21/11/2026 lúc 03:48 (GMT+7)
Breaking News

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11: Đánh thức nguồn lực nội sinh, kiến tạo động lực phát triển trong kỷ nguyên số

Không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 còn đặt ra yêu cầu chuyển hóa di sản, bản sắc, tri thức và sức sáng tạo của con người Việt Nam thành nguồn lực phát triển. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, văn hóa cần được nhìn nhận không chỉ như nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là một nguồn lực kinh tế, sức mạnh mềm và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đánh thức nguồn lực ấy đòi hỏi tư duy quản trị mới, thể chế phù hợp và sự tham gia thực chất của toàn xã hội.

Ảnh minh họa - VNHN

Tóm tắt: Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động kỷ niệm, tôn vinh truyền thống. Đây là dịp khẳng định vị trí của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực nội sinh, động lực sáng tạo và sức mạnh mềm quốc gia. Trong kỷ nguyên số, quá trình này mở ra những cơ hội mới thông qua số hóa di sản, phát triển hệ sinh thái dữ liệu văn hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thúc đẩy công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, những cơ hội đó cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm tính xác thực của di sản và quyền lợi của cộng đồng chủ thể. Bài viết phân tích mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, văn hóa và kinh tế, công nghệ và bản sắc; từ đó đề xuất một số định hướng nhằm khơi thông nguồn lực văn hóa, đưa văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển bền vững của Việt Nam.

Từ khóa: Ngày Văn hóa Việt Nam; nguồn lực nội sinh; bản sắc văn hóa; chuyển đổi số; công nghiệp văn hóa; sức mạnh mềm quốc gia.

Abstract: Vietnam Culture Day on November 24 represents more than an occasion to honor the nation's cultural heritage and traditions. It reaffirms the central role of culture in national development and calls for the transformation of cultural values into endogenous resources, creative drivers and national soft power. In the digital era, this process creates new opportunities through heritage digitization, cultural data ecosystems, artificial intelligence and the development of cultural industries. At the same time, it raises important requirements concerning institutional frameworks, intellectual property protection, heritage authenticity and the rights of local communities. This article examines the relationship between cultural preservation and development, culture and the economy, as well as technology and national identity. It proposes key orientations to unlock cultural resources and position culture as a genuine driver of Vietnam's sustainable development.

Keywords: Vietnam Culture Day; endogenous resources; cultural identity; digital transformation; cultural industries; national soft power.

1. Từ dấu mốc lịch sử đến yêu cầu đặt văn hóa vào trung tâm phát triển

Ngày 24/11/1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức tại Nhà hát Lớn Hà Nội dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là một dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử phát triển nền văn hóa cách mạng Việt Nam, thể hiện tầm nhìn chiến lược về vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước ngay từ những ngày đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt ra yêu cầu xây dựng một nền văn hóa mới, gắn với độc lập dân tộc, đời sống nhân dân và sự nghiệp kiến thiết quốc gia. Tư tưởng ấy cho thấy văn hóa không phải lĩnh vực đứng bên ngoài những nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội, càng không phải hoạt động chỉ phục vụ nhu cầu hưởng thụ tinh thần, mà là một bộ phận hữu cơ của sự nghiệp phát triển dân tộc.

Tám mươi năm nhìn lại, ý nghĩa của Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất không chỉ nằm ở giá trị lịch sử mà còn ở khả năng gợi mở những vấn đề có tính thời đại. Nếu năm 1946, nhiệm vụ đặt ra là xây dựng nền văn hóa mới phục vụ công cuộc kiến quốc, thì trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu cao hơn là phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam, tạo dựng nền tảng tinh thần vững chắc, đồng thời chuyển hóa các giá trị văn hóa thành động lực phát triển trong môi trường cạnh tranh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Việc xác định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam vì thế mang ý nghĩa chính trị, xã hội và văn hóa sâu sắc. Đây không đơn thuần là việc lựa chọn một ngày để tổ chức các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, triển lãm, hội thảo hay tôn vinh di sản. Quan trọng hơn, đó là cách đưa một quan điểm có tính nền tảng về vai trò của văn hóa vào đời sống xã hội bằng những hoạt động cụ thể, có khả năng tác động đến nhận thức và hành vi của mỗi người dân.

Trong nhiều năm, nhận thức về văn hóa đã có những bước phát triển quan trọng. Từ chỗ chủ yếu nhấn mạnh nhiệm vụ bảo tồn, xây dựng đời sống văn hóa, phát triển các hoạt động văn nghệ, thể thao, văn hóa ngày càng được nhìn nhận toàn diện hơn trong mối quan hệ với phát triển con người, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và thực tiễn vẫn còn là vấn đề cần được giải quyết.

Ở không ít nơi, văn hóa vẫn được xem là lĩnh vực cần kinh phí sau khi đã phân bổ nguồn lực cho các nhiệm vụ phát triển khác. Một số hoạt động văn hóa còn nặng tính phong trào, hành chính, thiếu chiều sâu và chưa tạo được sự tham gia thường xuyên của cộng đồng. Di sản có thể được trùng tu, tôn tạo nhưng chưa chắc đã trở thành nguồn lực sống; thiết chế văn hóa được đầu tư nhưng chưa chắc đã thu hút đông đảo người dân; sản phẩm văn hóa có thể được quảng bá rộng rãi nhưng chưa chắc đã tạo được giá trị kinh tế tương xứng.

Điều đó cho thấy, vấn đề hiện nay không chỉ là tăng thêm hoạt động văn hóa mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy phát triển. Văn hóa phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, được tính đến ngay từ khâu hoạch định chính sách, quy hoạch không gian, tổ chức sản xuất, xây dựng môi trường kinh doanh và thiết kế các chương trình phát triển cộng đồng.

