Là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại và logistics lớn nhất cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh luôn giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của nền kinh tế quốc gia. Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh và quy mô dân số ngày càng gia tăng, thành phố đang phải đối mặt với nhiều áp lực lớn về hạ tầng giao thông, logistics, chống ngập và mở rộng không gian phát triển đô thị. Tình trạng ùn tắc kéo dài, ngập nước và quá tải hạ tầng không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống của người dân mà còn làm suy giảm năng lực cạnh tranh của đô thị đặc biệt này. Việc khơi thông và thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công được xem là giải pháp then chốt nhằm tạo động lực cho tăng trưởng, đẩy nhanh hoàn thiện hệ thống hạ tầng chiến lược và tạo cú hích để thành phố “cất cánh” trong giai đoạn phát triển mới. Quan trọng hơn, đầu tư công cần thực sự trở thành đòn bẩy biến từng đồng vốn ngân sách thành những công trình hiện hữu, góp phần cải thiện chất lượng sống của người dân và nâng tầm diện mạo đô thị hiện đại, văn minh.
Trong chiến lược phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh, đầu tư công luôn giữ vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị. Với một đô thị đặc biệt có quy mô dân số lớn, mật độ kinh tế cao và nhu cầu phát triển không ngừng mở rộng, việc đầu tư vào hệ thống hạ tầng giao thông, logistics, cảng biển và đô thị hiện đại được xem là điều kiện tiên quyết để tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Những công trình hạ tầng trọng điểm không chỉ góp phần giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông, quá tải đô thị hay ngập nước kéo dài mà còn mở rộng khả năng liên kết vùng, tăng cường kết nối quốc tế và tạo thêm dư địa phát triển mới cho thành phố. Đồng thời, khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, đây cũng sẽ là lực hút quan trọng để thúc đẩy dòng vốn đầu tư tư nhân và nâng cao sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh.
Ngoài ý nghĩa về hạ tầng, vốn đầu tư công còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đối với nền kinh tế. Việc triển khai các dự án quy mô lớn kéo theo nhu cầu gia tăng trong nhiều lĩnh vực như xây dựng, vật liệu, lao động, vận tải và dịch vụ hỗ trợ. Hiện nay, đầu tư công được xem là “đầu kéo” kích thích sản xuất, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Quan trọng hơn, việc đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm còn góp phần củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư vào triển vọng phát triển của thành phố. Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, đầu tư hạ tầng không chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt mà còn là bước chuẩn bị cho chiến lược phát triển dài hạn hướng tới mô hình đô thị thông minh, trung tâm tài chính và logistics quốc tế. Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, hạ tầng bắt buộc phải đi trước một bước, bảo đảm tính kết nối, đồng bộ và hiện đại.
Thời gian qua, thành phố đã đẩy mạnh khởi động nhiều dự án trọng điểm với quy mô đầu tư rất lớn nhằm tạo đột phá về hạ tầng. Hàng loạt công trình giao thông, đô thị, cảng biển và trung tâm hành chính mới đang được thúc đẩy triển khai, trong đó nhiều dự án như các tuyến metro, đường vành đai, cầu kết nối liên vùng hay hệ thống logistics hiện đại được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ cho phát triển kinh tế - xã hội. Những dự án này nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa, giảm áp lực giao thông nội đô, mở rộng không gian phát triển đô thị về các khu vực mới, tạo điều kiện tái cấu trúc đô thị theo hướng hiện đại và bền vững hơn.
Đặc biệt, việc đầu tư hệ thống giao thông liên vùng đang mở ra cơ hội tăng cường kết nối giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các địa phương trọng điểm phía Nam, qua đó hình thành chuỗi liên kết kinh tế và logistics quy mô lớn. Các dự án cảng biển, trung tâm logistics và hạ tầng vận tải không chỉ nâng cao vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế của thành phố mà còn giúp giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc phát triển các khu đô thị mới và trung tâm hành chính hiện đại cũng sẽ tạo động lực quan trọng cho quá trình mở rộng không gian phát triển và nâng tầm diện mạo đô thị. Bên cạnh quyết tâm thúc đẩy đầu tư công, thực tế vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn khiến tiến độ giải ngân chưa đạt kỳ vọng. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, dù quy mô vốn đầu tư công năm 2026 của cả nước ở mức rất lớn, nhưng tốc độ giải ngân vẫn còn chậm. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh được giao kế hoạch vốn khoảng 147.599 tỉ đồng, song tỉ lệ giải ngân đến thời điểm báo cáo mới đạt hơn 11%, thấp hơn mức bình quân chung của cả nước. Điều này cho thấy nghịch lý quen thuộc khi nguồn lực được bố trí lớn nhưng quá trình chuyển hóa vốn thành các công trình thực tế vẫn chưa tương xứng với nhu cầu phát triển cấp bách của đô thị đầu tàu kinh tế.
