Đổi mới mô hình phát triển: Tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập

Xây dựng mô hình phát triển mới cho giai đoạn tăng trưởng 2 con số

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Nghị quyết nêu rõ, sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử; cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế không ngừng được nâng cao, trở thành nước có thu nhập trung bình cao, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt.

Tuy nhiên, Ban Chấp hành Trung ương cũng chỉ rõ quá trình đổi mới mô hình phát triển còn chậm; tăng trưởng kinh tế vẫn chủ yếu theo chiều rộng, dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động chi phí thấp; năng suất lao động, năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn hạn chế, trong khi thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới với nhiều biến động sâu sắc.

Trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức 2 con số trong những năm tới, Nghị quyết số 19-NQ/TW được ban hành nhằm tạo bước đột phá về tư duy và mô hình phát triển, xây dựng nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Nghị quyết xác định đổi mới mô hình phát triển gắn với xây dựng và hoàn thiện hệ sinh thái phát triển là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa lịch sử. Đổi mới mô hình phát triển trước hết là tạo đột phá về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia tạo ra năng lực phát triển mới; chuyển đổi sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập; lấy con người làm chủ thể trung tâm, mục tiêu, động lực và phát triển.

Theo đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo quốc gia được xác định là động lực chính; nâng cao năng suất lao động và hiệu quả huy động, phân bổ nguồn lực là nguyên tắc trung tâm; lấy phát triển để ổn định, ổn định để phát triển, bảo đảm phát triển kinh tế nhanh, bền vững, bao trùm. Nghị quyết nhấn mạnh việc kết hợp phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh, đẩy mạnh đối ngoại trong tất cả các khâu từ hoạch định chiến lược đến quy hoạch và phân bổ nguồn lực; bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại đồng hành và thúc đẩy phát triển.

Đồng thời, đổi mới mô hình phát triển phải lấy đổi mới thể chế và quản trị quốc gia là khâu đột phá, chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt phát triển; quản trị theo mục tiêu, dựa trên dữ liệu và đo lường bằng kết quả, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và năng lực giải quyết vấn đề làm thước đo.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành các nền tảng của mô hình phát triển mới, tạo đột phá về thể chế, quản trị quốc gia hiện đại, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược, hạ tầng tri thức quốc gia, nguồn nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp dẫn dắt, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Đến năm 2035, Việt Nam cơ bản hoàn thành quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập; đồng thời hình thành đồng bộ các mô hình thành phần về kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường, quốc phòng - an ninh, đối ngoại và quản trị quốc gia.

Đến năm 2045, mục tiêu là hoàn thành chuyển đổi sang mô hình phát triển mới, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao; nền kinh tế phát triển chủ yếu dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tự chủ chiến lược và hội nhập sâu rộng, làm chủ các công nghệ chiến lược quan trọng... Xa hơn, tầm nhìn đến năm 2130 hướng tới xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia xã hội chủ nghĩa phát triển trình độ cao, văn minh, hiện đại, bản sắc, có năng lực sáng tạo và sức sống trường tồn; nền kinh tế xanh, sáng tạo, trung tâm sản xuất thông minh hàng đầu của châu Á...

Đột phá thể chế, khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển

Để hiện thực hóa mô hình phát triển mới, Nghị quyết xác định đổi mới thể chế và quản trị quốc gia là khâu đột phá. Trung ương yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “không quản được thì cấm” sang quản lý theo kết quả, đẩy mạnh hậu kiểm thông minh; xây dựng hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, dễ thực hiện, bảo đảm quyền sở hữu, quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh, đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia và nền tảng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Trong lĩnh vực kinh tế, Nghị quyết xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh việc hiện đại hóa các động lực tăng trưởng truyền thống, Việt Nam sẽ phát triển mạnh các động lực mới từ công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ giá trị gia tăng cao, nông nghiệp thông minh, kinh tế số, kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh và các mô hình kinh tế mới và các ngành giá trị gia tăng cao.

Một trong những yêu cầu nổi bật là đổi mới căn bản cơ chế huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực quốc gia theo hướng lấy hiệu quả và tác động phát triển làm thước đo; lấy đầu tư công dẫn dắt, kích hoạt đầu tư xã hội; khơi thông các nguồn lực tồn đọng để chuyển hóa thành động lực tăng trưởng mới. Nghị quyết đồng thời xác định dữ liệu là tư liệu sản xuất mới và tài nguyên chiến lược; phát triển trí tuệ nhân tạo thành hạ tầng trí tuệ và lực lượng sản xuất chất lượng cao; ưu tiên đầu tư hạ tầng tính toán quốc gia, mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và các nền tảng số dùng chung.

Nghị quyết cũng đặt ra định hướng phát triển các ngành công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, công nghiệp chế biến - chế tạo tiên tiến, công nghiệp xanh và công nghiệp năng lượng; đồng thời phát triển công nghiệp hỗ trợ gắn với nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Cùng với đó là xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp nhiều tầng, hình thành lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp đầu chuỗi có năng lực cạnh tranh quốc tế; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, viện nghiên cứu và trường đại học. Nghị quyết xác định phát triển kinh tế nhà nước thực sự giữ vai trò chủ đạo trong bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và định hướng chiến lược, đồng thời phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế;củng cố, phát triển kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác; phát triển kinh tế hộ gia đình thành lực lượng sản xuất, kinh doanh năng động, bền vững; thu hút có chọn lọc đầu tư nước ngoài gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Cùng với lĩnh vực kinh tế, Nghị quyết đề ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ về phát triển xã hội, văn hóa con người, môi trường sinh thái, quốc phòng, an ninh và đối ngoại, hội nhập quốc tế. Trong đó, nhấn mạnh xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút nhân tài, phát triển văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đồng thời mở rộng không gian phát triển thông qua hội nhập quốc tế sâu rộng, tạo nền tảng để mô hình phát triển mới được vận hành thống nhất, hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực.

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 sáng nay 29/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, đổi mới mô hình phát triển không chỉ là điều chỉnh tăng trưởng mà là đổi mới cách tạo ra, phân bổ và thụ hưởng thành quả phát triển, lấy nhân dân và con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu, làm động lực.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, khoa học công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao phải trở thành động lực chủ yếu; tăng trưởng phải được tạo ra từ từng ngành, địa bàn, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người lao động để mọi chủ thể có thêm cơ hội đóng góp và thụ hưởng.

Trần Huyền