thức cho xã hội về lĩnh vực này là một trong những vấn đề đặt ra cần quan tâm giải quyết.

Hai là, công tác hướng nghiệp cho thanh niên

Công tác hướng nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần phân bổ nguồn nhân lực một cách hợp lý, còn giúp thanh niên không những có ngành nghề phù hợp với nguyện vọng, sở trường của cá nhân mà còn nhằm tăng năng suất lao động xã hội. Công tác hướng nghiệp là hoạt động mang tính dự báo, giúp cho thanh niên có được hiểu biết về những yêu cầu của nghề, thông tin về một số nghề và từ đó hình thành khả năng yêu thích lao động, thích ứng nghề nghiệp, xung kích đi đầu nắm bắt kỹ thuật mới, công nghệ ứng dụng mới vào sản xuất kinh doanh.

Ba là, quy mô đào tạo nghề cho thanh niên

Nâng cao hiệu quả việc thực hiện các chính sách đào tạo nghề cả về quy mô và chất lượng là một yêu cầu đặt ra đối với các quốc gia, dân tộc trong thời đại ngày nay. Đối với nước ta đang trong quá trình phát triển thì việc nâng cao chất lượng đội ngũ lao động trong quá trình hành nghề lại càng đặt ra cấp bách hơn bao giờ hết. Theo đó,việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên cần hướng vào những yêu cầu, đòi hỏi của thị trường lao động chất lượng cao; đội ngũ công nhân làm việc trong các nhà máy, xí nghiệp phải là những công nhân có tay nghề cao, có tính kỷ luật nghiêm trong quá trình lao động. Các trường trung cấp, cao đẳng, trung tâm dạy nghề cần chú trọng đảm bảo về mặt chất lượng người học là chủ yếu tránh tính trạng tuyển sinh ồ ạt, đào tạo ra những ngành mà thị trường lao động không có nhu cầu, hoặc có nhu cầu ít. Các chính sách đào tạo nghề của Đảng, Nhà nước và các địa phương cũng cần hướng tới những đối tượng cụ thể, đi sâu, bám sát cơ sở xem trình độ nhận thức của người học, nhu cầu thực tế của địa phương để ban hành những chính sách cho đúng, trúng, phát huy được tối đa được những lợi thế về các điều kiện tự nhiên, văn hoá, truyền thống của đất nước cũng như của từng địa phương. Chú ý tới vấn đề bảo đảm chất lượng các trung tâm, cơ sở đào tạo nghề, bởi hiện nay chất lượng đào tạo nghề ảnh hưởng rất lớn tới công việc, hiệu quả công việc, do đó, cần tận dụng những ưu điểm, thế mạnh, sở trưởng của từng người để hướng tới những cơ sở, trung tâm đào tạo cho hợp lý, khoa học, phát huy được tối đa những lợi thế vốn có của từng địa phương và bản thân.

Bốn là, vận dụng cơ chế thị trường trong đào tạo nghề cho thanh niên

Hiện nay, việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên ở các trường trung cấp, cao đẳng, các trường hướng nghiệp, các cơ sở đào tạo chưa có sự thống nhất trong đào tạo các loại hình nghề khác nhau. Thanh niên vẫn chủ yếu hướng mình vào những ngành, những nghề phổ thông như sửa chữa, điện tử viễn thông, hàn, cơ khí…Đối vớinhững ngành, những lĩnh vực đòi hỏi trình độ nhận thức cao, thời gian học dài, khả năng ứng dụng và vận dụng nhanh, kỹ thuật thì rất ít người học, thậm chí không có như: lắp ráp ô tô, chế tạo máy, các loại hợp kim…Chính sách đào tạo nghề cần bám sát hoạt động thực tiễn, bám sát yêu cầu đòi hỏi của thị trường trong và ngoài nước để định hướng chính sách cho hợp lý, xây dựng khung lý thuyết cho phù hợp với trình độ đào tạo của nhà trường và trình độ nhận thức của người học. Những ngành đào tạo công nhân lành nghề, chất lượng cao thì đòi hỏi đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý cũng phải có trình độ tương ứng để có thể hướng dẫn, giảng dạy cho người nắm vững và thành thạo các kỹ năng, góp phần nâng cao hiệu suất lao động trong tương lại, từ đó tăng thu nhập cho bản thân và xã hội.

Năm là, vấn đề liên thông trong đào tạo nghề cho thanh niên

Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: chuyển dần mô hình giáo dục hiện nay sang giáo dục mở - mô hình xã hội học tập với hệ thống học tập suốt đời, đào tạo liên tục, liên thông giữa các bậc học, ngành học. Phát triển hệ thống hướng nghiệp, dạy nghề. Liên thông trong đào tạo nghề là vấn đề quan trọng trong đào tạo nghề, không chỉ đối với ngành khoa học công nghệ cao, mà ngay cả những ngành bình thường cũng cần có sự liên doanh, liên kết với nhau. Thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên cũng phải hướng vào những nhóm ngành có khả năng liên doanh, liên kết với nhau cùng tạo ra sự thống nhất trong các chương trình, kế hoạch giáo dục, đào tạo. Thông qua việc mở rộng liên thông trong đào tạo sẽ giúp cho người học thoả mãn được những ngành mà mình đăng ký, mặt khác,cũng tạo ra sự chuyển đổi giữa các ngành với nhau.

