Trong bối cảnh yêu cầu phát triển kinh tế đặt ra ngày càng cao, việc tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và khơi thông các nguồn lực phát triển. Đề xuất sửa đổi Luật Doanh nghiệp với 5 nhóm chính sách trọng tâm đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến không chỉ hướng tới tháo gỡ những bất cập trong thực tiễn mà còn mở ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Sửa đổi Luật Doanh nghiệp: Hoàn thiện thể chế, kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch và năng động. Ảnh minh họa - TL
Hoàn thiện thể chế từ yêu cầu thực tiễn
Doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải vật chất, việc làm, đóng góp ngân sách và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Sức khỏe của khu vực doanh nghiệp vì thế không chỉ phản ánh năng lực nội tại của nền kinh tế mà còn cho thấy chất lượng thể chế và hiệu quả điều hành của bộ máy quản lý nhà nước.
Thực tiễn phát triển cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực từ quá trình cải cách môi trường kinh doanh, hệ thống quy định về thành lập, tổ chức hoạt động, tạm ngừng và chấm dứt hoạt động doanh nghiệp vẫn còn những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện. Sự thay đổi nhanh chóng của mô hình kinh doanh, yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập kinh tế quốc tế và các cam kết về minh bạch thông tin cũng đặt ra đòi hỏi phải cập nhật khuôn khổ pháp lý theo hướng đồng bộ, linh hoạt và có khả năng thích ứng cao hơn.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Luật Doanh nghiệp năm 2020, đã được sửa đổi, bổ sung vào các năm 2022 và 2025, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với hồ sơ chính sách Luật Doanh nghiệp (sửa đổi). Mục tiêu đặt ra là xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, an toàn, minh bạch; tạo điều kiện để doanh nghiệp gia nhập thị trường, tổ chức hoạt động và rút lui khỏi thị trường một cách hiệu quả, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Điểm đáng chú ý là dự kiến sửa đổi được cấu trúc thành 5 nhóm chính sách có mối liên hệ chặt chẽ, từ hoàn thiện nguyên tắc pháp lý đến cải cách thủ tục hành chính, đổi mới quản trị và hiện đại hóa phương thức quản lý doanh nghiệp.
Năm nhóm chính sách, một mục tiêu cải thiện môi trường kinh doanh
Nhóm chính sách thứ nhất tập trung hoàn thiện các nguyên tắc chung về thành lập, tổ chức và hoạt động doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. Đây là nền tảng quan trọng nhằm xử lý những quy định còn giao thoa, thiếu thống nhất giữa Luật Doanh nghiệp với các luật chuyên ngành. Khi các nguyên tắc pháp lý được xác lập rõ ràng, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm, hạn chế rủi ro phát sinh từ cách hiểu hoặc áp dụng pháp luật không thống nhất.
Nhóm chính sách thứ hai hướng tới đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính trong quá trình gia nhập thị trường, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Tinh thần cốt lõi là giảm những yêu cầu không cần thiết, đơn giản hóa quy trình và tăng cường ứng dụng công nghệ trong giải quyết thủ tục. Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp và các chủ thể kinh doanh đang có nhu cầu chuyển đổi mô hình hoạt động. Một môi trường gia nhập thị trường thuận lợi sẽ góp phần khuyến khích tinh thần kinh doanh, mở rộng khu vực kinh tế chính thức và thúc đẩy hình thành những mô hình sản xuất, kinh doanh mới.
Nhóm chính sách thứ ba đặt trọng tâm vào hoàn thiện cơ chế tạm ngừng kinh doanh và giải thể doanh nghiệp theo hướng đơn giản hóa thủ tục, phân luồng rủi ro nhưng vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo đề xuất luật hóa thời hạn tạm ngừng kinh doanh liên tiếp tối đa, nghĩa vụ thông báo khi tiếp tục hoạt động và hệ quả pháp lý đối với trường hợp không tuân thủ.
