Tóm tắt: Việc ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (VEFTA) mở ra dư địa hợp tác và xuất khẩu mới giữa Việt Nam với Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Với cam kết xóa bỏ hơn 90% số dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực, VEFTA tạo thêm lợi thế tiếp cận một khu vực có sức mua cao, trình độ công nghệ tiên tiến và yêu cầu khắt khe về chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ là điều kiện ban đầu. Khả năng tận dụng cơ hội phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu phát triển bền vững, đồng thời nâng cấp năng lực quản trị và tổ chức chuỗi cung ứng. Từ đó, VEFTA không chỉ là một hiệp định mở cửa thị trường mà còn là phép thử đối với chất lượng hội nhập và năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.
Từ khóa: VEFTA; EFTA; hội nhập kinh tế quốc tế; xuất khẩu; quy tắc xuất xứ; phát triển bền vững; năng lực cạnh tranh.
English Abstract: The signing of the Vietnam–European Free Trade Association Free Trade Agreement (VEFTA) opens up new opportunities for trade and investment cooperation between Vietnam and Switzerland, Norway, Iceland, and Liechtenstein. With more than 90% of tariff lines committed to immediate elimination upon the Agreement's entry into force, VEFTA provides Vietnamese businesses with improved access to high-income European markets. Nevertheless, tariff preferences alone cannot guarantee export success. Businesses must strengthen their capacity to comply with rules of origin, technical standards, environmental requirements, social responsibility, and sustainable supply-chain management. Beyond market access, VEFTA should be viewed as an important catalyst for technological upgrading, institutional improvement, and deeper participation in global value chains. Effective implementation will depend on coordinated efforts by the Government, business associations, and enterprises to transform trade commitments into tangible economic benefits and sustainable competitiveness.
Keywords: VEFTA; EFTA; international economic integration; exports; rules of origin; sustainable development; competitiveness.
Ảnh minh họa - BCT
1. VEFTA và bước tiến mới trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang trải qua những biến động sâu sắc, từ điều chỉnh chính sách thuế quan, tái cấu trúc chuỗi cung ứng đến gia tăng các tiêu chuẩn về môi trường và trách nhiệm xã hội, việc mở rộng không gian thương mại trở thành yêu cầu chiến lược đối với mỗi nền kinh tế. Đối với Việt Nam, một quốc gia có độ mở thương mại lớn và hoạt động xuất khẩu giữ vai trò quan trọng trong tăng trưởng, đa dạng hóa thị trường không chỉ nhằm tìm kiếm thêm đầu ra cho hàng hóa mà còn là giải pháp nâng cao khả năng chống chịu trước những cú sốc bên ngoài.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) chính thức ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA) ngày 18/10/2026 tại Hà Nội mang ý nghĩa đáng chú ý. Sau 14 năm đàm phán với 21 phiên chính thức, Hiệp định đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với bốn quốc gia thành viên EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Đây đều là những nền kinh tế có trình độ phát triển cao, năng lực tài chính, khoa học – công nghệ và chất lượng quản trị thuộc nhóm tiên tiến trên thế giới.
Điểm nổi bật của VEFTA là mức độ mở cửa thị trường tương đối rộng. Theo các cam kết được công bố, các nước EFTA sẽ xóa bỏ hơn 90% số dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực, tương ứng khoảng 99,5% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này. Đáng chú ý, toàn bộ hàng công nghiệp, trong đó có thủy sản, được đưa về thuế suất 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực; nhiều mặt hàng nông sản có thế mạnh của Việt Nam như cà phê, gạo, rau quả và mật ong cũng được hưởng các cam kết mở cửa đáng kể.
Những cam kết này tạo thêm lợi thế cho hàng hóa Việt Nam trong cạnh tranh tại một khu vực có sức mua cao. Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng rằng EFTA không phải là một thị trường đồng nhất về cơ cấu tiêu dùng, chính sách nhập khẩu và mức độ mở cửa. Mỗi quốc gia có những đặc điểm riêng, đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu cụ thể thay vì áp dụng một phương thức tiếp cận chung.
