Khoảng trống thông tin tạo môi trường cho tin xấu độc
Chưa bao giờ công chúng có thể tiếp cận thông tin nhanh chóng, dễ dàng và đa dạng như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, mỗi người có thể theo dõi hàng trăm nguồn tin khác nhau mỗi ngày, từ báo chí chính thống đến các nền tảng mạng xã hội, từ diễn đàn trực tuyến đến các ứng dụng chia sẻ video. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn về lượng thông tin, kiến thức trên mọi lĩnh vực, không gian mạng cũng đang trở thành môi trường thuận lợi để các thông tin sai lệch, xuyên tạc và xấu độc lan truyền với tốc độ chưa từng có.
Nhiều người cho rằng thông tin xấu độc lan rộng đơn giản vì nội dung của chúng gây sốc, gây tò mò hoặc đánh trúng vào tâm lý hiếu kỳ của người xem. Điều đó đúng nhưng chưa đủ. Thực tế cho thấy, thông tin sai lệch không tồn tại và lan truyền một cách ngẫu nhiên. Chúng thường được tạo ra, tổ chức và phát tán dựa trên sự nghiên cứu khá kỹ về cơ chế vận hành của mạng xã hội, của hiện tượng tâm lý đám đông và xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng trong thời đại số. Các nền tảng mạng xã hội ngày nay được xây dựng trên những thuật toán có khả năng phân tích hành vi người dùng để đề xuất nội dung phù hợp. Những thông tin tạo được nhiều tương tác như bình luận, chia sẻ hoặc tranh luận thường có cơ hội tiếp cận nhiều người hơn. Cơ chế này cũng góp phần hình thành thói quen tiếp nhận thông tin mới trong một bộ phận công chúng. Đó là, thích nghe những nội dung ngắn gọn, tiết tấu nhanh; thích xem những hình ảnh trực quan, giàu cảm xúc và dễ tương tác, chia sẻ.
Nắm bắt đặc điểm đó, các đối tượng phát tán thông tin sai lệch thường đầu tư thiết kế nội dung đáp ứng “khẩu vị” của công chúng trên môi trường số. Một thông tin xuyên tạc có thể được trình bày dưới dạng video ngắn với hình ảnh bắt mắt. Một nhận định phiến diện cố tình xuyên tạc cũng có thể được ngụy trang dưới vỏ bọc “góc nhìn” của một cá nhân hay một nhóm người cùng chung quan điểm. Một thông tin chưa được kiểm chứng có thể được gắn với những tiêu đề gây tò mò hoặc hình ảnh cắt ghép, nhằm đánh mạnh vào cảm xúc người tiếp nhận. Thậm chí, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, hình ảnh, giọng nói của người nổi tiếng, chuyên gia hoặc cán bộ lãnh đạo có thể bị giả mạo để tạo ra những nội dung có vẻ đáng tin, khiến việc nhận diện sự thật càng trở nên khó khăn hơn.
Các nghiên cứu về tâm lý học truyền thông chỉ ra rằng, khi một thông tin được lặp lại nhiều lần có thể tạo cảm giác quen thuộc đối với người tiếp nhận. Và, dù thông tin thực tế là “sai”, nhưng nếu được lặp lại nhiều lần vẫn có thể khiến người tiếp nhận tin là đúng hoặc “có vẻ đúng” (1) .Trên môi trường mạng xã hội, khi một nội dung liên tục xuất hiện ở nhiều nền tảng khác nhau, dưới nhiều hình thức khác nhau, người xem rất dễ hình thành cảm giác rằng đó là điều đang được nhiều người quan tâm hoặc thừa nhận, vì thế an tâm bình luận, chia sẻ. Chính hiệu ứng này làm gia tăng khả năng lan truyền của không ít thông tin sai lệch, xấu độc.
Thông tin xấu độc không phải lúc nào cũng thuyết phục hơn sự thật, nhưng rất có thể trong bối cảnh nào đó nó xuất hiện sớm hơn, lặp lại nhiều hơn và hiểu công chúng hơn. Lợi thế của nó không hoàn toàn nằm ở nội dung mà nằm ở khả năng thích ứng với môi trường số, với thuật toán mạng xã hội và với những thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của người dùng.
