Đồng bào dân tộc Xtiêng ở xã Tân Hưng, tỉnh Đồng Nai giã gạo tại lễ mừng lúa mới - Ảnh; TL
Đồng Nai có cộng đồng 37 dân tộc thiểu số sinh sống với hơn 421 nghìn người, chiếm hơn 9% dân số toàn tỉnh, trong đó phần lớn sinh sống ở phía tây bắc của tỉnh, nhất là khu vực biên giới. Nhờ được ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển kinh tế-xã hội, bộ mặt vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới của Đồng Nai ngày một khang trang, đời sống nhân dân ngày một nâng cao.
Bằng những chính sách thiết thực, tỉnh luôn ưu tiên nguồn lực đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là các khu vực miền núi, biên giới. Người dân được bố trí đất ở, đất sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng lấy ngắn nuôi dài, phát triển nông – lâm nghiệp phù hợp điều kiện thổ nhưỡng. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt, nhiều gia đình đã an cư lạc nghiệp, vươn lên ổn định đời sống.
Hệ thống điện, đường, trường, trạm, nước sạch tại các khu tái định cư và điểm dân cư biên giới cũng được đầu tư khá đồng bộ. Các chính sách hỗ trợ nhà ở, y tế, giáo dục, tín dụng ưu đãi được triển khai kịp thời, giúp người dân tiếp cận tốt hơn các dịch vụ xã hội cơ bản, rút ngắn khoảng cách phát triển giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực đô thị.
Trên địa bàn có nhiều lễ hội được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, như: Lễ hội Cầu bông của người Kinh; Lễ hội Sayangva của dân tộc Chơro; Lễ hội Dua Tpeng (Phá bàu) của người Khmer ở xã Lộc Hưng, Lễ hội Miếu Bà Rá ở phường Phước Long; Lễ hội Chùa Ông; Lễ giỗ Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh (phường Trấn Biên). Năm 2025, tỉnh xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận Lễ hội Lồng tồng (Xuống đồng) của người Tày vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Với hệ thống lễ hội phong phú, đa dạng và giàu bản sắc, Đồng Nai đã và đang xác định lễ hội là sản phẩm du lịch đặc thù, có khả năng tạo dấu ấn khác biệt. Đi đôi với giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số. Nhiều lễ hội truyền thống được phục dựng, không gian văn hóa làng, sóc được bảo tồn; các giá trị về tiếng nói, trang phục, tín ngưỡng, ẩm thực, nghề thủ công được khuyến khích gắn với du lịch cộng đồng, tạo sinh kế mới và khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong cộng đồng.
Khu tái định cư tại Tiểu khu 42 (thuộc khu vực biên giới xã Đắk Ơ) nay đã đổi khác, không còn cảnh lửa cháy, khói ngút trời như những ngày đầu người dân tới đây khai phá, lập nghiệp. Thay vào đó là màu xanh của những cánh rừng cao su, khu vườn được trồng mới và những căn nhà khang trang mới xây. Hình ảnh này cho thấy, đồng bào nơi đây đã “an cư lạc nghiệp”.
Lễ hội SaYangva (mừng lúa mới) của đồng bào dân tộc Chơro - Ảnh: TL
Ông Phùng Hiệp Quốc, Bí thư Đảng ủy xã Đắk Ơ cho biết: “Đắk Ơ là xã biên giới có diện tích hơn 246 km2, dân số hơn 19.000 người, có 14 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 40%. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm đầu tư đồng bộ của Đảng và Nhà nước, xã Đắk Ơ đã khoác lên mình diện mạo mới khang trang, vững chắc. Hệ thống đường giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế được xây dựng và nâng cấp, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân phát triển sản xuất, nâng cao đời sống. Nhiều khu dân cư, chợ biên giới hình thành, thúc đẩy giao thương và ổn định an sinh xã hội. Qua đó tăng cường khối đại đoàn kết vững chắc, góp phần củng cố thế trận quốc phòng-an ninh, giữ vững chủ quyền quốc gia”.
Quá trình đô thị hóa cùng với sự tác động của kinh tế thị trường đang khiến nhiều giá trị văn hóa truyền thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số dần mai một. Không ít lễ hội, tiếng nói, chữ viết, trang phục và nghề thủ công truyền thống đứng trước nguy cơ mai một khi lớp trẻ ít mặn mà kế thừa. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc bảo tồn, phục hồi và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, gắn bảo tồn với phát triển bền vững và sinh kế cho người dân.
Ở Đồng Nai, ít năm lại đây, các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, như: Thọ Sơn, Bom Bo, Tân Hưng… đã nỗ lực phục dựng và làm giàu thêm các lễ hội của đồng bào nơi đây. Và họ xem đây là một trong những thế mạnh riêng biệt để phát triển du lịch cộng đồng.
Tại xã Tân Hưng, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 32% dân số với những không gian văn hóa làng, sóc, di tích lịch sử, tín ngưỡng dân gian đã tạo nên bản sắc đa dạng, giàu chiều sâu.
Theo Phó Bí thư Tỉnh ủy Võ Tấn Đức, Đồng Nai đặt mục tiêu đến năm 2030 thu hút hơn 11 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt gần 12.000 tỷ đồng. Để đạt được mục tiêu này, ngoài những cơ chế, chính sách, tỉnh cần tăng cường liên kết, hợp tác, hình thành các chuỗi giá trị gia tăng dịch vụ du lịch chất lượng cao để cùng nhau phát triển. Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học-công nghệ vào hoạt động kinh doanh, xây dựng thương hiệu để nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch đủ sức cạnh tranh trên thị trường./.
