Trong không gian phát triển mới, Lào Cai đang đứng trước yêu cầu vừa giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, vừa khai thác hiệu quả lợi thế cửa ngõ giao thương quốc tế. Điều đó đặt ra yêu cầu xây dựng thế trận biên phòng toàn dân ngày càng vững chắc, trong đó Nhân dân phải thực sự là chủ thể, là điểm tựa của nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới. Khi biên giới bình yên, lòng dân đồng thuận và đời sống vùng biên được nâng lên, đó không chỉ là thành quả của công tác quốc phòng, an ninh mà còn trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.
Bộ đội biên phòng Lào Cai tích cực tuyên truyền phổ biến pháp luật cho cư dân vùng biên giới.
Biên giới vững từ cơ sở
Lào Cai là tỉnh có vị trí đặc biệt quan trọng ở khu vực biên giới phía Bắc, với tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc dài hơn 180 km, địa hình rộng và phức tạp. Khu vực biên giới đồng thời là không gian sinh sống của cộng đồng các dân tộc, địa bàn phát triển kinh tế cửa khẩu, thương mại, dịch vụ, du lịch và ngày càng có vai trò quan trọng trong kết nối kinh tế Việt Nam với khu vực Tây Nam Trung Quốc.
Trong bối cảnh đó, bảo vệ biên giới không thể chỉ được nhìn nhận là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách. Đây là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn dân, trong đó lực lượng Bộ đội Biên phòng giữ vai trò nòng cốt, chuyên trách; cấp ủy, chính quyền cơ sở giữ vai trò tổ chức, huy động nguồn lực; còn Nhân dân chính là chủ thể trực tiếp sinh sống, lao động và hiện diện trên địa bàn biên giới.
Thực tiễn tại Lào Cai cho thấy, một đường biên giới ổn định trước hết phải được xây dựng từ một cơ sở chính trị vững mạnh và một cộng đồng dân cư có ý thức trách nhiệm với địa bàn mình sinh sống.
Theo thông tin được Báo Lào Cai công bố, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh đã ký quy chế phối hợp với Đảng ủy 9 xã, phường biên giới nhiệm kỳ 2025 - 2030; 109 đảng viên được cử tham gia sinh hoạt tại các chi bộ thôn, tổ biên giới; 357 cán bộ, đảng viên phụ trách, giúp đỡ các hộ gia đình và 6 chỉ huy đồn Biên phòng tham gia HĐND xã, phường biên giới. Từ đầu năm 2026, lực lượng Biên phòng còn tham gia cùng địa phương trong công tác phát triển đảng viên, với 287 quần chúng ưu tú được xem xét kết nạp Đảng.
Những con số này phản ánh một cách tiếp cận ngày càng rõ hơn: xây dựng thế trận biên phòng toàn dân phải bắt đầu từ xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở, nâng cao năng lực quản trị địa bàn và đưa chủ trương, chính sách đến gần hơn với người dân.
Bởi lẽ, nếu người dân hiểu chính sách, tin tưởng vào chính quyền, chủ động tham gia các hoạt động cộng đồng và có ý thức bảo vệ đường biên, mốc giới thì mỗi thôn, bản vùng biên sẽ trở thành một “pháo đài” vững chắc. Ngược lại, nếu đời sống còn nhiều khó khăn, khả năng tiếp cận thông tin và pháp luật hạn chế, thì nguy cơ phát sinh các vấn đề về an ninh, trật tự và vi phạm pháp luật cũng có thể gia tăng.
Vì vậy, củng cố “thế trận lòng dân” phải được xem là một nội dung cốt lõi của chính sách phát triển vùng biên.
Lấy đời sống Nhân dân làm nền tảng
Bảo vệ chủ quyền quốc gia luôn gắn với bảo đảm cuộc sống bình yên, ổn định và ngày càng tốt hơn cho người dân. Đối với khu vực biên giới, đây càng là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược.