Điều đáng lo là thông tin sai lệch thường có cơ hội lan rộng khi nhu cầu thông tin của công chúng chưa được đáp ứng đầy đủ kịp thời từ các kênh chính thống. Khi một vụ việc xảy ra, người dân luôn muốn biết điều gì đang diễn ra, nguyên nhân vì sao và sự việc sẽ được giải quyết như thế nào. Nếu những thông tin chính xác chưa xuất hiện hoặc chưa đến được với công chúng đủ nhanh, khoảng trống ấy rất dễ bị lấp đầy bởi những đồn đoán, suy diễn hoặc các thông tin chưa được kiểm chứng.
Có thể nói, thông tin xấu độc không lan truyền rộng nhờ vào nội dung của nó. Nó lan truyền vì tìm được môi trường thuận lợi của mạng xã hội để tồn tại và phát triển.
Lực lượng tham gia đấu tranh trên không gian mạng tại Đồng Nai tham gia tập huấn nghiệp vụ viết tin, bài tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. (Ảnh: Vũ Bình)
Đấu tranh, phản bác là nhiệm vụ thường xuyên
Trước sự gia tăng của các thông tin sai lệch, xuyên tạc và xấu độc trên không gian mạng, công tác đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch luôn được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Những năm qua, các cơ quan chức năng, lực lượng chuyên trách, các cơ quan báo chí cùng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên tại đã chủ động phát hiện, xử lý, phản bác nhiều thông tin sai sự thật, góp phần giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin xã hội và định hướng dư luận.
Tại Đồng Nai, từ cuối năm 2025 đến nay, lực lượng PA05 đã phát hiện và xử lý 25 vụ việc đăng tải, chia sẻ thông tin xấu độc, sai sự thật trên không gian mạng (2). Những con số này cho thấy công tác đấu tranh với thông tin sai lệch đang được triển khai quyết liệt, đồng thời cũng phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra một yêu cầu mới. Trong môi trường mạng xã hội, hiệu quả đấu tranh không chỉ phụ thuộc vào nội dung phản bác mà còn phụ thuộc vào cách thức thực hiện. Nhiều thông tin sai lệch hiện nay được thiết kế nhằm tạo tranh cãi, kích thích cảm xúc và thu hút tương tác. Trong khi đó, thuật toán của các nền tảng số chủ yếu ghi nhận mức độ tương tác mà không phân biệt đó là những nội dung thể hiện sự đồng tình hay phản đối. Điều đó cho thấy không phải mọi sự tương tác với thông tin sai lệch ngay chính trên môi trường nó phá tán đều góp phần làm giảm tác động của nó. Nếu thiếu tỉnh táo, một số hoạt động phản bác trực tiếp, dù mang tính đấu tranh cao, cũng có thể vô tình làm gia tăng mức độ lan truyền của chính những nội dung cần được hạn chế. Vì vậy, bên cạnh việc xử lý, ngăn chặn, báo xấu hoặc phản bác các thông tin sai lệch bằng những hình thức phù hợp, cần tỉnh táo để tránh rơi vào thế bị động chạy theo từng vụ việc và rơi vào “bẫy tương tác” (càng tương tác, càng được đề xuất lan rộng của thuật toán mạng xã hội) mà thế lực thù địch mong muốn.
Đấu tranh, phản bác là nhiệm vụ thường xuyên và không thể thiếu. Song nếu chỉ tập trung xử lý từng thông tin sai lệch sau khi xuất hiện, thì phần lớn vẫn là giải quyết hậu quả. Khi một thông tin đã lan truyền rộng rãi, việc điều chỉnh nhận thức xã hội thường khó khăn hơn rất nhiều so với việc định hướng ngay từ đầu. Chính vì vậy, bên cạnh nhiệm vụ “chống”, cần quan tâm nhiều hơn đến nhiệm vụ “xây”. Cũng vậy, bên cạnh việc xử lý cái “sai”, cần chủ động lan tỏa kịp thời và lặp lại nhiều lần với những thông tin “đúng”, tích cực nhằm định hướng dư luận xã hội. Đây cũng là lúc công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được tiếp cận không chỉ dưới góc độ đấu tranh với thông tin xấu độc, mà còn dưới góc độ “chủ động chiếm lĩnh không gian thông tin” bằng những nội dung chính thống, tích cực và có sức lan tỏa.
