TÓM TẮT
Bài viết tập trung phân tích tầm quan trọng chiến lược của việc khơi dậy sức mạnh nội sinh từ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Trên cơ sở Quyết định số 1189/QĐ-TTg ngày 2/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ, nghiên cứu làm rõ mối quan hệ hữu cơ giữa bốn hệ giá trị này như bốn trụ cột cốt lõi cấu thành nền tảng tinh thần quốc gia. Đồng thời, bài viết chỉ ra những thách thức từ tác động của kinh tế thị trường, không gian mạng và toàn cầu hóa, từ đó đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế hóa, đổi mới truyền thông và huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị nhằm đưa các giá trị lý luận thấm sâu vào thực tiễn cuộc sống, biến văn hóa thành nguồn lực vật chất quyết định sự phát triển bền vững của đất nước hướng tới tầm nhìn năm 2045.
Từ khóa: Hệ giá trị quốc gia; Hệ giá trị văn hóa; Hệ giá trị gia đình; Chuẩn mực con người Việt Nam; Sức mạnh nội sinh; Quyết định số 1189/QĐ-TTg.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng chiến lược trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, yêu cầu xây dựng và phát huy sức mạnh nội sinh của dân tộc đang được đặt ra cấp thiết hơn bao giờ hết. Nếu thể chế được coi là "đường băng" của phát triển, khoa học - công nghệ là động lực tăng trưởng, thì văn hóa và con người chính là nền tảng tinh thần, là nguồn lực nội sinh mang tính quyết định sự phát triển bền vững của quốc gia.
Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới chỉ ra rằng, tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự bền vững khi được nâng đỡ bởi một hệ giá trị xã hội tiến bộ, được cộng đồng tôn trọng và thực hành rộng rãi. Một nền kinh tế có thể tăng tốc nhanh nhờ vào vốn đầu tư nước ngoại hay sự chuyển giao công nghệ, nhưng để trường tồn và phát triển lâu dài, xã hội cần thiết phải có những chuẩn mực vững chắc về đạo đức, pháp luật, văn hóa và trách nhiệm công dân. Đó chính là lý do việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được Đảng và Nhà nước xác định là một trong những nhiệm vụ chiến lược trọng tâm.
Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1189/QĐ-TTg ngày 2/7/2026 về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam không đơn thuần là một chương trình hành động thông thường trong lĩnh vực văn hóa. Quan trọng hơn, đây là bước cụ thể hóa mạnh mẽ chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa ngang tầm với phát triển kinh tế, đưa các giá trị cốt lõi trở thành công cụ điều chỉnh hành vi xã hội, tạo động lực tinh thần mạnh mẽ phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
2. BỐI CẢNH THÁCH THỨC VÀ TƯ DUY PHÁT TRIỂN MỚI
Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử về tăng trưởng kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân và nâng cao vị thế, uy tín quốc tế. Tuy nhiên, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng cùng sự bùng nổ của công nghệ thông tin cũng đặt ra không ít thách thức đối với nền tảng văn hóa và hệ giá trị xã hội.
Tác động mặt trái của kinh tế thị trường, không gian mạng, truyền thông xuyên biên giới và xu thế toàn cầu hóa tuy tạo điều kiện thuận lợi để tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, song đồng thời cũng làm xuất hiện những biểu hiện lệch chuẩn đáng lo ngại. Lối sống thực dụng, đề cao quá mức giá trị vật chất, sự suy giảm các chuẩn mực đạo đức truyền thống đang diễn ra trong một bộ phận xã hội, đặc biệt là giới trẻ. Các hiện tượng bạo lực học đường, thông tin độc hại trên mạng xã hội hay sự xuống cấp trong đạo đức công vụ minh chứng rằng việc xây dựng một hệ giá trị chung không còn là yêu cầu của riêng ngành văn hóa, mà đã trở thành nhiệm vụ cấp bách của cả hệ thống chính trị.
Chính vì vậy, Kế hoạch theo Quyết định số 1189/QĐ-TTg không chỉ dừng ở việc xác định nội hàm lý luận của các hệ giá trị mà còn hướng tới thiết lập một cơ chế vận hành thống nhất từ Trung ương đến địa phương, gắn hoàn thiện thể chế với tổ chức thực hiện trong thực tiễn. Đây là bước chuyển chiến lược từ nhận thức sang hành động, từ tuyên truyền thuần túy sang xây dựng môi trường xã hội thực tế để các giá trị được nuôi dưỡng và lan tỏa.
Điểm mới nổi bật trong tư duy phát triển lần này là các hệ giá trị được xác định không tồn tại biệt lập, độc lập mà gắn kết hữu cơ với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng thương hiệu quốc gia. Điều đó phản ánh tư duy khoa học mới: văn hóa không chỉ là kết quả thụ động của sự phát triển mà trực tiếp tham gia tạo ra sức cạnh tranh cốt lõi của quốc gia.
3. BỐN HỆ GIÁ TRỊ - TRỤ CỘT VỮNG CHẮC CỦA NỀN TẢNG TINH THẦN QUỐC GIA
Lần đầu tiên, các hệ giá trị được xác định một cách toàn diện, thống nhất và có tính hệ thống cao, tạo thành hệ quy chiếu toàn diện cho nền tảng tinh thần đất nước.
