Việc Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết Nghị quyết số 43/2026/QH16 về giảm thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp không chỉ là một bước cụ thể hóa quyết định của Quốc hội. Đằng sau những quy định về mức giảm 30%, ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng hay phương thức kê khai, điều chỉnh còn đặt ra một yêu cầu quan trọng của quản trị hiện đại: làm thế nào để chính sách được truyền đạt minh bạch, dễ hiểu và đến đúng đối tượng, để một chính sách hỗ trợ thực sự trở thành lợi ích mà người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp có thể chủ động tiếp cận.
Trong quản lý nhà nước hiện đại, một chính sách tốt chưa phải là điểm kết thúc. Chính sách chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được tổ chức thực thi hiệu quả và được xã hội hiểu đúng.
Đặc biệt với chính sách thuế, khoảng cách giữa một quy định được ban hành và khả năng người dân, doanh nghiệp thụ hưởng chính sách đôi khi không nằm ở nội dung chính sách mà nằm ở cách chính sách được giải thích, hướng dẫn và truyền thông.
Dự thảo Nghị định quy định chi tiết Nghị quyết số 43/2026/QH16 của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến. Theo Nghị quyết đã được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, cá nhân cư trú có thu nhập từ kinh doanh với doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp trong các kỳ tính thuế năm 2026 và 2027. Tương tự, doanh nghiệp, tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong hai năm này.
Nhìn từ góc độ truyền thông chính sách, đây là một chính sách có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến dòng tiền của hàng triệu chủ thể kinh doanh. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là “đúng quy định” mà còn phải “đúng cách truyền đạt”.
Chính sách thuế cần được nói bằng ngôn ngữ của người thụ hưởng
Các văn bản pháp luật thường được xây dựng bằng ngôn ngữ pháp lý nhằm bảo đảm tính chính xác, thống nhất và khả năng áp dụng. Tuy nhiên, người trực tiếp thực hiện chính sách lại có nhu cầu rất khác.
Một chủ hộ kinh doanh quan tâm trước hết đến câu hỏi: “Tôi có thuộc diện được giảm thuế hay không?”. Một doanh nghiệp nhỏ muốn biết: “Doanh thu của tôi được tính như thế nào?”, “Tôi được giảm bao nhiêu?”, “Tôi tự kê khai hay cơ quan thuế tự tính?”. Trong khi đó, cán bộ thuế cần biết rõ hồ sơ, thời điểm, phương pháp xác định doanh thu, cách xử lý trường hợp phát sinh chênh lệch.
Nếu thông tin chính sách chỉ dừng ở việc đăng tải một văn bản dài, việc tiếp cận sẽ bị hạn chế.
Đây chính là điểm mà truyền thông chính sách cần phát huy vai trò cầu nối: chuyển hóa quy định pháp lý thành thông tin có thể hiểu, có thể kiểm chứng và có thể hành động.
Dự thảo Nghị định đã đưa ra nhiều tình huống cụ thể. Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, nếu dự kiến doanh thu năm 2026, 2027 không quá 10 tỷ đồng thì thực hiện kê khai giảm thuế theo mẫu kèm theo Nghị định. Nếu doanh thu thực tế vượt 10 tỷ đồng, người nộp thuế phải xác định lại điều kiện và nộp bổ sung số thuế đã được giảm.
Đối với doanh nghiệp, việc giảm thuế được thực hiện trên số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp sau khi đã trừ các khoản ưu đãi thuế khác nếu doanh nghiệp đang được hưởng ưu đãi. Doanh nghiệp dự kiến doanh thu không quá 10 tỷ đồng có thể tự xác định số thuế được giảm khi tạm nộp thuế hàng quý.
Những quy định này nếu được truyền thông tốt sẽ giúp người nộp thuế chủ động hơn. Ngược lại, nếu thông tin thiếu minh bạch hoặc quá phức tạp, chính sách dù có ý nghĩa hỗ trợ vẫn có thể tạo tâm lý e ngại, hiểu nhầm hoặc bỏ sót quyền lợi.
“30%” không nên chỉ là một con số
Một trong những thông tin dễ tạo sự chú ý nhất là mức giảm 30%. Tuy nhiên, truyền thông chính sách không nên dừng ở việc nhấn mạnh con số này.
Điều quan trọng hơn là phải giúp người dân hiểu 30% của khoản nào, tính tại thời điểm nào và trong điều kiện nào.