Thực tế, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – EFTA năm 2025 đạt khoảng 1,92 tỷ USD, tăng gần 29% so với năm trước. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt khoảng 405 triệu USD, trong khi nhập khẩu đạt khoảng 1,52 tỷ USD. Quy mô xuất khẩu còn khá khiêm tốn so với tiềm năng của khu vực cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn đáng kể.
Từ góc độ chiến lược, VEFTA góp phần mở rộng mạng lưới các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã tham gia, qua đó giảm sự phụ thuộc tương đối vào một số thị trường truyền thống. Quan trọng hơn, việc tiếp cận nhóm nền kinh tế phát triển cao của châu Âu có thể tạo thêm động lực để hàng hóa Việt Nam chuyển dịch từ cạnh tranh bằng giá và lợi thế lao động sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, tính minh bạch và giá trị gia tăng.
Đây chính là giá trị lớn hơn của hội nhập: không chỉ mở thêm thị trường tiêu thụ mà còn tạo sức ép tích cực để đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
2. Ưu đãi thuế quan: Cơ hội lớn nhưng không phải lợi thế tự động
Một trong những điểm dễ nhận thấy nhất của các hiệp định thương mại tự do là khả năng giảm chi phí tiếp cận thị trường thông qua cắt giảm thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, thực tiễn thực thi các FTA thế hệ mới cho thấy thuế quan thấp không đồng nghĩa với việc hàng hóa đương nhiên có thể thâm nhập và duy trì thị phần tại thị trường đối tác.
VEFTA cũng không nằm ngoài quy luật đó.
Trước hết, doanh nghiệp cần phân biệt rõ cam kết mở cửa chung với biểu thuế và điều kiện hưởng ưu đãi cụ thể của từng quốc gia. EFTA là một hiệp hội thương mại tự do, không phải liên minh thuế quan, do vậy chính sách thuế nhập khẩu giữa các thành viên vẫn có những khác biệt. Thụy Sĩ và Liechtenstein sử dụng chung một biểu thuế, trong khi Na Uy và Iceland có các cam kết riêng. Mức độ xóa bỏ thuế đối với hàng nông nghiệp cũng không hoàn toàn giống nhau giữa các nước.
Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng chiến lược thị trường theo từng quốc gia, từng nhóm hàng và từng lộ trình cắt giảm thuế. Nếu chỉ căn cứ vào thông tin chung rằng hơn 90% dòng thuế được xóa bỏ mà không tra cứu mã HS, mức thuế cụ thể và điều kiện áp dụng, doanh nghiệp có thể tính toán sai chi phí, giá bán và khả năng cạnh tranh.
Vấn đề thứ hai, quan trọng hơn, là quy tắc xuất xứ hàng hóa. Đây chính là điều kiện cốt lõi để hàng hóa được hưởng thuế suất ưu đãi theo FTA. Một sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam không mặc nhiên được xem là có xuất xứ Việt Nam theo quy định của Hiệp định. Hàng hóa phải đáp ứng những tiêu chí cụ thể về nguyên liệu, quá trình sản xuất, chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc hàm lượng giá trị khu vực tùy từng mặt hàng.
Đáng chú ý, VEFTA có cơ chế cộng gộp xuất xứ đối với một số nguyên liệu phi nông nghiệp từ ASEAN và EU theo những điều kiện nhất định. Đây là điểm có ý nghĩa thực tiễn, bởi doanh nghiệp Việt Nam có thể nghiên cứu mở rộng nguồn cung nguyên liệu, tận dụng mạng lưới sản xuất khu vực để đáp ứng yêu cầu xuất xứ. Tuy nhiên, cơ chế này không đồng nghĩa với việc mọi nguyên liệu nhập khẩu từ các thị trường nói trên đều tự động được tính là có xuất xứ phù hợp. Doanh nghiệp phải kiểm tra đúng phạm vi, điều kiện và hồ sơ chứng minh theo quy định của Hiệp định.