Đối với thủ tục giải thể, định hướng đáng quan tâm là tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, hải quan, tòa án và các cơ quan liên quan. Theo đó, doanh nghiệp không phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Cơ chế giải thể rút gọn cũng được nghiên cứu áp dụng đối với những doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí cụ thể thông qua đối chiếu dữ liệu. Tuy nhiên, nguyên tắc bảo vệ quyền lợi người lao động, chủ nợ, Nhà nước và bên thứ ba vẫn phải được đặt lên hàng đầu; doanh nghiệp chỉ được giải thể khi hoàn thành nghĩa vụ tài sản và không có tranh chấp thuộc trường hợp luật định.
Nhóm chính sách thứ tư hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp, bảo đảm phù hợp với thông lệ quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu đối với những doanh nghiệp có quy mô lớn hay hoạt động xuyên biên giới mà còn là điều kiện để nâng cao chất lượng quản trị trong toàn bộ khu vực kinh tế. Minh bạch thông tin, phân định trách nhiệm, kiểm soát nội bộ và bảo đảm quyền lợi của các chủ thể liên quan sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đối tác và thị trường.
Nhóm chính sách thứ năm tập trung nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước thông qua đánh giá hiệu quả và quản trị rủi ro doanh nghiệp dựa trên dữ liệu. Đây là bước chuyển quan trọng từ phương thức quản lý nặng về hồ sơ, thủ tục sang quản lý hiện đại, dựa trên thông tin được kết nối, phân tích và đánh giá. Thay vì áp dụng cách thức kiểm tra đồng loạt, cơ quan quản lý có thể từng bước nhận diện những lĩnh vực, đối tượng tiềm ẩn rủi ro để lựa chọn biện pháp giám sát phù hợp, vừa bảo đảm kỷ cương pháp luật, vừa hạn chế gây phiền hà cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Truyền thông chính sách để tạo đồng thuận và thúc đẩy thực thi
Nhìn tổng thể, 5 nhóm chính sách đề xuất sửa đổi Luật Doanh nghiệp thể hiện định hướng cải cách tương đối toàn diện: từ khâu gia nhập thị trường, tổ chức hoạt động, quản trị nội bộ đến tạm ngừng, giải thể và quản lý nhà nước. Điểm xuyên suốt là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo, phục vụ và đồng hành cùng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, chất lượng của một đạo luật không chỉ được đánh giá qua những mục tiêu tiến bộ được xác lập trong quá trình xây dựng mà quan trọng hơn là khả năng đi vào cuộc sống. Vì vậy, quá trình hoàn thiện chính sách cần tiếp tục lắng nghe ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp, chuyên gia pháp lý, nhà đầu tư và các cơ quan trực tiếp thực thi. Những vấn đề liên quan đến phân định trách nhiệm, bảo vệ quyền lợi người lao động, chia sẻ dữ liệu và tiêu chí phân loại rủi ro cần được quy định rõ ràng, khả thi, tránh phát sinh thêm thủ tục hoặc tạo ra những khoảng trống pháp lý mới.
Đặc biệt, truyền thông chính sách cần được thực hiện từ sớm, có trọng tâm và bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận. Doanh nghiệp cần hiểu không chỉ những quy định nào sẽ thay đổi mà còn phải nhận diện được quyền lợi, nghĩa vụ và những tác động trực tiếp đối với hoạt động của mình. Đây cũng là cơ sở để chính sách nhận được sự phản hồi thực chất, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật.
Việc sửa đổi Luật Doanh nghiệp, do đó, không đơn thuần là điều chỉnh một số quy định kỹ thuật mà còn là cơ hội tái thiết lập mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp trên nền tảng minh bạch, trách nhiệm và hợp tác. Khi thể chế thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, thủ tục hành chính trở thành công cụ phục vụ và dữ liệu trở thành nền tảng quản trị, doanh nghiệp sẽ có thêm không gian phát triển, đóng góp tích cực hơn vào mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng của đất nước.



