18/11/2026 lúc 01:47 (GMT+7)
Breaking News

Đổi mới quản lý biên chế công chức: Lấy vị trí việc làm và hiệu quả công vụ làm thước đo

Quản lý biên chế công chức không chỉ là bài toán phân bổ số lượng nhân sự trong bộ máy hành chính, mà còn là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, sử dụng hiệu quả nguồn lực công và đáp ứng yêu cầu cải cách nền hành chính hiện đại. Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 405/2026/NĐ-CP về quản lý, sử dụng biên chế công chức đã tạo lập khuôn khổ pháp lý mới, hướng tới quản lý biên chế khoa học, minh bạch, gắn với vị trí việc làm, khối lượng công việc và yêu cầu chuyển đổi phương thức hoạt động của các cơ quan hành chính.

Đổi mới quản lý biên chế công chức: Lấy vị trí việc làm và hiệu quả công vụ làm thước đo. Ảnh minh họa - TL

Chuyển từ quản lý số lượng sang quản trị nguồn nhân lực

Ngày 11/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 405/2026/NĐ-CP về quản lý, sử dụng biên chế công chức, có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Nghị định quy định nguyên tắc, nội dung quản lý, sử dụng biên chế công chức trong các cơ quan, tổ chức hành chính; đồng thời xác định thẩm quyền, trách nhiệm của các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện.

Điểm đáng chú ý của quy định mới là cách tiếp cận quản lý biên chế theo hướng thực chất hơn, đặt yêu cầu về nhiệm vụ, vị trí việc làm và khối lượng công việc lên hàng đầu. Thay vì chỉ nhìn nhận biên chế như một chỉ tiêu hành chính cần phân bổ, quản lý, chính sách mới hướng tới việc xác định đúng nhu cầu nhân lực, bố trí đúng người, đúng việc và đánh giá hiệu quả sử dụng đội ngũ công chức trong thực tiễn.

Theo Nghị định, việc xác định biên chế công chức phải căn cứ vào vị trí việc làm và khối lượng công việc thực tế tại từng vị trí, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức, tính chất quan trọng và yếu tố đặc thù của từng cơ quan, tổ chức hành chính. Đây là cơ sở quan trọng để hạn chế tình trạng xác định nhân lực theo thói quen, bình quân hoặc thiếu sự gắn kết với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ.

Trong bối cảnh tổ chức bộ máy hành chính đang tiếp tục được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, cách tiếp cận này mang ý nghĩa thiết thực. Một cơ quan có số lượng công chức lớn chưa chắc đã vận hành hiệu quả nếu phân công nhiệm vụ thiếu khoa học, vị trí việc làm chồng chéo hoặc năng lực đội ngũ chưa đáp ứng yêu cầu. Ngược lại, một bộ máy được tổ chức hợp lý, có đội ngũ phù hợp và quy trình xử lý công việc thông suốt có thể tạo ra hiệu suất cao hơn với nguồn lực được sử dụng tiết kiệm hơn.

Vì vậy, đổi mới quản lý biên chế cần được nhìn nhận như một bộ phận của tiến trình đổi mới quản trị công, trong đó chất lượng thực thi công vụ và mức độ hoàn thành nhiệm vụ phải trở thành những căn cứ quan trọng để đánh giá hiệu quả tổ chức, sử dụng nhân lực.

Phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm thực thi

Một nội dung quan trọng khác của Nghị định số 405/2026/NĐ-CP là xác lập rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể trong quá trình lập kế hoạch, quyết định và giao biên chế công chức.

Theo quy định, biên chế được xây dựng theo kế hoạch giai đoạn 5 năm và hằng năm. Việc lập kế hoạch phải dựa trên đánh giá tình hình giao, quản lý, sử dụng biên chế của kỳ trước; xác định nhu cầu nhân lực cho từng cơ quan, tổ chức; đồng thời đề ra giải pháp thực hiện, dự kiến nguồn công chức bổ sung, thay thế, chính sách tinh giản biên chế và kinh phí liên quan.

Đáng chú ý, quy trình giao biên chế được thiết kế với sự phân định trách nhiệm giữa cấp có thẩm quyền quản lý biên chế, Bộ Nội vụ, người đứng đầu bộ, ngành và chính quyền địa phương. Đối với địa phương, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định giao biên chế hằng năm đối với các cơ quan hành chính cấp tỉnh và tổng biên chế của từng chính quyền cấp xã trong phạm vi được giao. Trên cơ sở đó, Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định giao biên chế cho từng cơ quan, tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý.

Quy định này có ý nghĩa trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra yêu cầu mới đối với tổ chức và vận hành bộ máy cơ sở. Khi nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền về cấp xã, việc xác định biên chế không thể chỉ dựa trên quy mô tổ chức mà phải tính đến dân số, diện tích, số lượng và phân loại đơn vị hành chính, mức độ phát triển kinh tế - xã hội cũng như khối lượng công việc thực tế.

Đây là hướng tiếp cận cần thiết để bảo đảm tính linh hoạt trong quản lý nhân lực giữa các địa phương có điều kiện khác nhau. Những địa bàn dân số đông, phạm vi quản lý rộng, yêu cầu giải quyết thủ tục hành chính lớn cần được tính toán nhu cầu nhân lực phù hợp; trong khi những địa bàn có quy mô nhỏ hơn cần chú trọng tổ chức bộ máy tinh gọn, bố trí công chức đa năng nhưng phải bảo đảm chuyên môn và năng lực thực thi.