Một nền kinh tế tăng trưởng cao nhưng thiếu nền tảng đạo đức, niềm tin xã hội và trách nhiệm cộng đồng sẽ khó duy trì tính bền vững. Một xã hội có nhiều công trình hiện đại nhưng thiếu bản sắc, thiếu không gian sáng tạo và thiếu sự gắn kết giữa các thế hệ cũng khó tạo dựng sức hấp dẫn lâu dài. Vì vậy, phát triển văn hóa không phải nhiệm vụ bổ trợ cho phát triển kinh tế, mà là điều kiện để xác lập chất lượng, bản sắc và chiều sâu của phát triển.

2. Văn hóa là nguồn lực nội sinh: Từ giá trị tinh thần đến năng lực kiến tạo phát triển

Một trong những chuyển biến quan trọng trong tư duy phát triển hiện nay là nhận thức ngày càng đầy đủ hơn về khả năng tạo ra giá trị của văn hóa. Nếu chỉ nhìn văn hóa dưới góc độ các hoạt động tinh thần, lễ hội, nghệ thuật hay bảo tồn di sản, chúng ta sẽ chưa đánh giá hết vai trò của lĩnh vực này đối với sự phát triển quốc gia. Văn hóa còn hiện diện trong chất lượng nguồn nhân lực, năng lực sáng tạo, đạo đức xã hội, môi trường kinh doanh, sự gắn kết cộng đồng và khả năng thích ứng của mỗi quốc gia trước những biến động toàn cầu.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã thể hiện rõ bước phát triển trong nhận thức chiến lược đó. Nghị quyết xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đồng thời, yêu cầu các giá trị văn hóa phải gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa đặc biệt, bởi nguồn lực văn hóa không vận hành giống như những nguồn lực vật chất thông thường. Tài nguyên thiên nhiên có thể cạn kiệt qua khai thác, vốn tài chính phụ thuộc vào khả năng tích lũy và phân bổ, còn giá trị văn hóa nếu được nuôi dưỡng, trao truyền và sáng tạo đúng hướng có thể liên tục được làm giàu qua nhiều thế hệ. Một làn điệu dân ca, một nghề thủ công truyền thống, một di tích lịch sử hay một phong tục tốt đẹp không chỉ chứa đựng ký ức của cộng đồng mà còn có thể trở thành chất liệu cho giáo dục, nghiên cứu, du lịch, nghệ thuật và những sản phẩm sáng tạo mới.

Tuy nhiên, nguồn lực văn hóa chỉ thực sự được đánh thức khi có khả năng chuyển hóa thành giá trị cụ thể. Lòng yêu nước cần được biểu hiện bằng trách nhiệm công dân, ý thức tuân thủ pháp luật và khát vọng cống hiến. Tinh thần đoàn kết phải được chuyển hóa thành năng lực hợp tác, chia sẻ và đồng hành trong cộng đồng. Truyền thống hiếu học cần được tiếp nối bằng khát vọng chiếm lĩnh tri thức, đổi mới sáng tạo và làm chủ khoa học, công nghệ. Những giá trị đạo đức tốt đẹp phải hiện diện trong văn hóa công vụ, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa ứng xử và các mối quan hệ xã hội.

Ở góc độ kinh tế, văn hóa góp phần tạo nên niềm tin, uy tín và thương hiệu. Một doanh nghiệp có năng lực sản xuất tốt nhưng thiếu đạo đức kinh doanh, thiếu trách nhiệm với người lao động và môi trường sẽ khó xây dựng được thương hiệu bền vững. Một địa phương sở hữu nhiều tài nguyên du lịch nhưng thiếu bản sắc trong tổ chức dịch vụ, thiếu sự thân thiện và văn minh trong ứng xử cũng khó tạo được sức hấp dẫn lâu dài. Ngược lại, môi trường kinh doanh minh bạch, tôn trọng cam kết, coi trọng con người và trách nhiệm xã hội chính là những biểu hiện của nguồn lực văn hóa trong hoạt động kinh tế.

Vì vậy, nói đến văn hóa là nói đến chất lượng phát triển. Tăng trưởng kinh tế tạo ra nguồn lực vật chất, nhưng văn hóa góp phần định hướng cách thức sử dụng nguồn lực ấy, xác lập mục tiêu phát triển và bảo đảm thành quả phát triển phục vụ con người. Một quốc gia giàu có không chỉ cần những chỉ số tăng trưởng tích cực mà còn cần một xã hội có niềm tin, kỷ cương, nhân ái, sáng tạo và khả năng chung sống hài hòa.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, văn hóa còn là một thành tố quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia. Sức hấp dẫn của Việt Nam đối với bạn bè quốc tế không chỉ đến từ tiềm năng kinh tế, vị trí địa chính trị hay môi trường đầu tư mà còn được tạo nên bởi lịch sử, bản sắc, con người, lối sống, ẩm thực, nghệ thuật và những giá trị nhân văn của dân tộc. Khi những giá trị ấy được giới thiệu một cách chuyên nghiệp, có chiều sâu và khả năng tiếp cận rộng rãi, chúng sẽ góp phần tạo dựng hình ảnh một Việt Nam giàu bản sắc, năng động, cởi mở và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Nhìn từ góc độ đó, Ngày Văn hóa Việt Nam cần được xem như một điểm nhấn để thúc đẩy quá trình chuyển hóa nhận thức thành hành động. Điều quan trọng không phải là có thêm một ngày tổ chức nhiều hoạt động, mà là tạo ra sự chuyển biến trong cách mỗi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân nhìn nhận, đầu tư và thực hành văn hóa. Đây cũng là tinh thần được nhấn mạnh trong các trao đổi về ý nghĩa của ngày 24/11: văn hóa phải được đưa vào đời sống bằng những trải nghiệm thực chất, chứ không chỉ dừng ở thông điệp tuyên truyền hay nghi thức kỷ niệm.

3. Bảo tồn di sản trong dòng chảy sáng tạo: Giữ gìn bản sắc để mở đường cho tương lai

Di sản văn hóa là một trong những biểu hiện tập trung nhất của chiều sâu lịch sử, bản sắc và sức sống dân tộc. Từ hệ thống di tích lịch sử, kiến trúc, khảo cổ đến các loại hình nghệ thuật truyền thống, lễ hội, phong tục, tập quán, tri thức dân gian và nghề thủ công, mỗi di sản đều lưu giữ những lớp trầm tích về quá trình hình thành, phát triển của cộng đồng người Việt Nam.

