Chính sách đi vào cuộc sống
Với đặc thù địa hình miền núi, biên giới, dân cư phân bố không đồng đều và nhiều địa bàn còn khó khăn, phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi luôn là một bài toán có ý nghĩa đặc biệt đối với Lào Cai. Theo số liệu được công bố tháng 8/2026, tỉnh có 95/99 xã thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, gồm 12 xã khu vực I, 36 xã khu vực II và 47 xã khu vực III; toàn vùng có 2.438 thôn, trong đó 1.033 thôn đặc biệt khó khăn.
Quy mô địa bàn cho thấy chính sách dân tộc ở Lào Cai không thể chỉ được nhìn nhận dưới góc độ hỗ trợ một nhóm đối tượng, mà cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Mỗi tuyến đường được đầu tư, mỗi công trình điện, nước, trường học, trạm y tế được hoàn thiện, mỗi mô hình sinh kế được hình thành đều góp phần tạo điều kiện để người dân vùng cao chủ động tham gia vào quá trình phát triển.
Những năm qua, hệ thống kết cấu hạ tầng thiết yếu tại vùng đồng bào DTTS và miền núi của Lào Cai từng bước được cải thiện. 100% xã có đường nhựa hoặc bê tông đến trung tâm; khoảng 98% thôn, bản có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa. Khoảng 98% hộ đồng bào DTTS được sử dụng điện lưới quốc gia hoặc nguồn điện phù hợp; trên 94% người dân được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh.
Những con số này phản ánh sự thay đổi về điều kiện sống, nhưng quan trọng hơn là mở ra không gian phát triển mới cho các cộng đồng vùng cao. Giao thông thuận lợi giúp nông sản tiếp cận thị trường, tạo điều kiện phát triển du lịch cộng đồng; điện và hạ tầng viễn thông tạo tiền đề cho sản xuất, kinh doanh và chuyển đổi số; nước sạch góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe người dân.
Có thể thấy, hiệu quả của chính sách dân tộc ngày càng được thể hiện rõ hơn ở khả năng tạo ra cơ hội phát triển, thay vì chỉ dừng ở hỗ trợ trước mắt.
Lớp học về bảo tồn văn hóa Mông tại bản Cát Cát, Sa Pa góp phần gìn giữ giá trị truyền thống và phát triển du lịch cộng đồng (Nguồn: Cổng Thông tin điện tử tỉnh Lào Cai)
Từ hỗ trợ sinh kế đến nâng cao thu nhập
Một trong những chuyển biến đáng chú ý tại vùng đồng bào DTTS Lào Cai là phương thức phát triển sinh kế ngày càng gắn với lợi thế địa phương, khoa học - công nghệ và nhu cầu thị trường.
Các vùng sản xuất hàng hóa về chè, quế, dược liệu, cây ăn quả ôn đới, chăn nuôi đại gia súc từng bước được hình thành. Cùng với đó, sản phẩm đặc trưng của các địa phương được quan tâm nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Đây là hướng đi có ý nghĩa đối với vùng DTTS, bởi một chính sách phát triển bền vững phải giúp người dân có khả năng tạo ra thu nhập ổn định từ chính nguồn lực của địa phương.
Cùng với hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề và giải quyết việc làm được chú trọng. Đến cuối năm 2025, Lào Cai đã tổ chức 169 lớp đào tạo nghề cho gần 6.000 lao động; trong đó 741 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Thu nhập bình quân của người DTTS năm 2025 đạt trên 33 triệu đồng/người/năm.
Đáng chú ý, định hướng chính sách giai đoạn mới đặt mục tiêu tiếp tục nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, chuyển dịch cơ cấu lao động từ sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ sang công nghiệp chế biến, dịch vụ, du lịch và kinh tế biên mậu. Đến năm 2030, khoảng 35-40% lao động người DTTS được đào tạo nghề, có việc làm và thu nhập ổn định, trong đó ít nhất 50% là lao động nữ.
Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là bước chuyển quan trọng từ tư duy “hỗ trợ” sang “trao cơ hội”, giúp đồng bào trở thành chủ thể trực tiếp của quá trình phát triển.
Giữ gìn bản sắc để phát triển du lịch bền vững
Phát triển kinh tế vùng DTTS không đồng nghĩa với làm thay đổi hoặc làm mất đi những giá trị văn hóa truyền thống. Ngược lại, tại Lào Cai, văn hóa các dân tộc đang ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch và nâng cao sinh kế.
Các giá trị văn hóa của đồng bào Mông, Dao, Tày, Giáy, Hà Nhì... cùng hệ thống lễ hội, nghề thủ công, kiến trúc, ẩm thực và tập quán truyền thống tạo nên sức hấp dẫn riêng của vùng cao Lào Cai.
Đến giữa năm 2026, trên 97% thôn, tổ dân phố có nhà sinh hoạt cộng đồng. Hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở không chỉ phục vụ đời sống tinh thần mà còn góp phần tạo không gian để cộng đồng duy trì sinh hoạt văn hóa, tăng cường giao lưu và củng cố sự gắn kết giữa các dân tộc.
Khi văn hóa được bảo tồn gắn với phát triển du lịch cộng đồng, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trở thành chủ thể cung cấp dịch vụ, giới thiệu văn hóa và tạo ra sản phẩm du lịch. Đây cũng là cách để những giá trị truyền thống có thêm sức sống trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập.