Bài học từ thực thi EVFTA càng cho thấy rõ vấn đề này. Theo khảo sát của VCCI được dẫn tại hội thảo ngày 11/11/2026, khoảng một phần ba doanh nghiệp chưa tận dụng được ưu đãi thuế quan do không đáp ứng yêu cầu về quy tắc xuất xứ. Không ít doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin, chuẩn bị chứng từ và tổ chức nguồn nguyên liệu đáp ứng tiêu chí của hiệp định.
Thực tế đó đặt ra một cảnh báo quan trọng: nếu không chuẩn bị từ khâu đầu vào, doanh nghiệp có thể đánh mất lợi thế thuế quan ngay cả khi sản phẩm có chất lượng và giá thành cạnh tranh.
Vì vậy, quy tắc xuất xứ cần được xem là một bộ phận trong chiến lược sản xuất và quản trị chuỗi cung ứng, chứ không đơn thuần là thủ tục hành chính thực hiện khi hàng hóa chuẩn bị xuất khẩu.
3. Tiêu chuẩn xanh và trách nhiệm xã hội – thước đo mới của năng lực cạnh tranh
Nếu ưu đãi thuế quan tạo ra cánh cửa tiếp cận thì chất lượng và tính bền vững mới quyết định khả năng đi sâu, đứng vững của hàng hóa Việt Nam tại thị trường EFTA.
Đây là khu vực có mức thu nhập cao, người tiêu dùng quan tâm đáng kể đến chất lượng, độ an toàn, nguồn gốc sản phẩm, tác động môi trường và trách nhiệm của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình sản xuất. Vì vậy, cạnh tranh tại đây không chỉ là cuộc đua về giá bán mà còn là cuộc đua về uy tín, tính minh bạch và khả năng chứng minh các cam kết của nhà sản xuất.
Đối với ngành nông nghiệp, thủy sản và thực phẩm chế biến, yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, dư lượng hóa chất, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Một lô hàng có thể đạt tiêu chuẩn thương mại thông thường nhưng vẫn gặp khó khăn nếu không chứng minh được tính hợp pháp, an toàn và minh bạch của nguyên liệu.
Đối với dệt may, da giày và hàng công nghiệp, áp lực ngày càng tập trung vào việc kiểm soát hóa chất, tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguyên liệu có trách nhiệm, điều kiện lao động và giảm phát thải trong quá trình sản xuất.
Điều đó cho thấy, tiêu chuẩn thị trường đang dần chuyển từ kiểm tra sản phẩm cuối cùng sang đánh giá toàn bộ chuỗi giá trị. Doanh nghiệp không chỉ phải chứng minh hàng hóa được sản xuất như thế nào mà còn phải làm rõ nguyên liệu đến từ đâu, quy trình vận hành ra sao, người lao động được bảo đảm quyền lợi như thế nào và hoạt động sản xuất tác động đến môi trường ở mức độ nào.
Trong bối cảnh kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành xu hướng chủ đạo, đây không còn là những yêu cầu mang tính hình thức hoặc trách nhiệm tự nguyện đơn thuần. Chúng đang trở thành yếu tố quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, thách thức lớn nhất là khoảng cách giữa quy mô sản xuất hiện tại với năng lực quản trị theo chuẩn mực quốc tế. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế về tài chính, công nghệ, nhân lực chuyên môn và hệ thống quản lý dữ liệu. Việc đầu tư vào dây chuyền tiết kiệm năng lượng, công nghệ xử lý chất thải, hệ thống truy xuất nguồn gốc hay các chứng nhận quốc tế có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn những khoản đầu tư này như chi phí phát sinh để đáp ứng yêu cầu của đối tác, doanh nghiệp sẽ khó nhận ra giá trị dài hạn. Trên thực tế, cải tiến công nghệ, tiết kiệm nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và minh bạch chuỗi cung ứng còn giúp giảm rủi ro vận hành, nâng cao năng suất và tạo dựng niềm tin với khách hàng.
