VNHN - Ngày 25/1, UBND tỉnh Quảng Nam đã tổ chức hội thảo về nghề truyền thống dâu tằm, tơ lụa thổ cẩm Quảng Nam: Thực trạng và giải pháp phát triển bền vững.
Làng tơ lụa vắng tiếng thoi đưa
Trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa là nghề truyền thống có từ lâu đời ở tỉnh Quảng Nam và phát triển mạnh mẽ sau ngày giải phóng đất nước.
Trước đây, nghề này đã có những đóng góp hết sức quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của nhiều địa phương trong tỉnh như Duy Duyên, Điện Bàn, Đại Lộc... giải quyết công ăn việc làm và mang lại thu nhập đáng kể cho hàng nghìn hộ dân. Trong đó, có các làng nghề lâu đời như Đông Yên, xã Duy Trinh và Mã Châu, thị trấn Nam Phước.
Những khung cửi tại làng tơ lụa Mã Châu, huyện Duy Xuyên ngày càng ít dần. Ảnh: VGP/Thế Phong.
Làng tơ lụa Mã Châu hình thành từ thế kỷ XVI, chuyên cung cấp tơ lụa cho vua chúa và giới quý tộc. Lúc hưng thịnh, làng tơ lụa Mã Châu có đến hơn 2.000 ha trồng dâu nuôi tằm. Thế nhưng, với hàng trăm năm tồn tại, trải qua nhiều thăng trầm, biến cố, làng tơ lụa Mã Châu đang dần mai một.
Hiện tại, người dân bỏ vườn dâu, người dệt lụa cũng chuyển sang làm công việc khác. Dạo một vòng quanh làng, chỉ còn nghe thưa thớt tiếng khung cửi.
Làng tơ lụa Duy Trinh nổi tiếng không kém nhưng đang chung số phận. Từ chỗ gần 200 hộ nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa và dệt vải, nay khung cảnh khá yên ắng, chỉ còn vài hộ vẫn duy trì nghề truyền thống.
Theo ông Lê Muộn, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Quảng Nam, thời gian qua, do sự cạnh tranh của thị trường tơ thế giới, thu nhập từ nghề này thấp hơn so với mặt bằng chung của các ngành nghề khác. Bên cạnh đó, năng suất, chất lượng trồng dâu nuôi tằm còn thấp.
Khâu chuyển giao công nghệ-kỹ thuật chưa được chú trọng nên năng suất dâu, kén, tơ thấp, giá thành không ổn định. Công tác quản lý Nhà nước về sản xuất, cung ứng giống tằm không chặt chẽ, thiếu những mô hình thâm canh dâu tằm hiệu quả.
Phát triển dâu tằm còn mang tính quảng canh, theo phong trào, sức cạnh tranh kém, các đơn vị chế biến tơ có thời kỳ lâm vào cảnh khó khăn, thua lỗ kéo dài. Thực trạng này làm cho ngành dâu tằm phát triển không ổn định, kém hiệu quả và thiếu bền vững.
Các sản phẩm của tơ tằm được tiêu dùng trong nội địa và xuất khẩu ra thế giới, tuy nhiên, hiệu quả của việc xuất khẩu sản phẩm này còn chưa cao.
Phát triển làng nghề gắn với du lịch
Ông Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho rằng nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa của tỉnh Quảng Nam không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hoá mà còn hàm chứa những giá trị về văn hoá, tinh thần, cốt cách của con người xứ Quảng. Tuy nhiên, nghề trồng dâu dần dần tàn phai, để lại nhiều nuối tiếc.
"Thời gian gần đây, đã có tín hiệu tích cực từ thị trường, xuất hiện nhiều nhà đầu tư đến kinh doanh, sản xuất các mặt hàng tơ lụa gắn với phát triển du lịch, lĩnh vực trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt lụa, dệt thổ cẩm cũng được các tổ chức quốc tế quan tâm hỗ trợ. Vì vậy, chúng ta hoàn toàn có khả năng phục hồi trở lại nghề trồng dâu nuôi tằm và dệt thổ cẩm ở Quảng Nam", ông Thanh bày tỏ.
Theo ông Lê Quang Tú, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu dâu tằm tơ Trung ương, để đưa ngành tơ tằm phát triển ổn định và đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người trồng dâu nuôi tằm, Quảng Nam cần định hướng "sản xuất dâu tằm gắn với du lịch sinh thái".
Trước hết, cần tập trung vào việc mở rộng diện tích trồng dâu, tăng cường công tác nghiên cứu khoa học lai, tạo những giống dâu, tằm mới có sức chống chịu phù hợp với điều kiện của tỉnh và năng suất cao bảo đảm nâng cao chất lượng của sản phẩm, tạo tiền đề tiếp cận, từng bước chiếm lĩnh thị trường thế giới.
Cùng với việc đầu tư về nghiên cứu khoa học cần đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, có chính sách về thuế, vốn... khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia phát triển ngành dâu tằm, tăng dần tỷ lệ trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn. Những định hướng trên chỉ có thể được hiện thực hóa trên cơ sở thực hiện đồng bộ các giải pháp về nghiên cứu khoa học, đào tạo bồi dưỡng cán bộ và các chính sách đối với người lao động.
Ông Lê Hồng Vân, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu dâu tằm tơ Trung ương, sản xuất dâu tằm Quảng Nam là vốn quý không phải địa phương nào cũng có nên cần được quan tâm đầu tư của UBND tỉnh, làm sao đạt mục đích kiến tạo một hệ thống sản xuất bền vững, có thể phát triển tương xứng với tiềm năng. Sẽ là điều đáng tiếc khi Quảng Nam đang chủ trương phát triển tơ lụa, du lịch và dịch vụ mà trên địa bàn lại không còn hoạt động trồng dâu nuôi tằm.
Theo Sở VHTTDL Quảng Nam, thời gian qua, cùng với sự hỗ trợ từ nguồn vốn chương trình mục tiêu của Chính phủ, cũng như ngân sách từ địa phương việc khôi phục và phát triển các nghề dệt thổ cẩm, tơ lụa đã có nhiều khởi sắc. Bên cạnh đó, các tổ chức quốc tế ILO, FIDR cũng đã hỗ trợ 2 huyện Đông Giang và Nam Giang khôi phục và phát triển làng nghề dệt thổ cẩm tại Đhơ Rôồng, Bhơ Hôông, Zara đưa vào phục vụ phát triển du lịch và có những kết quả nhất định, thu hút hàng nghìn lượt khách tham quan mua sắm mỗi năm.
Có thể nói, việc phát triển làng nghề gắn với phát triển du lịch là một trong những giải pháp hiệu quả trong việc khôi phục các làng nghề truyền thống nói chung và nghề dệt thổ cẩm, tơ lụa nói riêng tại Quảng Nam hiện nay./.