Đây là sự khác biệt giữa truyền thông thông tin và truyền thông chính sách. Một tiêu đề đơn giản như “giảm 30% thuế” có thể tạo ra kỳ vọng rất lớn. Nhưng nếu không nói rõ đây là 30% số thuế phải nộp, áp dụng cho đối tượng đáp ứng điều kiện doanh thu và trong kỳ tính thuế 2026–2027, người tiếp nhận rất dễ hiểu thành giảm 30% doanh thu hoặc giảm 30% mọi nghĩa vụ thuế.
Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên của truyền thông chính sách thuế là không đơn giản hóa đến mức làm sai bản chất chính sách.
Thông tin cần được thiết kế theo cấu trúc mà người dân dễ tiếp nhận: Ai được hưởng – hưởng bao nhiêu – hưởng trong thời gian nào – điều kiện gì – thực hiện bằng cách nào – trường hợp nào không được hưởng – nếu đã tạm giảm nhưng sau đó không đủ điều kiện thì xử lý ra sao. Đó chính là “bản đồ chính sách” mà cơ quan truyền thông cần giúp người dân nhìn thấy.
Ngưỡng 10 tỷ đồng: Cần giải thích để tránh hiểu sai
Ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng là một trong những nội dung quan trọng nhất của chính sách. Nghị quyết số 43/2026/QH16 quy định việc giảm 30% thuế đối với cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu hằng năm của năm 2026, 2027 không quá 10 tỷ đồng.
Tuy nhiên, doanh thu không đồng nghĩa với lợi nhuận và cũng không đồng nghĩa với số thuế phải nộp.
Đối với doanh nghiệp, dự thảo quy định doanh thu làm căn cứ xác định đối tượng bao gồm tổng doanh thu từ bán hàng, cung cấp dịch vụ, doanh thu hoạt động tài chính và thu nhập khác theo quy định. Với doanh nghiệp có đơn vị phụ thuộc, địa điểm kinh doanh, doanh thu còn được xác định trên cơ sở tổng hợp theo quy định.
Những chi tiết này cho thấy truyền thông chính sách cần tránh cách diễn giải quá ngắn gọn. Nếu chỉ thông báo “doanh nghiệp dưới 10 tỷ đồng được giảm 30% thuế”, nhiều doanh nghiệp có thể chưa biết doanh thu được xác định theo cách nào, có tính doanh thu của đơn vị phụ thuộc hay không, hoặc xử lý ra sao nếu doanh thu thực tế cuối năm vượt ngưỡng.
Do đó, truyền thông chính sách cần chuyển từ cách “thông báo quy định” sang “giải thích quy định”.
Chính sách thuế càng tốt, càng cần truyền thông đa tầng
Một chính sách có thể được truyền tải đồng thời qua nhiều lớp thông tin.
Lớp thứ nhất là văn bản pháp quy, bảo đảm giá trị pháp lý.
Lớp thứ hai là thông tin chính thống của Chính phủ, Bộ Tài chính và cơ quan thuế, giúp xã hội hiểu mục tiêu và nội dung chính sách.
Lớp thứ ba là các tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ, hỏi – đáp, tình huống thực tế.
Lớp thứ tư là truyền thông đại chúng và truyền thông số, đưa chính sách đến từng nhóm đối tượng bằng ngôn ngữ phù hợp.
Đây là mô hình truyền thông “đa tầng” đặc biệt cần thiết với chính sách thuế. Một chủ cửa hàng nhỏ không nhất thiết phải đọc toàn bộ dự thảo Nghị định. Nhưng họ cần một nội dung ngắn gọn giải thích mình có thuộc diện được giảm thuế hay không. Một doanh nghiệp kế toán lại cần bảng hướng dẫn chi tiết hơn về doanh thu, kỳ tính thuế, tạm nộp, quyết toán và điều chỉnh. Như vậy, một chính sách nhưng không thể chỉ có một cách truyền thông.
Minh bạch là nền tảng của niềm tin chính sách
Thuế là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm bởi tác động trực tiếp đến thu nhập và dòng tiền của người dân, doanh nghiệp.
Bởi vậy, truyền thông chính sách thuế không chỉ có nhiệm vụ cung cấp thông tin mà còn phải góp phần xây dựng niềm tin.