Nói cách khác, đáp ứng tiêu chuẩn cao không chỉ để xuất khẩu sang EFTA mà còn là con đường nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên phạm vi toàn cầu.
4. Từ xuất khẩu hàng hóa đến tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu
Một điểm đáng chú ý của VEFTA là phạm vi cam kết không chỉ giới hạn ở thương mại hàng hóa mà còn mở rộng sang dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, cạnh tranh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, giải quyết tranh chấp, thương mại và phát triển bền vững. Đây là nền tảng để quan hệ kinh tế Việt Nam – EFTA phát triển theo chiều sâu, vượt ra ngoài khuôn khổ mua bán hàng hóa truyền thống.
Nếu biết khai thác hiệu quả, Việt Nam có thể thu hút thêm dòng vốn đầu tư chất lượng cao, tiếp nhận công nghệ tiên tiến và học hỏi kinh nghiệm quản trị từ những nền kinh tế phát triển. Đây là cơ hội có ý nghĩa đối với mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển công nghiệp công nghệ cao và nâng cao năng suất lao động.
Thụy Sĩ có thế mạnh về công nghệ chính xác, dược phẩm, tài chính, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Na Uy có kinh nghiệm nổi bật trong năng lượng, hàng hải, công nghệ môi trường và kinh tế biển. Iceland có thế mạnh về năng lượng tái tạo, khai thác và chế biến thủy sản; trong khi Liechtenstein có nền công nghiệp chuyên môn hóa, cơ khí chính xác và các sản phẩm công nghệ có hàm lượng kỹ thuật cao.
Sự bổ trợ giữa thế mạnh của các quốc gia EFTA với nhu cầu phát triển của Việt Nam mở ra nhiều hướng hợp tác tiềm năng. Trong đó, năng lượng tái tạo, công nghệ sạch, dược phẩm, thiết bị y tế, công nghiệp chế biến, logistics và sản xuất tiên tiến là những lĩnh vực có thể tạo ra giá trị hợp tác dài hạn.
Đáng chú ý, hợp tác đầu tư giữa Việt Nam và các nước EFTA đã có nền tảng nhất định. Tính đến cuối năm 2025, Thụy Sĩ có 234 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký hơn 2,4 tỷ USD; Na Uy có 62 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 201 triệu USD. Những con số này cho thấy sự hiện diện của các nhà đầu tư EFTA tại Việt Nam không phải là câu chuyện mới, mà có cơ sở để tiếp tục mở rộng trong môi trường hợp tác được củng cố bởi VEFTA.
Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là thu hút thêm vốn đầu tư mà còn phải nâng cao chất lượng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chỉ tham gia những công đoạn gia công đơn giản, cung ứng nguyên liệu giá trị thấp hoặc thực hiện các dịch vụ phụ trợ, khả năng tạo ra giá trị gia tăng nội địa sẽ còn hạn chế.
Do đó, cần chuyển trọng tâm từ tư duy thu hút đầu tư bằng mọi giá sang lựa chọn dự án có khả năng lan tỏa công nghệ, phát triển nhà cung ứng nội địa, đào tạo nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
VEFTA có thể trở thành một chất xúc tác cho quá trình này nếu doanh nghiệp Việt Nam chủ động tham gia các chương trình kết nối, liên doanh, hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ với đối tác EFTA. Đó cũng là cách để doanh nghiệp từng bước chuyển từ vị trí nhà cung cấp đơn thuần sang đối tác có năng lực cùng thiết kế, sản xuất và phát triển sản phẩm.
5. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để biến cam kết thành giá trị thực chất?
Một hiệp định thương mại tự do chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi các cam kết được chuyển hóa thành hoạt động sản xuất, kinh doanh cụ thể. Với VEFTA, khoảng thời gian từ khi ký kết đến khi Hiệp định chính thức có hiệu lực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là giai đoạn doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị thay vì chờ đợi các ưu đãi được áp dụng mới bắt đầu tìm kiếm cơ hội.