Một chủ trương chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân cảm nhận được lợi ích cụ thể từ chính sách; một chương trình tuyên truyền chỉ thực sự hiệu quả khi chuyển hóa thành nhận thức và hành động; và một thế trận biên phòng chỉ thực sự bền vững khi người dân tự nguyện tham gia vì họ nhận thức rõ trách nhiệm và lợi ích của mình.
Từ cách tiếp cận đó, công tác biên phòng tại Lào Cai đang được triển khai đồng thời với nhiều hoạt động hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, chăm lo an sinh, giáo dục, y tế và sinh kế cho người dân.
Theo Báo Lào Cai, lực lượng Bộ đội Biên phòng đã xây dựng, nhân rộng 27 mô hình “Dân vận khéo” trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh và xây dựng hệ thống chính trị. Từ đầu năm, lực lượng phối hợp tổ chức khám bệnh, cấp thuốc, trao quà và xây dựng các công trình dân sinh với tổng trị giá hơn 4 tỷ đồng; 6 điểm trường khu vực biên giới được xây dựng và đưa vào sử dụng với tổng trị giá hơn 13,7 tỷ đồng.
Đây không chỉ là những hoạt động an sinh đơn thuần. Xét từ góc độ chính sách, đầu tư cho vùng biên chính là đầu tư cho sự ổn định lâu dài.
Khi trẻ em vùng biên có điều kiện học tập tốt hơn, khi người dân được chăm sóc sức khỏe, tiếp cận sinh kế và các dịch vụ thiết yếu, khoảng cách giữa vùng biên với các khu vực phát triển từng bước được thu hẹp. Đời sống được nâng lên sẽ tạo thêm động lực để người dân gắn bó với địa bàn, qua đó góp phần giữ dân, giữ đất, giữ biên cương.
Đây cũng là cách cụ thể hóa quan điểm phát triển bao trùm, trong đó quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội không phải những nhiệm vụ tách rời mà bổ trợ cho nhau.
Công tác tuần tra, bảo vệ biên giới phối kết hợp giữa bộ đội biên phòng và cư dân vùng biên luôn được thực hiện thường xuyên, hiệu quả
Người dân là chủ thể của thế trận biên phòng
Một trong những yếu tố đáng chú ý trong xây dựng thế trận biên phòng toàn dân tại Lào Cai là việc tổ chức, phát huy các mô hình tự quản của Nhân dân.
Đến nay, các đồn Biên phòng đã tham mưu chính quyền địa phương công nhận 79 tổ “Tự quản đường biên, mốc quốc giới” và 316 tổ “Tự quản an ninh, trật tự”. Đây là mạng lưới tại chỗ có khả năng phát hiện sớm những vấn đề phát sinh, cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng và phối hợp xử lý các vụ việc ngay từ cơ sở.
Giá trị của các mô hình này không chỉ nằm ở số lượng tổ tự quản. Quan trọng hơn, đó là quá trình chuyển hóa nhận thức của người dân thành hành động cụ thể.
Người dân vùng biên hiểu địa bàn, nắm phong tục, tập quán và những biến động trong cộng đồng. Khi được trang bị kiến thức pháp luật, được tuyên truyền đầy đủ về quyền và nghĩa vụ, họ có thể trở thành “tai mắt” tại chỗ, hỗ trợ lực lượng chức năng quản lý địa bàn hiệu quả hơn.
Từ đây có thể thấy, tuyên truyền chính sách, pháp luật về biên giới không nên chỉ dừng ở việc phổ biến văn bản. Nội dung tuyên truyền cần được chuyển thành kiến thức dễ hiểu, gắn với những tình huống thực tế mà người dân thường gặp trong cuộc sống, từ xuất nhập cảnh, cư trú, sản xuất, giao thương qua biên giới đến bảo vệ mốc giới, phòng chống buôn lậu và các loại tội phạm xuyên biên giới.
