Một trong những điểm đáng chú ý là việc điều chỉnh khung xử phạt theo hướng linh hoạt, gắn với bản chất hành vi và cấu trúc thị trường. Cụ thể, quy định mới làm rõ cách xác định tổng doanh thu trên thị trường liên quan – yếu tố then chốt để tính mức phạt – đặc biệt trong các trường hợp doanh nghiệp hoạt động theo chuỗi giá trị hoặc có quan hệ đầu vào – đầu ra. Việc mở rộng phạm vi áp dụng đối với các trường hợp doanh thu bằng 0 hoặc các doanh nghiệp không cùng thị trường liên quan giúp khắc phục khoảng trống pháp lý trước đây.
Bên cạnh đó, Nghị định cũng chuẩn hóa phương pháp xác định mức phạt cụ thể thông qua cơ chế trung bình khung, kết hợp với các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Cách tiếp cận này góp phần tăng tính minh bạch, nhất quán và dự báo được trong thực thi pháp luật cạnh tranh – một yêu cầu quan trọng đối với môi trường kinh doanh hiện đại.
Đáng chú ý, chế tài đối với hành vi không thông báo tập trung kinh tế được thiết kế lại theo hướng phân tầng quy mô doanh nghiệp, dựa trên tổng tài sản, doanh thu và giá trị giao dịch. Mức phạt có thể lên tới 2 tỷ đồng, đồng thời vẫn bị khống chế theo tỷ lệ phần trăm doanh thu nhằm đảm bảo tính tương xứng. Quy định này góp phần siết chặt kỷ luật thị trường, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động M&A ngày càng gia tăng về quy mô và độ phức tạp.
Không dừng lại ở đó, Nghị định bổ sung các quy định chi tiết đối với hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện tập trung kinh tế, bao gồm việc không tuân thủ điều kiện kèm theo hoặc thực hiện giao dịch khi chưa được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc chia tách doanh nghiệp, thoái vốn hoặc kiểm soát điều kiện giao dịch được cụ thể hóa, qua đó tăng cường công cụ can thiệp của cơ quan quản lý.
Một điểm mới quan trọng khác là việc nâng mức xử phạt đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin, tài liệu, đồng thời mở rộng phạm vi chủ thể và bổ sung chế tài đối với hành vi cung cấp thông tin sai lệch. Đáng lưu ý, trong trường hợp thông tin không trung thực làm sai lệch kết quả thẩm định, cơ quan quản lý có thể hủy bỏ các quyết định liên quan đến tập trung kinh tế, qua đó bảo đảm tính liêm chính của quá trình đánh giá.
Về phương thức thực thi, Nghị định cũng đa dạng hóa hình thức nộp phạt, cho phép thực hiện qua nền tảng số như Cổng Dịch vụ công Quốc gia và các hệ thống thanh toán điện tử. Đây là bước tiến phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Có hiệu lực từ ngày 20/5/2026, Nghị định số 102/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường kỷ cương thị trường, nâng cao hiệu quả kiểm soát tập trung kinh tế và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh – những yếu tố nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