Trước hết, cần xây dựng chiến lược tiếp cận thị trường dựa trên dữ liệu và lợi thế sản phẩm. Doanh nghiệp phải xác định rõ mặt hàng nào có tiềm năng, quốc gia nào phù hợp, nhóm khách hàng mục tiêu là ai và mức độ cạnh tranh của sản phẩm so với hàng hóa từ các nước khác. Không nên coi EFTA là một thị trường chung để triển khai một chiến dịch xuất khẩu đại trà. Việc phân tích riêng thị trường Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng phân khúc và tối ưu chi phí.
Thứ hai, cần rà soát toàn diện chuỗi cung ứng và quy trình sản xuất. Doanh nghiệp nên lập bản đồ nguồn nguyên liệu, xác định tỷ lệ nguyên liệu có xuất xứ, đánh giá khả năng đáp ứng tiêu chí xuất xứ của từng sản phẩm và chuẩn hóa hệ thống lưu trữ chứng từ. Đây là công việc cần thực hiện sớm, bởi việc thay đổi nhà cung cấp hoặc tổ chức lại quy trình sản xuất thường đòi hỏi thời gian và nguồn lực đáng kể.
Thứ ba, cần đầu tư nâng cấp hệ thống quản trị chất lượng và phát triển bền vững. Các tiêu chuẩn về an toàn sản phẩm, môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội phải được tích hợp vào quy trình quản trị doanh nghiệp. Thay vì chỉ tập trung hoàn thiện hồ sơ khi có đơn hàng, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát thường xuyên, có khả năng cung cấp dữ liệu minh bạch và đáng tin cậy cho đối tác.
Thứ tư, cần thay đổi cách tiếp cận khách hàng và xây dựng thương hiệu. Tại các thị trường có yêu cầu cao, uy tín nhà cung cấp và tính ổn định của nguồn hàng có thể quan trọng không kém giá bán. Doanh nghiệp cần chủ động tham gia hội chợ chuyên ngành, kết nối với nhà nhập khẩu, nhà phân phối, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần chú trọng thiết kế, bao bì, câu chuyện thương hiệu và năng lực cung ứng dài hạn.
Thứ năm, cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tính toán hiệu quả kinh doanh. Ưu đãi thuế quan không phải yếu tố duy nhất quyết định lợi nhuận. Chi phí logistics, bảo hiểm, kiểm định, chứng nhận, tài chính, tỷ giá và phân phối đều có thể tác động đến giá thành cuối cùng. Doanh nghiệp cần tính toán tổng chi phí để xác định lợi thế thực chất của từng thị trường, tránh mở rộng xuất khẩu theo phong trào hoặc đưa ra những cam kết giá bán thiếu cơ sở.
Đặc biệt, trong giai đoạn Hiệp định chưa có hiệu lực, doanh nghiệp không nên mặc nhiên đưa mức thuế ưu đãi VEFTA vào phương án giá bán hoặc hợp đồng xuất khẩu. Việc ký kết và việc thực thi là hai giai đoạn khác nhau. Doanh nghiệp cần theo dõi tiến trình phê chuẩn, các văn bản hướng dẫn và thời điểm áp dụng chính thức để bảo đảm hoạt động kinh doanh tuân thủ quy định.
Ở cấp độ chính sách, vai trò đồng hành của cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng.
Các cơ quan chức năng cần sớm hoàn thiện văn bản hướng dẫn thực thi, công bố thông tin minh bạch về biểu thuế, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục chứng nhận. Đặc biệt, cần xây dựng các tài liệu hướng dẫn theo từng ngành hàng, từng thị trường và từng nhóm doanh nghiệp để giảm chi phí tiếp cận thông tin.
Đối với VCCI và các hiệp hội doanh nghiệp, cần tăng cường hoạt động tư vấn, đào tạo, đối thoại chính sách, kết nối đối tác và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng. Các chương trình xúc tiến thương mại cũng nên chuyển từ giới thiệu sản phẩm đơn thuần sang hỗ trợ xây dựng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và phát triển thị trường dài hạn.
