Với 946 thành viên, trong đó có hơn 70% là người dân tộc, được chia thành 45 tổ tự quản, từ năm 2013 đến nay, HTX nông lâm nghiệp và môi trường Hòa Bình (HTX Hòa Bình), xã Bình Long, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên đã trồng, quản lý và bảo vệ hơn 946 ha rừng trên địa bàn.
Với mục tiêu phát triển rừng theo hướng bền vững, HTX Hòa Bình không những giúp cho người dân nâng cao được hiệu quả kinh tế từ rừng trồng mà còn đảm bảo được lợi ích về môi trường, trở thành điểm sáng trong công tác bảo vệ, phát triển rừng.
Từ quy ước của tổ tự quản và HTX
Ông Hà Trung Thông, Giám đốc HTX Hòa Bình cho biết, trước năm 2012, xã vùng cao 135 Bình Long còn nhiều khó khăn, người dân sinh sống chủ yếu vào sản xuất nông, lâm nghiệp và khai thác rừng tự nhiên để mưu sinh. Vì vậy, những cánh rừng tự nhiên ở địa phương bị tàn phá trở nên trọc lóc, trơ trụi.
Trước cảnh rừng bị tàn phá nghiêm trọng, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, tác động xấu đến thiên nhiên và tiềm ẩn nhiều nguy cơ sạt lở vì mưa lũ, trên cơ sở những quy quy định của Nhà nước về Luật Bảo vệ và Phát triển rừng; Luật HTX năm 2012, năm 2013, HTX nông lâm nghiệp và môi trường Hòa Bình được thành lập với nhiệm vụ chính là phát triển, quản lý và bảo vệ rừng cộng đồng với tổng số 946 hộ gia đình trên địa bàn tham gia.
Ông Hà Trung Thông, Giám đốc HTX Hòa Bình cho biết, sự vào cuộc của thành viên HTX giúp cho công tác chăm sóc, bảo vệ rừng ở địa phương ngày càng tốt hơn.
Sau khi thành lập, HTX được cấc cấp chính quyền giao khoán quản lý, bảo vệ và phát triển rừng với diện tích hơn 946 ha rừng và đất rừng trong tổng số hơn 1.168ha rừng của toàn xã Bình Long.
Việc giao đất, giao rừng, thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và chương trình mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững đã tác động tích cực đến ý thức của người dân đối với công tác quản lý bảo vệ rừng.
Theo đó, các diện tích rừng bị khai thác cạn kiệt trước đây bắt đầu được người dân ý thức bằng việc trồng và phát triển rừng. Với việc mỗi hộ thành viên được giao 1ha rừng để bảo vệ và trồng rừng, trong 3 năm đầu, toàn bộ diện tích đồi núi trọc trước đây gần như được phủ xanh toàn bộ.
Để hỗ trợ cho các thành viên HTX và người dân, các cơ quan chức năng, các tổ chức phi chính phủ như: Dự án trồng rừng và chống biến đổi khí hậu (tổ chức Z+) và Trung tâm nghiên cứu và phát triển vùng cao (CERDA) hỗ trợ 400.000VNđ/ha với cam kết phát triển rừng bền vững.
Để thực hiện tốt những cam kết này, HTX đã chủ chủ động xây dựng kế hoạch quản lý rừng cộng đồng, quy ước quản lý rừng cộng đồng và tự tổ chức quản lý bảo vệ rừng.
HTX quy định người dân chỉ được tiến hành các hoạt động sản xuất tại vùng ven rừng theo diện tích xác định, đã được quy hoạch và công bố công khai. Người đi làm phải đeo thẻ ra vào rừng, khi ra khỏi vùng sản xuất không được mang bất cứ tài sản gì từ rừng ra khỏi rừng.
Hàng năm tổ tự quản tiến hành xây dựng và tổ chức thực hiện phương án phòng cháy chữa cháy trên diện tích rừng được giao. Việc khai thác các sản phẩm từ rừng (gỗ, lâm sản ngoài gỗ ...) chỉ được tiến hành theo phương án của tổ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Đáng chú ý, các thành viên HTX cũng ban hành những hành vi bị nghiêm cấm như: Tự ý đi vào khu vực rừng; Tự ý khai thác rừng trái phép, chặt phá rừng, chặt gỗ, đốt than, lấy củi, chặt cành tươi, chặt cây tươi; đốt than, đốt hoặc phá rừng làm nương rẫy; lấy đất, đá, sỏi, lấy lâm sản ngoài gỗ trái phép; săn, bắn, bắt, bẫy, nuôi nhốt, giết mổ động vật rừng trái phép; ấn, chiếm, chuyển mục đích sử dụng rừng trái phép; chứa chấp, tiếp tay, bao che những hành vi làm tổn hại đến rừng...