Nhưng bảo tồn di sản không có nghĩa là đóng khung quá khứ. Một di sản chỉ thực sự có sức sống khi nó tiếp tục được cộng đồng thực hành, được thế hệ trẻ tiếp nhận và có khả năng tham gia vào đời sống đương đại. Nếu chỉ tập trung vào việc tu bổ công trình, lưu trữ hiện vật, lập hồ sơ hoặc tổ chức những chương trình trình diễn mang tính thời điểm, chúng ta mới giải quyết được một phần nhiệm vụ bảo tồn.

Vấn đề sâu xa hơn là làm thế nào để di sản tiếp tục tồn tại như một bộ phận hữu cơ của đời sống xã hội. Một làn điệu dân ca cần được truyền dạy, biểu diễn và sáng tạo trên nền tảng hiểu biết về giá trị nguyên bản. Một nghề thủ công truyền thống cần có thế hệ kế tục, có thị trường tiêu thụ và khả năng cải tiến sản phẩm. Một lễ hội cần được tổ chức văn minh, giữ được ý nghĩa cộng đồng, hạn chế thương mại hóa và những biểu hiện phản cảm. Một di tích lịch sử cần trở thành không gian giáo dục, nghiên cứu và trải nghiệm, chứ không chỉ là địa điểm tham quan.

Đặc biệt, cần thay đổi cách nhìn về mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại. Trong thực tế, có lúc hai yếu tố này bị đặt trong thế đối lập: hoặc bảo tồn nguyên trạng đến mức hạn chế khả năng sáng tạo, hoặc đổi mới quá nhanh khiến những giá trị cốt lõi bị giản lược, biến dạng. Cả hai cách tiếp cận đều có thể dẫn đến những hệ quả không mong muốn.

Truyền thống không phải một hệ thống bất động. Nó có khả năng vận động, thích ứng và tiếp tục tạo ra những giá trị mới. Điều quan trọng là sáng tạo phải dựa trên sự hiểu biết, tôn trọng và kế thừa bản chất văn hóa của di sản. Việc đưa chất liệu dân gian vào âm nhạc đương đại, điện ảnh, thiết kế, thời trang hay nghệ thuật biểu diễn có thể mở rộng không gian tiếp cận của di sản, giúp những giá trị vốn quen thuộc với một cộng đồng địa phương trở thành sản phẩm có sức lan tỏa rộng hơn.

Tuy nhiên, sáng tạo trên chất liệu truyền thống không thể chỉ dừng ở việc sử dụng một vài hình ảnh, họa tiết, làn điệu hoặc trang phục như yếu tố trang trí. Muốn tạo ra sản phẩm có chiều sâu, nghệ sĩ và nhà sáng tạo cần hiểu được cấu trúc thẩm mỹ, bối cảnh lịch sử, tri thức dân gian và ý nghĩa xã hội của chất liệu được khai thác. Đó cũng là lý do cần tăng cường kết nối giữa nghệ nhân, cộng đồng thực hành di sản, nhà nghiên cứu, cơ sở đào tạo và đội ngũ sáng tạo trẻ.

Một yêu cầu khác có ý nghĩa căn bản là bảo đảm cộng đồng nắm giữ di sản thực sự được tham gia vào quá trình bảo tồn và phát huy giá trị. Cộng đồng không chỉ là đối tượng được vận động tham gia các hoạt động văn hóa mà phải là chủ thể có tiếng nói trong việc quyết định phương thức thực hành, trao truyền và khai thác di sản. Quyền lợi của nghệ nhân, người thực hành di sản và cộng đồng cần được bảo đảm tương xứng với những đóng góp của họ.

Nếu một sản phẩm du lịch hay sản phẩm sáng tạo được xây dựng từ tri thức truyền thống nhưng cộng đồng sở hữu tri thức ấy không được hưởng lợi, quá trình khai thác khó có thể tạo ra sự bền vững. Vì thế, phát triển văn hóa phải gắn với sinh kế, với công bằng trong phân chia lợi ích và với trách nhiệm tái đầu tư cho bảo tồn.

Từ góc nhìn quản lý, cần hình thành những mô hình liên kết thực chất giữa di sản, du lịch, giáo dục và công nghiệp sáng tạo. Các địa phương có thể phát triển những không gian văn hóa đặc trưng, kết hợp bảo tồn với hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu, trình diễn và sản xuất sản phẩm thủ công. Những làng nghề có thể trở thành trung tâm sáng tạo gắn với thiết kế hiện đại. Những di tích lịch sử có thể phát triển chương trình giáo dục di sản dành cho học sinh, sinh viên. Các loại hình nghệ thuật truyền thống có thể được giới thiệu bằng phương thức tương tác, đa phương tiện, phù hợp với thói quen tiếp nhận của công chúng trẻ.

Cần nhấn mạnh rằng thương mại hóa không đồng nghĩa với phát triển. Nếu khai thác di sản chỉ nhằm tối đa hóa doanh thu trong ngắn hạn, thiếu giới hạn và thiếu trách nhiệm, những giá trị nguyên gốc có thể bị tổn hại. Ngược lại, nếu quá thận trọng, không tạo điều kiện để di sản tham gia đời sống kinh tế và sáng tạo, nhiều giá trị có nguy cơ mai một do thiếu nguồn lực duy trì.

Bởi vậy, bài toán đặt ra là tìm kiếm sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa giá trị nguyên gốc và nhu cầu sáng tạo, giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm xã hội. Nguyên tắc cần được đặt ra là bảo tồn làm nền tảng, cộng đồng là trung tâm, sáng tạo là động lực và phát triển bền vững là mục tiêu.