Khi người dân hiểu luật và tin tưởng vào chính sách, hiệu quả quản lý nhà nước sẽ được nâng lên, đồng thời tạo ra một “hàng rào xã hội” quan trọng bảo vệ an ninh biên giới.
Chuyển đổi số mở thêm phương thức quản lý biên giới
Trong giai đoạn phát triển mới, chuyển đổi số đang trở thành một thành tố ngày càng quan trọng của công tác quản lý địa bàn biên giới.
Tại Lào Cai, mô hình “Bộ đội Biên phòng - đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới” đã được triển khai nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các tiện ích số. Khoảng 3.000 lượt người dân khu vực biên giới đã được hướng dẫn định danh điện tử mức độ 2, cập nhật số điện thoại chính chủ trên VNeID, bán hàng qua mạng xã hội và sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Các mã QR cũng được sử dụng để hỗ trợ người dân phản ánh thông tin và tiếp cận nội dung tuyên truyền pháp luật.
Đây là hướng đi có ý nghĩa trong bối cảnh phương thức tiếp cận thông tin của người dân đang thay đổi nhanh chóng.
Nếu trước đây tuyên truyền pháp luật chủ yếu dựa vào hội họp, loa truyền thanh, tờ rơi hoặc cán bộ trực tiếp đến từng thôn bản, thì nay các nền tảng số có thể giúp thông tin được truyền tải nhanh hơn, rộng hơn và thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, chuyển đổi số ở vùng biên cần đi cùng với nâng cao kỹ năng số cho người dân. Khoảng cách số nếu không được thu hẹp có thể trở thành một khoảng cách mới trong tiếp cận thông tin chính thống.
Vì vậy, xây dựng “thế trận biên phòng số” không chỉ là đưa công nghệ vào quản lý mà còn phải giúp người dân biết cách sử dụng công nghệ để tiếp cận dịch vụ công, kiểm chứng thông tin, nhận diện thông tin sai lệch và bảo vệ chính mình trên môi trường mạng.
Biên giới ổn định tạo dư địa phát triển
Trong năm 2026, Lào Cai đang đứng trước một không gian phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao, đồng thời phát huy vai trò cửa ngõ giao thương với khu vực Tây Nam Trung Quốc.
Tỉnh đang tập trung phát triển công nghiệp, logistics, kinh tế cửa khẩu và hạ tầng kết nối. Các dự án như tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Cảng hàng không Sa Pa, hệ thống logistics và cửa khẩu thông minh được kỳ vọng tạo thêm năng lực kết nối cho địa phương.
Điều đó cho thấy một mối quan hệ ngày càng rõ giữa bảo đảm quốc phòng, an ninh biên giới và phát triển kinh tế.
Một khu vực biên giới an toàn sẽ tạo niềm tin cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân; hoạt động thương mại qua cửa khẩu được duy trì ổn định sẽ tạo việc làm, tăng thu nhập và đóng góp ngân sách; ngược lại, sự phát triển kinh tế - xã hội tạo thêm nguồn lực để đầu tư trở lại cho hạ tầng, an sinh và nâng cao năng lực quản lý biên giới.
Đây chính là vòng tròn tích cực giữa ổn định - phát triển - củng cố quốc phòng, an ninh.
Trong định hướng phát triển mới, Lào Cai cũng đang đặt kinh tế cửa khẩu trong mối liên hệ với công nghiệp, logistics, du lịch và liên kết vùng. Việc khai thác lợi thế cửa ngõ quốc tế vì vậy không chỉ nhằm gia tăng lưu lượng hàng hóa mà còn hướng tới hình thành hệ sinh thái kinh tế có khả năng tạo giá trị gia tăng cao hơn.
Từ góc độ chính sách, điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa phát triển kinh tế cửa khẩu với quản lý biên giới; giữa cải cách thủ tục hành chính với bảo đảm an ninh; giữa mở rộng giao thương với kiểm soát hiệu quả các hoạt động qua biên giới.
Xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị để phát triển bền vững
Lào Cai không chỉ là địa bàn bảo vệ chủ quyền mà còn là một trong những cầu nối quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Trung Quốc.
Hoạt động giao lưu, hội đàm, tuần tra liên hợp và phối hợp giữa lực lượng chức năng hai bên có ý nghĩa thiết thực trong duy trì ổn định khu vực biên giới.
Ở cấp địa phương, hợp tác quản lý cửa khẩu, trao đổi thông tin, phối hợp phòng chống tội phạm và tạo thuận lợi cho giao thương chính là những nội dung cụ thể góp phần xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, yêu cầu bảo vệ chủ quyền không đồng nghĩa với khép kín biên giới. Ngược lại, một đường biên giới được quản lý chặt chẽ, pháp luật được tôn trọng và quan hệ láng giềng được duy trì ổn định chính là điều kiện để giao lưu kinh tế, văn hóa và nhân dân phát triển.
Vì thế, thế trận biên phòng toàn dân cần được nhìn nhận trong một chỉnh thể rộng hơn: đó là thế trận bảo vệ chủ quyền gắn với thế trận phát triển, thế trận an ninh gắn với thế trận lòng dân và đối ngoại biên giới gắn với hội nhập kinh tế.
Củng cố niềm tin từ những chính sách đi vào cuộc sống
Suy cho cùng, sức mạnh bền vững nhất của một địa bàn biên giới không chỉ nằm ở hệ thống cơ sở vật chất hay lực lượng chuyên trách mà còn nằm ở niềm tin của người dân.
Niềm tin ấy được hình thành từ những điều rất cụ thể: chủ trương được giải thích rõ ràng; pháp luật được thực thi công bằng; những kiến nghị chính đáng được lắng nghe; trẻ em được đến trường; người dân được chăm sóc sức khỏe; sinh kế được cải thiện; doanh nghiệp được tạo điều kiện phát triển và môi trường sống được bảo đảm an toàn.
Đó cũng là lý do xây dựng thế trận biên phòng toàn dân cần được đặt trong tổng thể chính sách phát triển vùng biên.
Khi người dân thấy rõ mình là chủ thể của quá trình phát triển và bảo vệ quê hương, họ sẽ chủ động tham gia giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ đường biên, mốc giới và phối hợp với lực lượng chức năng.
Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu này càng trở nên quan trọng khi Lào Cai đang mở rộng không gian phát triển và hướng tới trở thành một cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương quốc tế. Tỉnh đang đồng thời thúc đẩy công nghiệp, hạ tầng, logistics, kinh tế cửa khẩu và chuyển đổi xanh, trong đó lợi thế cửa ngõ quốc tế được xác định là một động lực quan trọng.
Bởi vậy, xây dựng thế trận biên phòng toàn dân không chỉ nhằm “giữ bình yên biên giới” theo nghĩa truyền thống. Xa hơn, đó là tạo dựng môi trường ổn định để người dân yên tâm sinh sống, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, các hoạt động giao thương được duy trì thông suốt và những cơ hội phát triển mới được hiện thực hóa.
Một biên giới vững chắc phải bắt đầu từ lòng dân. Một vùng biên phát triển bền vững phải được xây dựng trên nền tảng an ninh, ổn định và đồng thuận. Và một thế trận biên phòng toàn dân thực chất phải là thế trận trong đó mỗi người dân vừa là đối tượng thụ hưởng của chính sách, vừa là chủ thể tham gia bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh và kiến tạo tương lai cho quê hương.
Đó chính là nền tảng để Lào Cai vừa giữ vững từng tấc đất biên cương, vừa mở rộng không gian phát triển, đưa lợi thế địa - kinh tế trở thành động lực tăng trưởng và góp phần xây dựng khu vực biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác, ổn định và phát triển trong giai đoạn mới.