Niềm tin được hình thành khi người nộp thuế biết chính sách được áp dụng như thế nào, quyền lợi của mình ở đâu và trách nhiệm của mình đến đâu.
Việc Bộ Tài chính đưa dự thảo Nghị định ra lấy ý kiến Nhân dân có ý nghĩa quan trọng ở khía cạnh này. Dự thảo không chỉ cụ thể hóa Nghị quyết của Quốc hội mà còn mở ra cơ hội để các đối tượng chịu tác động trực tiếp phản hồi những vấn đề có thể phát sinh trong thực tế.
Đây là một mắt xích quan trọng của quản trị chính sách hiện đại: tham vấn – giải thích – phản hồi – hoàn thiện – thực thi.
Nếu làm tốt, truyền thông không còn là hoạt động “sau khi chính sách được ban hành”, mà trở thành một bộ phận của chính quá trình xây dựng chính sách.
Không để chính sách tốt bị “thất thoát” ở khâu thực thi
Một chính sách giảm thuế có thể được nhìn nhận dưới góc độ giảm nghĩa vụ tài chính. Nhưng về kinh tế, tác động của nó còn rộng hơn.
Đối với doanh nghiệp nhỏ, khoản thuế được giảm có thể trở thành nguồn vốn lưu động để duy trì hoạt động, trả lương, đầu tư máy móc hoặc mở rộng thị trường.
Đối với hộ kinh doanh, việc giảm nghĩa vụ thuế có thể góp phần cải thiện dòng tiền và giảm áp lực chi phí trong giai đoạn chuyển đổi mô hình quản lý thuế.
Ở cấp độ vĩ mô, chính sách có thể hỗ trợ sức khỏe khu vực doanh nghiệp nhỏ, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và tạo thêm động lực cho tăng trưởng.
Nghị quyết số 43/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 24/8/2026 và áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026, 2027.
Vì vậy, yêu cầu truyền thông càng trở nên cấp thiết khi chính sách được áp dụng cho cả kỳ tính thuế đang diễn ra.
Nếu người nộp thuế không kịp thời biết mình thuộc diện được hưởng, không hiểu cách kê khai hoặc không nắm rõ quy trình điều chỉnh, hiệu quả chính sách có thể bị giảm.
Nói cách khác, một phần giá trị của chính sách có thể bị “thất thoát” ngay trong quá trình thực thi nếu thông tin không đến đúng người, đúng lúc và đúng cách.
Cơ quan thuế cần chuyển mạnh từ “quản lý” sang “hỗ trợ tuân thủ”
Một điểm đáng chú ý của chính sách thuế hiện đại là thay đổi cách tiếp cận đối với người nộp thuế.
Quản lý thuế không chỉ là kiểm tra và xử lý sai phạm. Một cơ quan thuế hiệu quả còn phải giúp người dân và doanh nghiệp không mắc sai sót ngay từ đầu.
Điều này đặc biệt quan trọng với nhóm doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vốn có năng lực kế toán, pháp lý và nhân sự hạn chế.
Các cơ quan thuế vì vậy cần phát triển hệ thống hỏi – đáp trực tuyến, tài liệu hướng dẫn trực quan, video ngắn, sơ đồ quy trình, công cụ tự kiểm tra điều kiện hưởng ưu đãi và các tình huống mẫu.
Chẳng hạn, thay vì chỉ đưa ra một văn bản hướng dẫn dài, có thể xây dựng một công cụ đơn giản: “Doanh thu của tôi dưới 10 tỷ đồng – tôi có được giảm thuế không?”
Sau đó hệ thống dẫn người dùng qua một số câu hỏi và cung cấp hướng dẫn tương ứng. Đây chính là cách đưa chuyển đổi số vào truyền thông chính sách.
Truyền thông chính sách phải đi trước một bước
Một trong những yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là thông tin chính sách phải đi trước tin đồn và cách hiểu thiếu chính xác.
Trong môi trường mạng xã hội, thông tin về thuế có thể được chia sẻ với tốc độ rất nhanh. Một cách diễn giải thiếu chính xác có thể tạo ra kỳ vọng sai lệch cho hàng nghìn người.
Vì vậy, cơ quan quản lý cần chủ động cung cấp thông tin theo hướng:
- Một nguồn chính thức để người dân kiểm chứng.
- Một cách giải thích thống nhất giữa các cơ quan.
- Một hệ thống hỏi - đáp cập nhật liên tục.