4. Chuyển đổi số: Mở rộng không gian tồn tại và khai thác giá trị văn hóa

Nếu trước đây, việc tiếp cận di sản chủ yếu gắn với địa điểm, hiện vật, không gian biểu diễn hoặc tư liệu lưu trữ, thì chuyển đổi số đang mở ra những phương thức tiếp cận hoàn toàn mới. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ quét 3D, thực tế ảo và thực tế tăng cường cho phép lưu giữ, tái hiện, nghiên cứu và giới thiệu các giá trị văn hóa với khả năng tiếp cận vượt qua giới hạn địa lý và thời gian.

Một di tích có thể được tái hiện bằng mô hình không gian ba chiều. Một hiện vật có thể được số hóa với dữ liệu chi tiết về chất liệu, niên đại, nguồn gốc và lịch sử bảo quản. Một làn điệu dân ca có thể được ghi âm, lưu trữ, phân loại và giới thiệu trên nền tảng trực tuyến. Một bảo tàng có thể xây dựng không gian tham quan ảo, cho phép công chúng ở xa tiếp cận những bộ sưu tập có giá trị. Những tư liệu lịch sử có thể được liên kết thành cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu, giáo dục và truyền thông.

Tuy nhiên, cần nhận thức rõ rằng số hóa không đồng nghĩa với chuyển đổi số. Việc quét và lưu trữ hàng nghìn hình ảnh, tài liệu hoặc hiện vật dưới dạng điện tử mới chỉ là bước đầu. Nếu dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn hóa, không có khả năng liên thông, không xác định rõ quyền tiếp cận và phương thức khai thác thì giá trị sử dụng của nguồn tài nguyên ấy vẫn còn hạn chế.

Yêu cầu đặt ra là xây dựng hệ sinh thái dữ liệu văn hóa có tính kết nối, thống nhất và có khả năng phục vụ nhiều mục tiêu. Mỗi di sản cần có hệ thống thông tin được chuẩn hóa, bao gồm dữ liệu định danh, mô tả, nguồn gốc, tình trạng bảo tồn, chủ thể thực hành, tư liệu hình ảnh, âm thanh và những thông tin liên quan. Các cơ sở dữ liệu cần có khả năng kết nối giữa Trung ương và địa phương, giữa cơ quan quản lý với bảo tàng, thư viện, cơ sở nghiên cứu, trường học và các tổ chức được phép khai thác.

Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là vấn đề về năng lực quản trị quốc gia. Một hệ thống dữ liệu văn hóa được tổ chức tốt sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi tình trạng di sản, xây dựng kế hoạch bảo tồn, đánh giá hiệu quả đầu tư và đưa ra quyết định dựa trên thông tin đáng tin cậy. Đồng thời, dữ liệu có thể trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng cho các ngành sáng tạo, góp phần hình thành những sản phẩm văn hóa mới.

Chẳng hạn, dữ liệu về kiến trúc, hoa văn, trang phục, âm nhạc và tri thức dân gian có thể được khai thác trong thiết kế, thời trang, điện ảnh, trò chơi điện tử và nội dung số. Tư liệu về các di tích lịch sử có thể trở thành nền tảng cho những sản phẩm giáo dục tương tác. Những câu chuyện về danh nhân, nhân vật lịch sử và sự kiện tiêu biểu có thể được phát triển thành phim tài liệu, phim truyện, sách điện tử, triển lãm số và các chương trình truyền thông đa phương tiện.

Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo đang mở ra khả năng mới trong phục dựng, phân tích và giới thiệu tư liệu văn hóa. Công nghệ có thể hỗ trợ nhận diện ký tự trên văn bản cổ, phân loại hình ảnh, phục hồi âm thanh, xây dựng công cụ dịch thuật và tạo ra những trải nghiệm tương tác với công chúng. Nhưng ứng dụng AI trong lĩnh vực văn hóa cần có nguyên tắc rõ ràng. Công nghệ có thể hỗ trợ nghiên cứu và sáng tạo, song không thể thay thế sự thẩm định của chuyên gia, nghệ nhân và cộng đồng nắm giữ tri thức truyền thống.

Một hình ảnh được AI tái tạo không mặc nhiên là tư liệu lịch sử xác thực. Một bản phục dựng bằng công nghệ không thể được xem là nguyên trạng nếu thiếu căn cứ khoa học. Những nội dung được tạo ra từ dữ liệu văn hóa cần được kiểm chứng, ghi nhận nguồn gốc và phân biệt rõ giữa tư liệu gốc, sản phẩm phục dựng và nội dung sáng tạo mới.

Bên cạnh đó, vấn đề bản quyền và quyền khai thác dữ liệu cần được đặc biệt quan tâm. Dữ liệu văn hóa không phải nguồn tài nguyên có thể tự do sử dụng trong mọi trường hợp. Cần xác định rõ quyền sở hữu, quyền tác giả, quyền liên quan, quyền tiếp cận và quyền khai thác thương mại, nhất là đối với những tư liệu gắn với tri thức truyền thống, cộng đồng dân tộc thiểu số và các chủ thể thực hành di sản.

Việc khai thác dữ liệu văn hóa cho các sản phẩm thương mại phải có cơ chế minh bạch, tôn trọng quyền lợi của chủ thể liên quan và bảo đảm nguồn thu hợp lý được tái đầu tư cho bảo tồn. Đồng thời, cần chú trọng an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu, phòng ngừa việc xuyên tạc lịch sử, làm sai lệch giá trị di sản hoặc sử dụng công nghệ để tạo ra những sản phẩm giả mạo gây nhầm lẫn cho công chúng.

Như vậy, chuyển đổi số trong văn hóa phải được nhìn nhận như một quá trình đổi mới đồng bộ từ tư duy quản lý, cơ sở dữ liệu, hạ tầng công nghệ đến nguồn nhân lực và cơ chế khai thác. Công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đặt trong một hệ thống quản trị có trách nhiệm, lấy con người và bản sắc văn hóa làm trung tâm.

5. Công nghiệp văn hóa: Chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị kinh tế và sức mạnh mềm

Một trong những hướng đi quan trọng để đánh thức nguồn lực văn hóa là phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Đây là lĩnh vực có khả năng kết nối sáng tạo nghệ thuật, tri thức, công nghệ, sản xuất, kinh doanh và thị trường, qua đó chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị kinh tế và khả năng lan tỏa xã hội.

