Trở về cuộc sống đời thường sau thời gian chấp hành án phạt tù chưa bao giờ là hành trình dễ dàng đối với bất kỳ ai. Những khó khăn về vốn làm ăn, cơ hội việc làm cùng tâm lý tự ti, mặc cảm khiến không ít người rơi vào cảnh bế tắc trên con đường làm lại cuộc đời. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất này, các chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước - trọng tâm là Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg ngày 17/8/2023 của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù - đã kịp thời trao cơ hội để họ tự tin xây dựng lại tương lai.
Lãnh đạo Cục Cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại cộng đồng (Bộ Công an) kiểm tra công tác triển khai thực hiện Quyết định 22 của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù trên địa bàn TP Huế
Theo thống kê từ Cục Cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại cộng đồng (Bộ Công an), cả nước hiện có hơn 170.000 trường hợp đang trong thời gian tái hòa nhập cộng đồng. Trung bình mỗi năm có từ 55.000 đến 60.000 người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương. Con số này không chỉ đặt ra bài toán lớn đối với công tác quản lý xã hội, mà còn là áp lực nặng nề đối với chính những người trong cuộc đang nỗ lực tìm lối hướng thiện. Thực tiễn cho thấy việc triển khai Quyết định 22/2023/QĐ-TTg đã mang lại những kết quả rất cụ thể. Ngân hàng Chính sách xã hội ghi nhận tổng dư nợ cho vay đến nay đạt trên 1.250 tỷ đồng, hỗ trợ cho khoảng 15 nghìn khách hàng vay vốn để học nghề, sản xuất, kinh doanh và tạo sinh kế lâu dài. Nguồn vốn ưu đãi chính là "chiếc cần câu" thiết thực, giúp người hoàn lương chủ động vươn lên và giảm thiểu nguy cơ tái phạm tội.
Tại tỉnh Đồng Nai, công tác hỗ trợ người hoàn lương được triển khai một cách đồng bộ và quyết liệt trên toàn địa bàn. Trong 5 năm qua, Công an tỉnh đã tiếp nhận, quản lý và hỗ trợ hơn 10.000 người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương, đồng thời Ngân hàng Chính sách xã hội trên địa bàn đã giải ngân cho gần 800 trường hợp với tổng số tiền hơn 65 tỷ đồng. Lực lượng Công an cơ sở đã đóng vai trò nòng cốt trong việc chủ động rà soát, nắm bắt nhu cầu và phối hợp hướng dẫn thủ tục vay vốn cho từng trường hợp cụ thể.
Tiêu biểu như tại phường Bình Long, Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội đã phối hợp giải ngân 200 triệu đồng cho hai trường hợp hoàn lương để đầu tư sản xuất; sau hơn 3 năm triển khai, tổng dư nợ tín dụng chương trình này tại địa phương đạt 2,1 tỷ đồng (đạt 91,3% kế hoạch), riêng từ đầu năm 2026 đến nay đã giải ngân hơn 1 tỷ đồng. Hay tại huyện Hớn Quản (cũ), sau hơn 2 năm thực hiện, đơn vị đã giải ngân gần 2,75 tỷ đồng cho 34 lượt người vay, giúp những trường hợp như anh Dư Thanh Hoàng (xã Minh Đức) nhận 100 triệu đồng để cải tạo vườn cây và từng bước vươn lên phát triển kinh tế gia đình.
Song song đó, tại xã Phú Nghĩa, Công an xã đã tham mưu triển khai hiệu quả chương trình cho 14 hộ gia đình vay vốn với tổng dư nợ hơn 1,26 tỷ đồng. Các địa phương như xã An Viễn và xã Nghĩa Trung cũng tích cực chủ động lập danh sách, đồng hành sát sao cùng người dân trong quy trình hoàn thiện hồ sơ, tiêu biểu như việc hỗ trợ gia đình chị N.A.N (xã An Viễn) tiếp cận 100 triệu đồng vốn vay trong tháng 3/2026 để mở rộng mô hình chăn nuôi, trồng trọt. Bên cạnh sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Công an tỉnh, Phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp Công an TP Đồng Nai cũng thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn Công an cấp xã nhằm bảo đảm nguồn vốn đến đúng đối tượng, sử dụng đúng mục đích và đạt hiệu quả cao nhất.
Công an xã An Viễn phối hợp các đơn vị chức năng hỗ trợ gia đình chị N.A.N vay 100 triệu đồng để phát triển kinh tế
Nhờ sự tiếp sức kịp thời từ chính quyền và cộng đồng, nhiều người từng mắc sai lầm đã vươn lên trở thành những điểm sáng kinh tế tại địa phương. Như trường hợp của anh Nguyễn Trung Thành tại tỉnh Đồng Nai, người đã chọn cách rút về khu vực rẫy để tránh xa các cám dỗ và tập trung phát triển các mô hình chăn nuôi, trồng trọt. Được sự tin tưởng của chính quyền và công an địa phương, anh tiếp cận nguồn vốn vay 120 triệu đồng để gia cố chuồng trại, mở rộng sản xuất và trở thành điển hình tiên tiến sau hơn 2 năm trở về đời thường.
Một câu chuyện giàu cảm hứng khác là anh Đinh Văn Long ở phường Châu Sơn, tỉnh Ninh Bình. Từng trải qua khủng hoảng tâm lý vì sự kỳ thị của xã hội, anh Long đã tìm thấy động lực khi được lực lượng công an đứng ra bảo lãnh vay 50 triệu đồng không lãi suất từ doanh nghiệp để mở xưởng gỗ. Đến nay, cơ sở của anh vận hành ổn định, đồng thời tạo việc làm cho những người có cùng hoàn cảnh lầm lỗi. Anh Long xúc động chia sẻ: "Tôi luôn nhớ lời một cán bộ công an đứng ra bảo lãnh vay vốn: Đây là danh dự của toàn ngành công an chứ không phải chỉ của bản thân anh. Chính điều đó đã thôi thúc tôi phải nỗ lực mỗi ngày".
Công tác tái hòa nhập cộng đồng là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ khi người chấp hành án còn ở trong các cơ sở giam giữ. Từ năm 2020 đến nay, các trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc đã tổ chức đào tạo nghề cho hơn 54.000 phạm nhân, định hướng nghề nghiệp cho hơn 54.200 người và cấp chứng chỉ nghề cho gần 23.000 trường hợp. Hệ thống pháp lý và chính sách hỗ trợ cũng ngày càng hoàn thiện thông qua các văn bản quan trọng như Nghị định số 49/2020/NĐ-CP quy định chi tiết Thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng, Chỉ thị số 33/CT-TTg về tăng cường các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng, và mới nhất là Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg về chính sách tín dụng ưu đãi.
Hiện nay, cả nước đang duy trì hơn 1.500 mô hình tái hòa nhập cộng đồng hoạt động hiệu quả. Từ sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng Công an, ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Chính sách xã hội cùng các tổ chức đoàn thể, tỷ lệ tái phạm tội của người chấp hành xong án phạt tù và người được đặc xá trong những năm qua luôn được kiềm chế ở mức dưới 3%. Hành trình trở về của những người từng lầm lỗi tuy còn nhiều thử thách, nhưng với sự quyết tâm của bản thân cùng vòng tay bao dung, chính sách hỗ trợ thiết thực từ Nhà nước và cộng đồng, đường về của họ đang ngày càng rộng mở, góp phần xây dựng một xã hội an toàn, văn minh và nhân ái.