Tuy nhiên, phân cấp, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi liền với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Trao quyền quyết định về biên chế cũng đồng nghĩa với việc người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về tính hợp lý của phương án sử dụng nhân lực, chất lượng hoạt động của cơ quan và kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao.

Chuyển đổi số trở thành căn cứ đổi mới tổ chức nhân lực

Một điểm tiến bộ trong tư duy quản lý được thể hiện tại Nghị định là việc đưa ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, phương pháp quản trị mới, cải cách thủ tục hành chính và tinh giản quy trình công việc trở thành những căn cứ quan trọng để xác định biên chế.

Điều này cho thấy quản lý nhân lực hành chính không thể tách rời quá trình chuyển đổi phương thức hoạt động của bộ máy nhà nước. Khi các quy trình được số hóa, dữ liệu được kết nối và hệ thống dịch vụ công trực tuyến ngày càng hoàn thiện, nhu cầu nhân lực ở từng vị trí cũng cần được đánh giá lại. Những công việc có thể tự động hóa, chuẩn hóa hoặc tích hợp quy trình cần được tổ chức lại; đồng thời, đội ngũ công chức cần được tăng cường năng lực phân tích dữ liệu, giải quyết vấn đề, tham mưu chính sách và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Đặc biệt, chuyển đổi số không chỉ là việc đưa phần mềm vào hoạt động quản lý, mà còn là quá trình tái cấu trúc công việc và phương thức phối hợp giữa các cơ quan. Nếu vẫn duy trì cách tổ chức cũ, phân công chồng chéo và quy trình nhiều tầng nấc, công nghệ khó có thể tạo ra thay đổi thực chất về năng suất lao động hành chính.

Do đó, việc xác định biên chế cần gắn với rà soát quy trình nghiệp vụ, đánh giá khối lượng công việc trước và sau khi ứng dụng công nghệ, qua đó nhận diện chính xác những vị trí cần bổ sung, những nhiệm vụ cần điều chỉnh và những khâu có thể tinh giản. Đây cũng là điều kiện để tránh hai khuynh hướng: tinh giản cơ học làm thiếu hụt nhân lực ở những lĩnh vực thiết yếu hoặc duy trì số lượng nhân sự không còn phù hợp với yêu cầu vận hành mới.

Đưa chính sách vào thực tiễn bằng trách nhiệm và hiệu quả

Nghị định số 405/2026/NĐ-CP không chỉ đặt ra yêu cầu đối với cơ quan quản lý biên chế ở Trung ương mà còn tác động trực tiếp đến trách nhiệm tổ chức thực hiện của từng bộ, ngành, địa phương và đơn vị hành chính. Đặc biệt, việc xây dựng kế hoạch biên chế 5 năm và hằng năm đòi hỏi các cơ quan phải có dữ liệu đầy đủ, đánh giá sát thực tế và dự báo được yêu cầu nhân lực trong từng giai đoạn.

Để quy định đi vào cuộc sống, trước hết cần đẩy mạnh rà soát, hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm, bảo đảm mỗi vị trí có chức năng, nhiệm vụ và yêu cầu năng lực rõ ràng. Cùng với đó là chuẩn hóa dữ liệu về đội ngũ công chức, khối lượng công việc, kết quả thực hiện nhiệm vụ và tình hình sử dụng biên chế. Đây là cơ sở để việc lập kế hoạch không mang tính hình thức, đồng thời giúp cơ quan có thẩm quyền đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng thay vì chỉ dựa vào đề xuất định tính.

Mặt khác, cần gắn quản lý biên chế với đổi mới công tác tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá và sử dụng công chức. Tinh giản biên chế không nên chỉ được hiểu là giảm số lượng, mà phải đi cùng nâng cao chất lượng, cơ cấu lại đội ngũ và tạo điều kiện để người có năng lực được bố trí vào những vị trí phù hợp. Đối với cấp xã, yêu cầu này càng quan trọng bởi đây là cấp chính quyền trực tiếp tiếp nhận, giải quyết phần lớn công việc gắn với đời sống hằng ngày của người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

Một nền hành chính hiện đại không được đo bằng quy mô bộ máy lớn hay nhỏ, mà bằng khả năng giải quyết công việc nhanh chóng, chính xác, minh bạch và có trách nhiệm. Bởi vậy, hiệu quả quản lý biên chế cuối cùng phải được phản ánh qua chất lượng phục vụ người dân, mức độ hài lòng của doanh nghiệp, hiệu suất thực thi công vụ và khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển.

Với việc ban hành Nghị định số 405/2026/NĐ-CP, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ thể chế cho quá trình xây dựng nền hành chính tinh gọn, chuyên nghiệp và hiện đại. Giá trị cốt lõi của chính sách không nằm ở việc kiểm soát con số biên chế đơn thuần, mà ở khả năng tổ chức và sử dụng nguồn nhân lực công một cách khoa học, đúng nhu cầu, đúng thẩm quyền và đúng mục tiêu. Khi mỗi vị trí việc làm được xác định rõ, mỗi công chức được bố trí phù hợp và mỗi cơ quan chịu trách nhiệm bằng kết quả thực hiện nhiệm vụ, cải cách bộ máy mới thực sự chuyển hóa thành năng lực quản trị và chất lượng phục vụ xã hội.

Xuân Nam