Trong nền kinh tế hiện đại, giá trị của một sản phẩm không chỉ nằm ở công năng sử dụng mà còn được tạo nên bởi thiết kế, câu chuyện, bản sắc và trải nghiệm. Một sản phẩm thủ công có thể trở nên khác biệt nhờ câu chuyện về vùng đất và nghệ nhân tạo ra nó. Một bộ phim có thể vượt khỏi biên giới quốc gia nhờ khả năng kể những câu chuyện mang bản sắc riêng nhưng chứa đựng giá trị phổ quát. Một trò chơi điện tử có thể trở thành phương tiện quảng bá lịch sử và văn hóa nếu được đầu tư bài bản về nội dung, hình ảnh và công nghệ.

Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển lĩnh vực này. Đó là kho tàng di sản phong phú, nền văn hóa đa dạng của 54 dân tộc, lịch sử dựng nước và giữ nước lâu đời, nghệ thuật truyền thống đặc sắc, ẩm thực giàu bản sắc, cảnh quan thiên nhiên và những câu chuyện về con người Việt Nam. Đây là nguồn chất liệu sáng tạo có giá trị lớn, nhưng để chuyển hóa thành sản phẩm có sức cạnh tranh, cần có năng lực tổ chức sản xuất, quản trị bản quyền, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.

Điểm nghẽn của công nghiệp văn hóa không chỉ nằm ở thiếu ý tưởng mà còn ở sự thiếu đồng bộ của cả chuỗi giá trị. Một sản phẩm có ý tưởng tốt nhưng thiếu vốn đầu tư, thiếu nhân lực chuyên môn, thiếu công nghệ và thiếu kênh phân phối sẽ khó tiếp cận thị trường. Một tác phẩm có chất lượng nghệ thuật nhưng không có chiến lược truyền thông, quảng bá và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng khó tạo ra hiệu quả kinh tế tương xứng.

Vì vậy, cần chuyển từ cách tiếp cận hỗ trợ từng hoạt động đơn lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Trong hệ sinh thái đó, Nhà nước đóng vai trò xây dựng thể chế, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đầu tư hạ tầng nền tảng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu cung cấp tri thức và nguồn nhân lực. Nghệ sĩ, nhà sáng tạo tạo ra sản phẩm. Doanh nghiệp tổ chức sản xuất, đầu tư, phân phối và tiếp cận thị trường. Các cơ quan truyền thông góp phần quảng bá, định hướng thẩm mỹ và lan tỏa giá trị. Cộng đồng vừa là chủ thể văn hóa, vừa là người tham gia sáng tạo và thụ hưởng.

Đặc biệt, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp trở thành một lực lượng quan trọng trong phát triển công nghiệp văn hóa. Những lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, thời trang, quảng cáo, xuất bản, trò chơi điện tử, du lịch văn hóa và nội dung số đều cần sự tham gia của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, việc thu hút đầu tư phải đi đôi với bảo đảm tính đa dạng văn hóa, chất lượng nghệ thuật, trách nhiệm xã hội và quyền lợi của người sáng tạo.

Cùng với đó, cần phát triển nguồn nhân lực có khả năng kết hợp giữa tri thức văn hóa, năng lực nghệ thuật, tư duy kinh doanh và kỹ năng công nghệ. Những ngành nghề mới như quản trị dữ liệu di sản, thiết kế trải nghiệm số, sản xuất nội dung đa phương tiện, quản lý bản quyền số và tiếp thị văn hóa sẽ ngày càng có vai trò quan trọng. Đây là yêu cầu đặt ra đối với các cơ sở đào tạo và hệ thống giáo dục, nhằm hình thành đội ngũ nhân lực đáp ứng sự chuyển dịch của nền kinh tế sáng tạo.

Một vấn đề cần được quan tâm là xây dựng thương hiệu văn hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việt Nam không thiếu tài nguyên văn hóa, nhưng để tài nguyên ấy trở thành sản phẩm có sức cạnh tranh cần có chiến lược dài hạn, sự phối hợp giữa các ngành và khả năng tiếp cận công chúng quốc tế. Những sản phẩm văn hóa thành công không chỉ tạo doanh thu mà còn góp phần giới thiệu hình ảnh đất nước, thúc đẩy du lịch, mở rộng giao lưu và gia tăng sức mạnh mềm.

Cần nhìn nhận rằng phát triển công nghiệp văn hóa không phải là biến mọi giá trị văn hóa thành hàng hóa. Những lĩnh vực có giá trị đặc biệt về lịch sử, đạo đức, giáo dục và bản sắc cần được bảo vệ bằng những cơ chế phù hợp. Nhưng cũng không nên vì lo ngại thương mại hóa mà hạn chế khả năng sáng tạo, đầu tư và phát triển thị trường. Vấn đề là thiết lập được ranh giới hợp lý giữa khai thác kinh tế và bảo vệ giá trị văn hóa, bảo đảm lợi ích trước mắt không làm tổn hại đến lợi ích lâu dài của cộng đồng và quốc gia.

6. Hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị và huy động nguồn lực cho phát triển văn hóa

Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh và động lực phát triển, điều kiện có tính quyết định là phải xây dựng được hệ thống thể chế đủ mạnh, đồng bộ và có khả năng khơi thông các nguồn lực xã hội. Đây cũng là một trong những vấn đề cần được quan tâm khi triển khai các chủ trương mới về phát triển văn hóa.

Thực tiễn cho thấy, một trong những hạn chế của lĩnh vực văn hóa là khoảng cách giữa tiềm năng và khả năng khai thác. Nhiều địa phương sở hữu hệ thống di tích, danh lam thắng cảnh, làng nghề và các loại hình nghệ thuật truyền thống có giá trị nhưng chưa hình thành được sản phẩm văn hóa đặc trưng. Không ít thiết chế văn hóa được đầu tư nhưng hoạt động chưa hiệu quả, thiếu nhân lực chuyên môn và chưa đáp ứng nhu cầu của người dân. Một số dự án bảo tồn, phát huy di sản còn thiếu sự kết nối với doanh nghiệp, du lịch và thị trường sáng tạo.