3.1. Hệ giá trị quốc gia
Hệ giá trị quốc gia bao gồm các giá trị cốt lõi: hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc. Đây không chỉ là mục tiêu tối cao của sự nghiệp cách mạng mà còn là kim chỉ nam cho mọi hoạt động quản trị quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Những giá trị này góp phần bồi đắp lòng yêu nước, ý thức công dân, tinh thần thượng tôn pháp luật và ý chí tự lực, tự cường trong bối cảnh toàn cầu hóa.
3.2. Hệ giá trị văn hóa
Hệ giá trị văn hóa gồm bốn thành tố: dân tộc, dân chủ, nhân văn và khoa học. Đây là nền tảng cốt lõi để xây dựng một xã hội văn minh, nơi các giá trị truyền thống tốt đẹp được bảo tồn nhưng không bảo thủ, lạc hậu; nơi tinh thần dân chủ, tư duy khoa học và năng lực sáng tạo được khuyến khích tối đa nhằm tạo ra những động lực tăng trưởng mới.
3.3. Hệ giá trị gia đình
Gia đình tiếp tục được xác định là tế bào của xã hội, là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất hình thành nhân cách con người. Hệ giá trị gia đình với các tiêu chí "ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh" không chỉ hướng tới xây dựng những gia đình bền vững mà còn góp phần tạo dựng nền tảng xã hội ổn định trước những biến đổi mạnh mẽ về cơ cấu dân số, lối sống và các quan hệ xã hội hiện đại.
3.4. Chuẩn mực con người Việt Nam
Trên cơ sở ba hệ giá trị trên, chuẩn mực con người Việt Nam được định hình với tám phẩm chất cốt lõi: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương và sáng tạo. Đây là sự kết tinh sinh động của hệ giá trị quốc gia, văn hóa và gia đình, đồng thời là hình mẫu con người Việt Nam thời đại mới — vừa giữ vững bản sắc, tâm hồn dân tộc, vừa sở hữu năng lực hội nhập quốc tế và đổi mới sáng tạo mạnh mẽ.
4. CÁC NHÓM GIẢI PHÁP ĐƯA HỆ GIÁ TRỊ VÀO THỰC TIỄN CUỘC SỐNG
Một hệ giá trị dù được xây dựng khoa học và đầy đủ đến đâu cũng khó phát huy tác dụng nếu chỉ dừng lại trên các văn bản định hướng. Giá trị chỉ thực sự có sức sống khi được thực hành, trở thành chuẩn mực ứng xử tự giác trong từng gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và toàn cộng đồng.
4.1. Thể chế hóa và lồng ghép vào quy hoạch phát triển
Kế hoạch yêu cầu phải thể chế hóa các hệ giá trị thành quy định, quy tắc ứng xử cụ thể phù hợp với từng ngành nghề, lĩnh vực và đối tượng xã hội; đồng thời lồng ghép các tiêu chí về hệ giá trị trong quá trình xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc đánh giá tác động đối với các hệ giá trị trong quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch sẽ bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, giữa lợi ích kinh tế trước mắt với lợi ích tinh thần bền vững lâu dài.
4.2. Đổi mới phương thức truyền thông trong thời đại số
Trong kỷ nguyên số, việc lan tỏa hệ giá trị không thể chỉ dựa vào khẩu hiệu thô cứng hay các phong trào mang tính ngắn hạn. Cần tạo sự đồng thuận thông qua phương thức tuyên truyền hiện đại: xây dựng thông điệp ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu; đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống, văn hóa công sở, văn hóa kinh doanh; tích hợp nội dung hệ giá trị vào chương trình giáo dục quốc dân và truyền thông đối ngoại. Đặc biệt, cần tận dụng không gian mạng và báo chí để phát hiện, cổ vũ các tấm gương điển hình, tạo ra các sản phẩm truyền thông hấp dẫn, đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn đạo đức.
4.3. Huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội
Quyết định 1189/QĐ-TTg phân định rõ vai trò chủ thể: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giữ vai trò đầu mối tổ chức, theo dõi và đánh giá; các bộ, ngành, địa phương chủ động cụ thể hóa nguồn lực; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí và các viện nghiên cứu phối hợp chuẩn hóa tiêu chí, thực hiện giám sát và phản biện xã hội. Điều này khẳng định việc xây dựng hệ giá trị là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân.
5. KẾT LUẬN
Mọi mục tiêu phát triển cuối cùng đều hướng tới con người và vì con người. Khi lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và lao động giá rẻ dần thu hẹp trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gay gắt, chất lượng con người, bản sắc văn hóa và năng lực sáng tạo sẽ trở thành nguồn lực quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.
Quyết định số 1189/QĐ-TTg đã đặt nền móng vững chắc cho việc hình thành một hệ sinh thái giá trị đồng bộ. Khi các hệ giá trị này thấm sâu vào đời sống xã hội, chúng sẽ trở thành "nguồn vốn tinh thần" vô giá, khơi dậy khát vọng phát triển phồn vinh, củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo động lực nội sinh mạnh mẽ đưa Việt Nam vững bước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
ThS Bùi Tuấn Hùng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Thủ tướng Chính phủ (2026), Quyết định số 1189/QĐ-TTg ngày 2/7/2026 về Kế hoạch triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam, Hà Nội.
[2] Các văn kiện chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