Về phía doanh nghiệp, cần chủ động coi việc tận dụng FTA là một nhiệm vụ quản trị chiến lược, có sự tham gia của lãnh đạo, bộ phận sản xuất, xuất nhập khẩu, tài chính và pháp chế. Chỉ khi các bộ phận cùng vận hành trên một hệ thống thống nhất, doanh nghiệp mới có thể kiểm soát tốt những điều kiện phức tạp của thương mại quốc tế.
6. Nâng cao chất lượng hội nhập, tạo dư địa phát triển bền vững
Việc ký kết VEFTA diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang tiếp tục đẩy mạnh hội nhập quốc tế, đa dạng hóa quan hệ kinh tế và nâng cao vị thế trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Trong tiến trình đó, mỗi FTA mới không chỉ bổ sung một thị trường mà còn mở rộng không gian cải cách thể chế, đổi mới công nghệ và hoàn thiện năng lực quản trị nền kinh tế.
Tuy nhiên, hiệu quả hội nhập không thể chỉ được đo bằng số lượng hiệp định đã ký kết hay tỷ lệ dòng thuế được cắt giảm. Những thước đo quan trọng hơn phải là mức độ gia tăng kim ngạch xuất khẩu có giá trị cao, tỷ lệ doanh nghiệp tận dụng được ưu đãi, khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng quốc tế, mức độ chuyển giao công nghệ và chất lượng việc làm được tạo ra.
Đối với VEFTA, cơ hội lớn nhất không chỉ nằm ở việc hàng hóa Việt Nam được tiếp cận thuận lợi hơn với bốn thị trường châu Âu có thu nhập cao. Giá trị chiến lược còn nằm ở khả năng tận dụng quan hệ hợp tác để thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, phát triển sản xuất xanh, nâng cao tiêu chuẩn quản trị và xây dựng thương hiệu quốc gia.
Muốn vậy, cần có sự chuyển biến đồng bộ từ tư duy quản lý đến hành động của cộng đồng doanh nghiệp. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi; các tổ chức hỗ trợ đóng vai trò kết nối và cung cấp tri thức; còn doanh nghiệp phải là chủ thể trực tiếp đổi mới, đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh.
VEFTA đã mở ra một cánh cửa mới, nhưng bước qua cánh cửa ấy bằng năng lực nào mới là vấn đề quyết định. Trong một thị trường mà chất lượng, uy tín, tính minh bạch và trách nhiệm phát triển bền vững ngày càng được coi trọng, lợi thế không thuộc về doanh nghiệp xuất khẩu nhiều nhất trong ngắn hạn mà thuộc về doanh nghiệp có khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, duy trì chất lượng và tạo dựng niềm tin lâu dài.
Vì vậy, VEFTA cần được nhìn nhận không chỉ như một cơ hội gia tăng xuất khẩu mà còn là phép thử đối với bản lĩnh, trình độ và chất lượng hội nhập của doanh nghiệp Việt Nam. Biến những cam kết trên bàn đàm phán thành năng lực sản xuất, những ưu đãi thuế quan thành đơn hàng thực chất và những cơ hội hợp tác thành giá trị phát triển lâu dài chính là thước đo thành công của Việt Nam trong chặng đường hội nhập mới.
TS Hà Thanh Thế
______________________________________________
Tài liệu tham khảo
-
Báo Điện tử Chính phủ (2026), VEFTA mở rộng cơ hội xuất khẩu, doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì?, ngày 11/11/2026.
-
Báo Điện tử Chính phủ (2026), Chính thức ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA, ngày 18/10/2026.
-
Vietnam Briefing (2026), Vietnam Signs EFTA Trade Agreement: What Businesses Should Prepare For, ngày 22/10/2026.
-
VCCI (2026), Các nội dung trao đổi tại hội thảo “Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA): Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam”, ngày 11/11/2026, Hà Nội.