Những hạn chế đó cho thấy, đầu tư cho văn hóa không thể chỉ được đo bằng số lượng công trình, thiết chế hay kinh phí tổ chức hoạt động. Điều quan trọng hơn là hiệu quả sử dụng nguồn lực, khả năng tiếp cận của người dân và giá trị xã hội được tạo ra sau mỗi chương trình, dự án.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản tư duy huy động và sử dụng nguồn lực cho phát triển văn hóa, trong đó nguồn lực nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, nguồn lực xã hội và khu vực tư nhân là động lực quan trọng, còn thể chế giữ vai trò then chốt. Đặc biệt, đầu tư cho văn hóa được xác định là đầu tư cho phát triển bền vững và tương lai của dân tộc.

Từ định hướng này, cần đổi mới phương thức phân bổ ngân sách theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những lĩnh vực có giá trị nền tảng và khả năng tạo tác động lan tỏa. Những di sản có nguy cơ xuống cấp, các loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một, thiết chế văn hóa tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số cần được quan tâm bằng chính sách đầu tư phù hợp.

Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cá nhân tham gia đầu tư cho văn hóa. Việc huy động nguồn lực xã hội không chỉ là kêu gọi tài trợ cho các sự kiện mà cần hướng đến những mô hình hợp tác lâu dài trong bảo tồn di sản, xây dựng thiết chế văn hóa, sản xuất nội dung sáng tạo và phát triển các sản phẩm văn hóa có giá trị.

Một yêu cầu quan trọng khác là đổi mới phương thức quản trị văn hóa theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu. Cơ quan quản lý nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu quản lý hoạt động sang tư duy kiến tạo môi trường phát triển, thiết lập chuẩn mực, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể và tạo điều kiện để sáng tạo phát triển.

Trong đó, phân cấp, phân quyền cần gắn với trách nhiệm giải trình và năng lực tổ chức thực hiện. Chính quyền địa phương phải có khả năng nhận diện, đánh giá và khai thác những lợi thế văn hóa đặc thù của địa bàn, thay vì triển khai những mô hình hoạt động giống nhau, thiếu dấu ấn riêng. Mỗi địa phương cần xác định được đâu là tài nguyên văn hóa cốt lõi, đâu là giá trị có thể phát triển thành sản phẩm, đâu là những di sản cần bảo vệ nghiêm ngặt và đâu là không gian có thể thử nghiệm các mô hình sáng tạo mới.

Cùng với đó, cần đổi mới công tác đánh giá hiệu quả chính sách văn hóa. Không nên chỉ căn cứ vào số lượng lễ hội, chương trình nghệ thuật, lượt khách tham quan hay số lượng di sản được ghi danh. Cần quan tâm hơn đến mức độ tham gia của người dân, khả năng tiếp cận văn hóa, chất lượng môi trường văn hóa, sự phát triển của đội ngũ sáng tạo, hiệu quả kinh tế và mức độ cải thiện đời sống cộng đồng.

Đặc biệt, cần quan tâm đúng mức đến đội ngũ nhân lực văn hóa. Nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, người làm công tác quản lý, cán bộ văn hóa cơ sở và những người hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp sáng tạo đều là những chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị. Chính sách phát triển văn hóa vì vậy phải gắn với đào tạo, trọng dụng nhân tài, cải thiện môi trường sáng tạo và bảo đảm điều kiện hành nghề.

Nếu không có cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng nhân lực phù hợp, những nguồn lực vật chất được đầu tư khó có thể phát huy hiệu quả tối đa. Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, nhân lực văn hóa cần được trang bị năng lực liên ngành, vừa hiểu biết sâu về lịch sử, nghệ thuật, di sản, vừa có khả năng sử dụng công nghệ, tổ chức sản xuất và tiếp cận thị trường.

Có thể nói, thể chế không chỉ là hệ thống quy định để quản lý văn hóa, mà còn là điều kiện để các chủ thể văn hóa được sáng tạo, cống hiến và phát triển. Một môi trường thể chế thông thoáng, minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sáng tạo sẽ góp phần giải phóng năng lượng xã hội, khơi thông nguồn lực và tạo ra những giá trị mới.

7. Người dân là chủ thể: Đưa văn hóa từ chủ trương vào đời sống thường nhật

Một nền văn hóa phát triển không thể chỉ được đo bằng những thành tựu nghệ thuật, số lượng di sản hay quy mô đầu tư cho các thiết chế. Thước đo quan trọng hơn là văn hóa có thực sự hiện diện trong đời sống, có trở thành nhu cầu tự thân và được thực hành thường xuyên bởi mỗi người dân hay không.

Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, lối sống và những chuẩn mực ứng xử. Nhà trường là nơi bồi đắp tri thức, đạo đức, thẩm mỹ và năng lực sáng tạo. Cộng đồng là không gian duy trì sự gắn kết, truyền trao truyền thống và hình thành những quy tắc ứng xử chung. Cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp là môi trường thực hành văn hóa công vụ, văn hóa nghề nghiệp và văn hóa kinh doanh.

Vì vậy, xây dựng văn hóa không thể chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa. Đó phải là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó người dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người gìn giữ và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 cần góp phần làm rõ tinh thần ấy bằng những hoạt động thiết thực, gần gũi với đời sống. Thay vì tập trung quá nhiều vào các chương trình mang tính trình diễn, cần mở rộng những không gian để người dân trực tiếp tham gia: gia đình cùng đọc sách, trường học tổ chức hoạt động giáo dục di sản, khu dân cư chăm sóc không gian văn hóa chung, thanh niên tham gia sáng tạo nội dung giới thiệu lịch sử và văn hóa địa phương, doanh nghiệp tổ chức hoạt động xây dựng văn hóa công sở và trách nhiệm cộng đồng.