Bên cạnh đó, HTX Hòa Bình còn liên kết với nhiều HTX khác tại các xã trên địa bàn huyện Võ Nhai để cùng phối hợp chung tay bảo vệ rừng như: HTX nông lâm nghiệp và môi trường Dương Tiến (xã Dân Tiến); HTX nông lâm nghiệp và môi trường Tràng Xá (xã Tràng Xá); HTX nông lâm nghiệp và môi trường Ba Nhất (xã Phú Thượng); HTX nông lâm nghiệp và môi trường Phương Giao (xã Phương Giao); HTX nông lâm nghiệp và môi trường Thống Nhất Bình Long (xã Bình Long).
Giúp rừng ngày càng thêm xanh
Ông Phùng Văn Kiên, Chủ tịch HĐQT HTX Hòa Bình cho rằng, việc được giao đất giao rừng đã đem lại nguồn thu nhập nên người dân, cộng đồng sống gần rừng đã rất quan tâm đến công tác quản lý bảo vệ rừng. Thường xuyên thực hiện công tác tuần tra, kiểm tra nhằm phát hiện, ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại đến tài nguyên rừng trên diện tích được giao.
Những cánh rừng của các thành viên HTX Hòa Bình ngày càng phát triển, xanh bạt ngàn, phủ kín khắp vùng đồi núi xã miền núi Bình Long, nơi giáp danh với huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang và huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn. Điều này càng khẳng định thêm sự đúng đắn của những chính sách pháp luật về công tác quản lý, bảo vệ rừng, nhất là việc giao rừng cho cộng đồng và các HTX quản lý, bảo vệ.
“Từ những giá trị mang lại từ hoạt động giao rừng cộng đồng đã giúp người dân nâng cao trách nhiệm của mình”, ông Kiên nói.
Chủ tịch UBND xã Bình Long, ông Long Văn Lưu cho biết, Bình Long là xã vùng cao 135 với hơn 80% đồng bào dân tộc gồm: Dao, Tày, Nùng, Cao Lan, H’mông, Mường sinh sống. Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền nên thành viên HTX Hòa Bình đã tích cực tham gia vào công tác chăm sóc, bảo vệ rừng tại địa phương.
Những năm gần đây, việc giao rừng cho cộng đồng quản lý là một hình thức thực hiện chủ trương xã hội hoá công tác bảo vệ và phát triển rừng, làm cho rừng có chủ thực sự, gắn quyền lợi với trách nhiệm, tạo điều kiện để người dân bảo vệ rừng.
Đời sống của người dân cũng nhờ đó được cải thiện, nhận thức bảo vệ và phát triển rừng được nâng cao, tạo tâm lý phấn khởi, động viên cộng đồng cùng tham gia. Người dân bảo vệ rừng và được hưởng lợi ích từ chi trả các dịch vụ môi trường rừng, từ đó một chuỗi các giá trị lợi ích sẽ được mang lại từ việc giao rừng cho cộng đồng quản lý thông qua dự án tăng cường lâm nghiệp cộng đồng này.
Đặc biệt, kể từ khi rừng được giao cho 2 HTX gồm HTX Hòa Bình và HTX Thống Nhất Bình Long đã không còn xảy ra nạn khai thác gỗ, săn bắt động vật, vận chuyển và buôn bán lâm sản trái phép.
"Việc giao rừng theo mô hình cộng đồng cho các HTX giúp cho người dân trong xã có kế sinh lâu dài. Mặt khác, người dân quản lý rừng ngay tại nơi mình cư trú nên rất dễ phát hiện lâm tặc để cùng với chính quyền địa phương và kiểm lâm địa bàn tạo thành ba lực lượng bảo vệ rừng hiệu quả", ông Lưu nhấn mạnh.