Giải pháp từ gốc là tăng cường “phủ xanh” thông tin
Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác Tuyên giáo và Dân vận năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cho bằng được “thế trận thông tin liên hoàn”, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, dùng thông tin chính thống “phủ xanh” không gian mạng(4). Đây không chỉ là một định hướng truyền thông trong bối cảnh chuyển đổi số mà còn là một gợi mở quan trọng về cách tiếp cận đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.
Nếu thông tin sai lệch, xấu độc của thế lực thù địch có thể lan truyền nhanh nhờ hiểu rõ đặc điểm của môi trường số, thì thông tin chính thống cũng phải tìm cách hiện diện mạnh mẽ hơn trên chính môi trường ấy. Nếu các đối tượng xấu nghiên cứu thuật toán mạng xã hội để phát tán nội dung thì những người làm công tác truyền thông cũng cần hiểu quy luật vận hành của không gian mạng để lan tỏa sự thật hiệu quả hơn. Nếu thông tin sai lệch tìm cách tiếp cận công chúng bằng những hình thức ngắn gọn, trực quan, giàu cảm xúc, thì thông tin chính thống cũng cần đổi mới phương thức truyền tải để gần hơn với người dân… Điều đó không có nghĩa là chạy theo xu hướng hoặc đánh đổi tính chính xác để lấy lượng tương tác. Ngược lại, yêu cầu đặt ra là phải đưa những thông tin đúng đắn, chính xác và có giá trị định hướng đến với công chúng bằng những phương thức phù hợp với hành vi tiếp nhận thông tin trong thời đại số.
Trong phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng yêu cầu không để hình thành các “vùng trũng” dư luận (5). Đây là một chỉ dẫn rất đáng chú ý. Bởi trong môi trường mạng, nơi nào thiếu thông tin chính thống, nơi đó rất dễ xuất hiện những tin đồn, những suy diễn hoặc thông tin cố tình xuyên tạc. Khi nhu cầu thông tin của người dân không được đáp ứng đầy đủ, khoảng trống ấy sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi những nguồn thông tin khác của thế lực thù địch, phản động. Ở góc độ này, việc “phủ xanh” không gian mạng bằng thông tin chính thống không đơn thuần là tăng số lượng tin, bài hay sản phẩm truyền thông. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một “hệ sinh thái thông tin tích cực”, trong đó cơ quan báo chí tiếp tục giữ vai trò nòng cốt nhằm đổi mới, lan tỏa thường xuyên, liên tục, có sức hấp dẫn về những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; các giá trị tốt đẹp của xã hội, các câu chuyện đẹp, nhân văn; các mô hình, điển hình tốt cần nhân rộng…
Yêu cầu chủ động lan tỏa thông tin tích cực, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực không chỉ là định hướng chung mà đang dần trở thành cách làm cụ thể ở nhiều địa phương. Đồng chí Huỳnh Thị Hằng - Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Trưởng Ban Chỉ đạo 35 cũng nhiều lần nhấn mạnh: “phải chủ động đưa thông tin chính thống đến với cán bộ, đảng viên và nhân dân bằng những hình thức phù hợp với môi trường số; không để các thế lực thù địch lợi dụng khoảng trống thông tin để xuyên tạc, chống phá”.
Đồng chí Huỳnh Thị Hằng - Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBMTTQVN Thành phố Đồng Nai, Trưởng ban chỉ đạo 35, trao khen thưởng cho các cá nhân, tập thể xuất sắc tham gia tập huấn nghiệp vụ viết tin, bài tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. (Ảnh: Vũ Bình)
Nhận thức rõ yêu cầu đó, Đồng Nai là một trong những địa phương chủ động triển khai nhiều giải pháp theo hướng vừa đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; vừa tăng cường lan tỏa thông tin tích cực trên không gian mạng. Những năm gần đây, thành phố thường xuyên tổ chức các hội nghị tập huấn nghiệp vụ viết tin, bài tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, báo cáo viên, tuyên truyền viên, cộng tác viên dư luận xã hội và lực lượng tham gia đấu tranh trên không gian mạng. Thông qua các lớp tập huấn, nhiều kỹ năng mới về truyền thông số, nhận diện thông tin sai lệch, xây dựng nội dung trên nền tảng mạng xã hội và lan tỏa thông tin tích cực đã được trang bị cho lực lượng làm công tác tuyên truyền ở cơ sở… Cùng với đó, nhiều cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn thành phố đã xây dựng các nhóm, tổ cộng tác viên nòng cốt hoạt động theo hướng “phản ứng nhanh” trên không gian mạng. Lực lượng này chủ động đấu tranh, phản bác thông tin sai lệch, xấu độc; nắm bắt dư luận, kịp thời cung cấp thông tin chính thống, viết đúng, nói đúng và nói kịp thời những điều cần nói theo hướng dễ tiếp cận nhất và luôn hiện diện ở những nơi công chúng đang tìm kiếm thông tin; tham gia định hướng nhận thức xã hội trước những vấn đề được dư luận quan tâm.