Ở góc độ giáo dục, cần đưa văn hóa trở thành một thành tố xuyên suốt trong quá trình hình thành nhân cách con người. Giáo dục lịch sử, truyền thống, nghệ thuật và di sản không nên chỉ giới hạn trong những bài học lý thuyết. Học sinh cần có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với bảo tàng, di tích, nghệ nhân, các loại hình nghệ thuật dân gian và những hoạt động sáng tạo. Khi được trải nghiệm, tự khám phá và thực hành, các giá trị văn hóa sẽ trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận và có khả năng hình thành nhận thức bền vững.

Đối với thế hệ trẻ, cần nhìn nhận đây không chỉ là đối tượng cần được giáo dục về truyền thống mà còn là lực lượng có khả năng làm mới và lan tỏa văn hóa. Những nền tảng số đang tạo ra phương thức tiếp cận mới, giúp giới trẻ có thể giới thiệu lịch sử, ẩm thực, nghệ thuật, phong tục và cảnh quan Việt Nam tới công chúng trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, môi trường số cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Sự lan truyền nhanh chóng của thông tin thiếu kiểm chứng, nội dung phản cảm, hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực và xu hướng chạy theo những giá trị nhất thời có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, thẩm mỹ và hành vi xã hội.

Do đó, xây dựng văn hóa trong kỷ nguyên số cần gắn với nâng cao năng lực tiếp nhận, chọn lọc và sử dụng thông tin. Mỗi người dân cần có khả năng phân biệt thông tin đáng tin cậy, tôn trọng sự khác biệt, bảo vệ quyền riêng tư, tôn trọng bản quyền và chịu trách nhiệm đối với nội dung mình chia sẻ.

Văn hóa trên không gian mạng không phải một phạm trù tách biệt với văn hóa trong đời sống thực. Một người có văn hóa cần thể hiện sự tôn trọng, trung thực và trách nhiệm trong cả giao tiếp trực tiếp lẫn môi trường trực tuyến. Những hành vi nhỏ như không phát tán tin giả, không xúc phạm người khác, không xâm phạm bản quyền, không cổ súy bạo lực và biết chia sẻ những thông tin tích cực đều góp phần hình thành môi trường văn hóa lành mạnh.

Một xã hội văn minh không chỉ được tạo nên bởi những quy định pháp luật nghiêm minh mà còn bởi ý thức tự giác của mỗi công dân. Khi những chuẩn mực tốt đẹp trở thành thói quen, khi sự tử tế được coi trọng, khi trách nhiệm cộng đồng trở thành một phần trong hành vi thường nhật, lúc đó văn hóa mới thực sự trở thành sức mạnh điều tiết và gắn kết xã hội.

Vì vậy, hiệu quả của Ngày Văn hóa Việt Nam không nên chỉ được đánh giá bằng quy mô tổ chức hay số lượng người tham gia trong ngày 24/11. Điều đáng quan tâm hơn là sau ngày này, mỗi người có thêm nhận thức gì, mỗi cộng đồng có thêm hoạt động gì, mỗi cơ quan có thay đổi gì trong môi trường làm việc và mỗi địa phương có thêm sáng kiến nào để gìn giữ, phát huy bản sắc.

Giá trị của một ngày văn hóa phải được tiếp nối trong 364 ngày còn lại của năm. Đây cũng là cách để ngày 24/11 không trở thành một sự kiện mang tính thời điểm, mà từng bước hình thành những thói quen văn hóa tích cực, có khả năng lan tỏa và bền vững.

8. Khẳng định sức mạnh mềm Việt Nam trong hội nhập quốc tế

Trong thế giới ngày càng gắn kết, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ diễn ra trên phương diện kinh tế, khoa học, công nghệ hay tiềm lực quốc phòng mà còn mở rộng sang lĩnh vực văn hóa, giá trị và sức hấp dẫn xã hội.

Một quốc gia có thể gia tăng ảnh hưởng quốc tế thông qua chất lượng sản phẩm, sự hấp dẫn của lối sống, uy tín của thể chế, thành tựu khoa học, nghệ thuật và khả năng lan tỏa những giá trị nhân văn. Đây chính là một trong những phương diện quan trọng của sức mạnh mềm.

Đối với Việt Nam, nền tảng tạo dựng sức mạnh mềm trước hết nằm ở chiều sâu lịch sử, truyền thống yêu nước, tinh thần nhân ái, ý chí độc lập, bản sắc văn hóa và sự đa dạng của cộng đồng các dân tộc. Những giá trị đó được thể hiện qua di sản vật thể, phi vật thể, nghệ thuật, ẩm thực, kiến trúc, phong tục và lối sống của người Việt.

Tuy nhiên, lợi thế văn hóa không tự động chuyển thành sức mạnh quốc tế. Muốn tạo dựng ảnh hưởng, cần có chiến lược quảng bá bài bản, sản phẩm có chất lượng và phương thức truyền thông phù hợp với công chúng quốc tế.

Ngoại giao văn hóa cần được kết nối chặt chẽ với ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế và hoạt động xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch. Những chương trình giới thiệu văn hóa Việt Nam ở nước ngoài cần vượt qua cách tiếp cận chủ yếu mang tính biểu diễn, trình diễn để hướng tới xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài, trao đổi tri thức và phát triển các sản phẩm sáng tạo chung.

Cùng với đó, cần chú trọng năng lực kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ hiện đại. Lịch sử, di sản và bản sắc dân tộc cần được chuyển tải qua phim ảnh, sách, âm nhạc, thiết kế, triển lãm, trò chơi điện tử và các nền tảng truyền thông số. Khi những câu chuyện về Việt Nam được kể bằng hình thức hấp dẫn, có chiều sâu và phù hợp với thị hiếu quốc tế, văn hóa sẽ trở thành cầu nối quan trọng giữa Việt Nam với thế giới.

Đặc biệt, cần khai thác hiệu quả cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trong việc bảo tồn tiếng Việt, truyền bá văn hóa dân tộc và kết nối các hoạt động sáng tạo. Đây là nguồn lực có giá trị, góp phần mở rộng không gian hiện diện của văn hóa Việt Nam, đồng thời thúc đẩy giao lưu, tiếp biến và làm giàu bản sắc trong môi trường đa văn hóa.