Đầu tư cho giáo dục, y tế là đầu tư cho tương lai
Cùng với kinh tế, giáo dục và y tế tiếp tục được xác định là những lĩnh vực nền tảng trong phát triển vùng đồng bào DTTS.
Tại Lào Cai, hệ thống trường lớp, phòng học, phòng ở bán trú và trang thiết bị dạy học từng bước được hoàn thiện. Công tác tăng cường tiếng Việt cho trẻ em DTTS được triển khai đồng bộ; năm học 2025-2026, 100% trẻ em DTTS đến trường được hỗ trợ tăng cường tiếng Việt phù hợp với độ tuổi.
Trong lĩnh vực y tế, 100% trạm y tế xã được xây dựng kiên cố; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 91,58%; tỷ lệ phụ nữ DTTS sinh con tại cơ sở y tế đạt khoảng 93,5%.
Những kết quả này cho thấy chính sách dân tộc đang ngày càng tiếp cận theo hướng toàn diện hơn: không chỉ hỗ trợ sản xuất và hạ tầng mà còn đầu tư vào con người. Đây chính là yếu tố quyết định khả năng phát triển lâu dài của vùng cao.
Biên giới ổn định, đời sống đồng bào được nâng lên
Đối với một tỉnh biên giới như Lào Cai, phát triển vùng đồng bào DTTS còn có ý nghĩa đặc biệt đối với giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng - an ninh và xây dựng thế trận lòng dân.
Nhiều địa bàn vùng cao, vùng sâu, vùng biên giới vừa là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào các dân tộc, vừa là những địa bàn có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh. Bởi vậy, khi đường giao thông được mở rộng, trường học và trạm y tế được đầu tư, sinh kế được cải thiện, người dân có việc làm và thu nhập ổn định, đó cũng là quá trình tạo dựng nền tảng xã hội vững chắc cho khu vực biên giới.
Trong bối cảnh đó, công tác tuyên truyền chính sách dân tộc cần được thực hiện theo hướng gần dân, sát cơ sở, phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ và điều kiện của từng cộng đồng. Vai trò của người có uy tín, cán bộ cơ sở và những người am hiểu phong tục, tập quán từng dân tộc cần tiếp tục được phát huy.
Đây cũng là cách đưa tinh thần bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển trở thành những giá trị được thể hiện trong đời sống hằng ngày, thay vì chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu tuyên truyền.
Tạo nền tảng phát triển vùng cao trong giai đoạn mới
Theo Kế hoạch số 294/KH-UBND về triển khai Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, Lào Cai đặt trọng tâm vào giảm nghèo, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội, an sinh, phúc lợi xã hội và an ninh con người, đặc biệt tại vùng DTTS và vùng biên giới. Các trụ cột được xác định gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, môi trường, điện, thông tin, việc làm và thu nhập.
Trong năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu nâng thu nhập bình quân của người dân vùng DTTS lên khoảng 40 triệu đồng/người/năm, đồng thời phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều bình quân 1,68 điểm phần trăm/năm. Đến năm 2030, thu nhập bình quân của đồng bào DTTS được định hướng đạt khoảng 60 triệu đồng/người/năm.
Để đạt được những mục tiêu này, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục bố trí nguồn lực mà còn phải nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách. Các chương trình cần được thiết kế sát với nhu cầu thực tế của từng địa bàn; tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và phát triển thị trường.
Đặc biệt, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng tại các xã, thôn đặc biệt khó khăn, khu vực biên giới; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế; phát triển nguồn nhân lực; đồng thời gắn bảo tồn văn hóa với du lịch bền vững.
Một nhiệm vụ có ý nghĩa xuyên suốt là phát huy vai trò chủ thể của đồng bào. Chính sách chỉ thực sự bền vững khi người dân không chỉ được thụ hưởng mà còn được tham gia vào quá trình xây dựng, tổ chức thực hiện và giám sát chính sách.
Từ đoàn kết đến phát triển bền vững
Những chuyển biến tại vùng đồng bào DTTS và miền núi Lào Cai cho thấy, khi chính sách được triển khai đồng bộ với đầu tư hạ tầng, phát triển sinh kế, giáo dục, y tế và bảo tồn văn hóa, những khoảng cách về điều kiện phát triển từng bước được thu hẹp.
Quan trọng hơn, quá trình đó góp phần củng cố niềm tin, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và phát huy sức mạnh của đồng bào các dân tộc trong phát triển quê hương.
Trong giai đoạn mới, Lào Cai đứng trước yêu cầu tiếp tục chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và tính bền vững. Vùng đồng bào DTTS và miền núi, đặc biệt là khu vực biên giới, cần được tiếp tục đặt trong tổng thể chiến lược phát triển của tỉnh, với người dân là chủ thể và chính sách là công cụ tạo cơ hội.
Khi mỗi cộng đồng dân cư có điều kiện phát triển, mỗi người dân có sinh kế ổn định, mỗi giá trị văn hóa được tôn trọng và phát huy, sức mạnh đoàn kết giữa các dân tộc sẽ tiếp tục được củng cố. Đó không chỉ là nền tảng để Lào Cai thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc, mà còn là nguồn lực quan trọng để tỉnh phát triển nhanh, bao trùm và bền vững, góp phần xây dựng khu vực biên giới ổn định, giàu bản sắc và ngày càng khởi sắc.