Sự liên doanh, liên kết đó được tiến hành thường xuyên, liên tục, có kế hoạch, lộ trình rõ ràng, cụ thể, hướng tới người học là chủ yếu, bảo đảm lợi ích cho người được đào tạo, ra trường có thể làm được việc đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp. Ở các cơ sở liên doanh, liên kết khi có sự phối hợp như vậy, chỉ ra cho người học đi vào thế giới nghề nghiệp chứ không phải ngõ cụt. Hệ thống dạy nghề phải mềm dẻo linh hoạt hoạt, đa dạng để liên thông không hạn chế khả năng phát triển của người lao động. Nhu cầu học liên thông là chính đáng đối với những người có tinh thần học hỏi không ngừng, phù hợp với sự vận động phát triển của nghề nghiệp, kinh tế, xã hội và khoa học công nghệ. Thực hiện liên thông giữa các trình độ đào tạo ngay trong hệ thống dạy nghề và liên thông giữa các cấp trình độ trong hệ thống nhân lực.

Sáu là, vấn đề sử dụng và quản lý tốt Quỹ Quốc gia hỗ trợ việc làm cho thanh niên

Đội ngũ thanh niên là những người có chí tiến thủ, dám nghĩ, dám làm, cho nên khi có điều kiện, thời cơ, được tin tưởng họ có thể phát huy được năng lực, sở trường của mình. Thực tế hiện nay cho thấy, nhu cầu về tìm việc làm và có vốn để phát triển sản xuất ngay tại các địa phương là rất lớn đối với thanh niên, nhưng do họ chưa đưa ra được chương trình, kế hoạch đủ thuyết phục đối với các cơ quan chức năng, ban ngành nên việc huy động vốn từ những nguồn lực này còn hạn chế. Muốn tạo điều kiện việc làm cho thanh niên, thì ngay ở các huyện, quận cần thành lập quỹ vốn về hỗ trợ thanh niên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh làm giàu chính đáng, nguồn vốn này khi được cấp cho thanh niên cần có sự cam kết của thanh niên, của người đại diện cho những dự án, chương trình, kế hoạch phát triển của thanh niên. Việc sử dụng và quản lý quỹ vốn này cần có sự thống nhất giữa các chủ thể với nhau, bảo đảm công khai, minh bạch, dân chủ.

Bảy là, vấn đề tăng cường kết nối cung - cầu lao động

Đa dạng các hình thức tư vấn, giới thiệu việc làm, ký kết thỏa thuận cung ứng lao động với doanh nghiệp, tăng cường đưa thông tin lao động, việc làm về cơ sở, vùng sâu, vùng xa... chính là những hình thức đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả tư vấn, giới thiệu việc của trung tâm dịch vụ việc làm. Qua đó, nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu lao động, thực hiện tốt công tác giới thiệu việc làm.

Tóm lại, trong những năm vừa qua việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niênở Việt Namđã đạt được những kết quả nhất định cả về nhận thức và hành động, góp phần tích cực vào việc giải quyết việc làm cho thanh niên, ổn định đời sống, thúc đẩy kinh tế các địa phương phát triển. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên vẫn còn có những mặt chưa đạt được kết quả như mong muốn.

Để thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên trong thời gian tới có hiệu quả, đồi hỏi phải quán triệt đầy đủ, toàn diện các định hướng và thực hiện nghiêm túc các giải pháp mà Đảng, Nhà nước đã xác định trong các văn kiện,nghị quyết, các chiến lược. Sự thống nhất nhận thức và hành động của các bộ, ngành, các cấp uỷ đảng, chính quyền các địa phương,các trung tâm hướng nghiệp dạy nghề và toàn thể nhân dân là nhân tố quyết định tới hiệu quả việc thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên.

TS. Đỗ Văn Quân
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
PGS. TS. Trần Thị Minh Ngọc
Học viện Chính trị Khu vực I

-------

(1)Tổng Cục thống kê (2021),Báo cáo lao động, việc làm quý I năm 2021, Hà Nội.

(2) Đỗ Hòa (2019),Cả nước có gần 2000 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, Báo Hải Quan Online, https://haiquanonline.com.vn/ca-nuoc-co-gan-2000-co-so-giao-duc-nghe-nghiep-111905.html.

(3) Đào Nguyên Phúc (2020), Công tác giáo dục nghề nghiệp: Thực trạng và một số giải pháp, https://www.tuyengiao.vn/khoa-giao/giao-duc/cong-tac-giao-duc-nghe-nghiep-thuc-trang-va-mot-so-giai-phap-130122.

...
Tải ứng dụng Việt Nam Hội nhập
Tải ứng dụng Việt Nam Hội nhập