Các cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia, cán bộ, đảng viên và mỗi công dân có trách nhiệm khi tham gia môi trường số đều có thể góp phần tạo nên một “thế trận thông tin tích cực” trên không gian mạng.
Đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin sai lệch, xấu độc trên không gian mạng là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng và không thể thiếu. Tuy nhiên, trong bối cảnh môi trường số phát triển mạnh mẽ hiện nay, nếu chỉ tập trung xử lý từng thông tin sai lệch sau khi xuất hiện thì phần lớn vẫn là giải quyết phần ngọn.
Thực tiễn cho thấy, thông tin xấu độc không tồn tại và lan truyền chỉ vì nội dung của nó, mà còn vì nó tìm được môi trường thuận lợi để phát triển. Muốn thu hẹp “đất sống” của thông tin sai lệch, xấu độc cần chủ động thu hẹp những khoảng trống thông tin. Muốn không để hình thành những “vùng trũng” dư luận, cần xây dựng được một dòng chảy thông tin chính thống đủ mạnh, đủ nhanh và đủ sức lan tỏa trên không gian mạng.
Khi mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương trở thành một điểm phát thông tin chính thống; khi mỗi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên trở thành một hạt nhân lan tỏa những giá trị tích cực; khi những việc làm tốt, những mô hình hay, những câu chuyện đẹp được chia sẻ thường xuyên và rộng khắp trên môi trường số, thì đó không chỉ là hoạt động truyền thông đơn thuần mà còn là quá trình xây dựng “thế trận lòng dân” trên mặt trận tư tưởng.
Thực tiễn cũng cho thấy, nơi nào cấp ủy quan tâm lãnh đạo, người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, đồng hành cùng hoạt động truyền thông trên nền tảng số thì nơi đó việc lan tỏa thông tin tích cực, định hướng dư luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đạt hiệu quả rõ nét hơn.
Không gian mạng sẽ luôn tồn tại những thông tin sai lệch, xuyên tạc và chống phá. Nhưng khi sự thật hiện diện kịp thời hơn, thông tin chính thống lan tỏa mạnh mẽ hơn và niềm tin xã hội được củng cố vững chắc hơn, khoảng trống cho những luận điệu sai trái sẽ từng bước bị thu hẹp. Đó cũng chính là tinh thần của việc xây dựng “thế trận thông tin liên hoàn”, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực, dùng thông tin chính thống “phủ xanh” không gian mạng mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã từng nhấn mạnh.
Ngọc Vũ
….…………………………
Tài liệu tham khảo:
- The Decision Lab. (n.d.). The Illusory Truth Effect, Explained. The Decision Lab. Truy cập ngày 07/6/2026 từ https://thedecisionlab.com/biases/illusory-truth-effect
- Trần Danh (2026 ), “Chủ động ngăn chặn thông tin xấu độc trên không gian mạng”, Báo Đồng Nai, đăng ngày 20/01/2026 (https://baodongnai.com.vn/phapluat/202601/chu-dong-ngan-chan-thong-tin-xau-doc-tren-khong-gian-mang-ac60261/)
- Ngọc Thảo (2026), “Xử phạt trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin xấu độc trên không gian mạng” https://congan.dongnai.gov.vn/pages/newsdetail.aspxNewsId=28079&CatId=109
(4,5) Thành Chung, “Tổng Bí thư: Dùng thông tin chính thống “phủ xanh” không gian mạng”, Báo Tuổi Trẻ Online, ngày 19/12/2025.
Bài dự thi Cuộc thi Chính luận về Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, lần thứ VI năm 2026, Thành phố Đồng Nai - Tạp chí Điện tử