- Các tình huống thực tế để người dân dễ đối chiếu.
- Thông tin đính chính nhanh khi xuất hiện cách hiểu sai.
Đặc biệt, thông điệp về chính sách thuế cần tránh quá nhiều thuật ngữ chuyên môn khi truyền thông đại chúng, nhưng vẫn phải giữ nguyên tính chính xác pháp lý.
Đây là bài toán đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan xây dựng chính sách, cơ quan thuế và các cơ quan báo chí, truyền thông.
Báo chí không chỉ “đưa tin”, mà phải giúp công chúng hiểu chính sách
Trong hệ sinh thái truyền thông chính sách, báo chí có một vị trí đặc biệt. Một bản tin có thể cho biết Quốc hội đã ban hành Nghị quyết. Một bài phân tích có thể giải thích chính sách tác động như thế nào đến doanh nghiệp. Một bài hỏi – đáp có thể giúp hộ kinh doanh biết cách thực hiện. Một phóng sự có thể phản ánh những khó khăn trong thực tế.
Như vậy, báo chí không chỉ truyền đạt chính sách mà còn góp phần giải mã chính sách. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng truyền thông chính sách trong bối cảnh xã hội ngày càng đòi hỏi sự minh bạch, khả năng giải trình và tính dễ tiếp cận của thông tin công.
Với chính sách giảm thuế lần này, báo chí cần quan tâm cả ba tầng: chính sách nói gì – người thụ hưởng hiểu gì – thực tế triển khai ra sao.
Khoảng cách giữa ba tầng đó chính là nơi cần được lấp đầy bằng thông tin chính xác, khách quan và có chiều sâu.
Từ giảm thuế đến xây dựng văn hóa tuân thủ
Một chính sách thuế tốt không chỉ nhằm giảm số tiền người dân, doanh nghiệp phải nộp trong một khoảng thời gian nhất định.
Xa hơn, chính sách cần góp phần xây dựng một môi trường thuế minh bạch, dễ hiểu và khuyến khích tuân thủ tự nguyện.
Khi người dân hiểu quyền lợi và nghĩa vụ của mình, khi thủ tục được đơn giản hóa và khi cơ quan quản lý chủ động hỗ trợ, chi phí tuân thủ sẽ giảm. Khi đó, quan hệ giữa Nhà nước và người nộp thuế cũng chuyển từ tâm thế “đối phó” sang “hợp tác”.
Đó là giá trị dài hạn mà truyền thông chính sách có thể tạo ra. Dự thảo Nghị định về giảm thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp vì thế không nên chỉ được nhìn nhận như một văn bản kỹ thuật để hướng dẫn thực hiện Nghị quyết số 43/2026/QH16. Đây còn là một phép thử đối với năng lực tổ chức thực thi và truyền thông chính sách trong bối cảnh quản trị nhà nước ngày càng hướng tới phục vụ người dân, đồng hành cùng doanh nghiệp.
Chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân biết mình được hưởng gì, phải làm gì và có thể tìm đến đâu khi cần được giải đáp.
Từ góc nhìn đó, truyền thông chính sách không phải là khâu phụ trợ đứng bên ngoài quá trình quản lý. Đó là một cấu phần của quản trị. Một chính sách được thiết kế tốt nhưng truyền đạt khó hiểu sẽ khó đạt hiệu quả tối đa; ngược lại, một chính sách minh bạch, được giải thích kịp thời, đa dạng hóa phương thức tiếp cận và có cơ chế phản hồi sẽ tạo ra niềm tin và thúc đẩy sự đồng thuận xã hội.
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền và nền hành chính phục vụ, nói cho dân hiểu chính sách, giúp dân biết cách thực hiện chính sách và lắng nghe phản hồi từ thực tiễn chính là một phần quan trọng của năng lực quản trị quốc gia.
ThS Bùi Nam Giang
_______________________________
Tài liệu tham khảo
- Quốc hội, Nghị quyết số 43/2026/QH16 về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp, ngày 24/8/2026.
- Bộ Tài chính, Dự thảo Nghị định quy định chi tiết Nghị quyết số 43/2026/QH16 về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp, tháng 9/2026.
- Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Chi tiết việc giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, ngày 11/9/2026.
- Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Giảm 30% thuế thu nhập cho cá nhân kinh doanh, doanh nghiệp trong kỳ tính thuế 2026–2027, ngày 24/8/2026.