Hội nhập văn hóa không đồng nghĩa với hòa tan bản sắc. Một nền văn hóa có sức sống cần biết tiếp thu tinh hoa nhân loại nhưng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của mình. Bản sắc không phải là sự khép kín, mà là năng lực nhận diện chính mình, tự tin đối thoại và sáng tạo trong quá trình giao lưu quốc tế.

Vì vậy, phát triển sức mạnh mềm phải bắt đầu từ việc xây dựng nền văn hóa có chất lượng ngay trong nước. Một xã hội có môi trường văn hóa lành mạnh, con người có trách nhiệm, nghệ thuật có sức sáng tạo, sản phẩm có bản sắc và thể chế có khả năng bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo sẽ tạo nên nền tảng vững chắc để văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới.

9. Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 - từ thông điệp đến hành động phát triển

Nhìn tổng thể, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 mở ra cơ hội để xã hội nhìn nhận sâu sắc hơn về vị trí, vai trò và tiềm năng của văn hóa trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng ý nghĩa của ngày này sẽ chỉ thực sự được khẳng định khi những thông điệp về văn hóa được chuyển hóa thành cơ chế, chính sách và hành động cụ thể.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển văn hóa theo hướng đồng bộ, hiện đại, tạo điều kiện cho các nguồn lực xã hội được huy động và sử dụng hiệu quả. Chính sách cần khuyến khích sáng tạo, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy công nghiệp văn hóa, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận và thụ hưởng văn hóa bình đẳng của người dân.

Thứ hai, cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu di sản có khả năng kết nối và khai thác, phát triển các nền tảng số phục vụ giáo dục, nghiên cứu, sáng tạo và quảng bá văn hóa. Trong quá trình đó, phải đặc biệt chú trọng tính xác thực của dữ liệu, an toàn thông tin và quyền lợi của các chủ thể văn hóa.

Thứ ba, cần phát triển công nghiệp văn hóa như một động lực kinh tế mới, gắn kết giữa di sản, nghệ thuật, công nghệ, doanh nghiệp và thị trường. Mỗi địa phương cần chủ động nhận diện lợi thế văn hóa, xây dựng sản phẩm đặc trưng và tạo ra những mô hình phát triển có khả năng lan tỏa.

Thứ tư, cần lấy con người làm trung tâm của chiến lược phát triển văn hóa. Đầu tư cho giáo dục, nghệ thuật, môi trường sáng tạo, đội ngũ nhân lực và thiết chế văn hóa cơ sở phải được coi là đầu tư lâu dài cho chất lượng nguồn nhân lực và tương lai dân tộc.

Cuối cùng, cần đưa văn hóa trở thành một tiêu chí quan trọng trong đánh giá chất lượng phát triển của mỗi cơ quan, địa phương và cộng đồng. Không thể có một nền phát triển bền vững nếu thiếu môi trường văn hóa lành mạnh, thiếu trách nhiệm xã hội và thiếu sự tôn trọng những giá trị làm nên bản sắc dân tộc.

Từ dấu mốc Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất năm 1946 đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 hôm nay là một hành trình liên tục của tư duy và hành động vì sự phát triển của nền văn hóa Việt Nam. Tám mươi năm trước, văn hóa được đặt trong yêu cầu kiến quốc, xây dựng nền tảng tinh thần cho một quốc gia độc lập. Trong kỷ nguyên số, nhiệm vụ ấy tiếp tục được mở rộng với những yêu cầu mới: bảo tồn bản sắc, làm chủ công nghệ, phát triển công nghiệp sáng tạo, xây dựng sức mạnh mềm và khơi dậy khát vọng cống hiến của con người Việt Nam.

Suy cho cùng, giá trị của văn hóa không chỉ nằm trong những di sản được lưu giữ, những công trình được xây dựng hay những thành tựu nghệ thuật được tôn vinh. Giá trị ấy còn hiện diện trong nhân cách con người, trong sự tử tế của mỗi hành vi, trong trách nhiệm của mỗi công dân, trong tinh thần sáng tạo của mỗi thế hệ và trong cách một quốc gia ứng xử với quá khứ, hiện tại và tương lai.

Ngày Văn hóa Việt Nam vì thế không chỉ là ngày nhìn lại những gì dân tộc đã có, mà còn là dịp xác lập trách nhiệm đối với những giá trị sẽ được tạo dựng. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí trong mọi quyết sách phát triển, khi di sản được bảo tồn bằng tri thức, được làm giàu bằng sáng tạo và được lan tỏa bằng công nghệ, khi mỗi người dân thực sự trở thành chủ thể của đời sống văn hóa, nguồn lực nội sinh ấy sẽ được đánh thức mạnh mẽ.

Đó cũng chính là nền tảng để Việt Nam phát triển nhanh nhưng không đánh mất bản sắc, hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ vững bản lĩnh, hiện đại hóa nhưng không xa rời những giá trị nhân văn đã làm nên cốt cách dân tộc. Và quan trọng hơn, đó là con đường để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực sáng tạo và nền tảng tinh thần vững chắc cho khát vọng xây dựng một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, giàu bản sắc và có vị thế ngày càng cao trong cộng đồng quốc tế.

TS Hà Nguyệt Anh

Viện Chính sách, Pháp luật và Quản lý

___________________________________________

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam. Toàn văn Nghị quyết 80-NQ/TW.

  2. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2026), Ngày Văn hóa Việt Nam: Đánh thức nguồn lực văn hóa trong kỷ nguyên số, ngày 20/11/2026.

  3. Báo điện tử Chính phủ (2026), Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11: Đưa văn hóa thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển, trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn, ngày 26/09/2026.

  4. Quốc hội (2024), Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15, ngày 23/11/2024.

  5. UNESCO (2003), Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (Công ước về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể).

  6. UNESCO (2005), Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions (Công ước về bảo vệ và phát huy sự đa dạng của các biểu đạt văn hóa).