Sự chậm trễ trong giải ngân đầu tư công không chỉ làm gia tăng chi phí cơ hội mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và năng lực cạnh tranh của thành phố. Mỗi công trình giao thông chậm tiến độ đồng nghĩa với việc người dân tiếp tục chịu cảnh ùn tắc kéo dài; mỗi dự án chống ngập chậm triển khai lại khiến áp lực đô thị thêm nặng nề. Dù thành phố đã có nhiều cơ chế đặc thù từ Quốc hội như Nghị quyết 98/2023 hay Nghị quyết 260/2025, song thách thức lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Những nút thắt liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, biến động giá nguyên vật liệu, năng lực nhà thầu và sự phối hợp giữa các cơ quan vẫn đang ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ triển khai dự án.
Chính vì vậy, thành phố đang thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc thúc đẩy giải ngân đầu tư công và tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài. Các sở, ngành được yêu cầu phối hợp đồng bộ, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư và giải phóng mặt bằng nhằm sớm đưa các dự án vào triển khai thực tế. Việc tăng tốc đầu tư công nhằm đạt mục tiêu giải ngân mà còn thể hiện quyết tâm tạo đột phá tăng trưởng, từng bước xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đô thị hiện đại, trung tâm kinh tế - tài chính có sức cạnh tranh hàng đầu khu vực trong giai đoạn phát triển mới.
Dù đang quyết liệt thúc đẩy đầu tư công nhằm tạo động lực tăng trưởng mới, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức trong quá trình triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn. Một trong những áp lực lớn nhất hiện nay là tiến độ giải ngân vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng khi nhiều dự án còn vướng mắc về thủ tục pháp lý, giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu xây dựng. Trong một đô thị có mật độ dân số cao và quỹ đất ngày càng hạn hẹp như Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi dự án hạ tầng đều liên quan đến khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều cơ quan, đơn vị. Trên thực tế, quá trình xử lý thủ tục ở một số khâu vẫn còn kéo dài, làm ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
Bên cạnh đó, nhu cầu vốn dành cho phát triển hạ tầng của thành phố là vô cùng lớn. Với mục tiêu xây dựng đô thị hiện đại, trung tâm tài chính và logistics mang tầm khu vực, thành phố cần nguồn lực đầu tư khổng lồ cho hệ thống giao thông, chống ngập, chuyển đổi số, chỉnh trang đô thị và phát triển không gian mới. Nếu không có cơ chế huy động vốn hiệu quả và linh hoạt, nhiều dự án quan trọng có nguy cơ chậm tiến độ hoặc kéo dài thời gian triển khai, làm giảm hiệu quả đầu tư cũng như bỏ lỡ cơ hội phát triển. Áp lực đô thị hóa nhanh cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về tính đồng bộ, hiện đại và bền vững của hệ thống hạ tầng. Một thách thức khác là nguy cơ đầu tư thiếu liên kết và thiếu đồng bộ nếu công tác quy hoạch không được triển khai thống nhất. Các dự án hạ tầng nếu phát triển rời rạc sẽ khó phát huy hiệu quả khai thác tổng thể, thậm chí có thể tạo thêm áp lực cho giao thông, môi trường và quản lý đô thị. Vì vậy, việc đầu tư không chỉ dừng ở xây dựng công trình đơn lẻ mà cần đặt trong tổng thể liên kết vùng giữa Thành phố Hồ Chí Minh với khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long nhằm hình thành chuỗi hạ tầng kết nối đồng bộ, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ cho toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Để đầu tư công thực sự trở thành cú hích cho tăng trưởng, điều quan trọng trước hết là phải tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và tháo gỡ đúng các điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua. Thành phố cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của người đứng đầu nhằm rút ngắn thời gian phê duyệt, xử lý hồ sơ và triển khai dự án. Cần xây dựng cơ chế giám sát minh bạch và ứng dụng công nghệ số để theo dõi tiến độ thực hiện theo thời gian thực. Việc hình thành “bản đồ số” về các điểm nghẽn đầu tư công sẽ giúp xác định rõ khâu chậm trễ, trách nhiệm của từng đơn vị và thời hạn xử lý cụ thể, từ đó nâng cao hiệu quả điều hành và giảm tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.
Song song với cải cách thủ tục, việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công cần được đặt lên hàng đầu. Thay vì đầu tư dàn trải, nguồn lực phải tập trung cho những công trình có tính lan tỏa lớn, khả năng kết nối vùng cao và tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của thành phố. Các dự án giao thông công cộng, chống ngập, logistics, chuyển đổi số và hạ tầng xanh cần được ưu tiên nhằm vừa giải quyết các vấn đề đô thị cấp bách vừa tạo nền tảng cho phát triển dài hạn. Công tác giám sát tiến độ, chất lượng công trình và phòng chống thất thoát, lãng phí phải được tăng cường để bảo đảm mỗi đồng vốn ngân sách thực sự mang lại giá trị phát triển thiết thực cho người dân. Bên cạnh nguồn lực nhà nước, Thành phố Hồ Chí Minh cũng cần đẩy mạnh kết hợp đầu tư công với thu hút nguồn lực xã hội nhằm giảm áp lực cho ngân sách và tăng khả năng triển khai các dự án quy mô lớn. Việc mở rộng hợp tác công – tư, tạo môi trường đầu tư minh bạch và ổn định sẽ góp phần thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển hạ tầng đô thị, logistics và giao thông. Quan trọng hơn, các cơ chế đặc thù mà Quốc hội đã ban hành cần được cụ thể hóa thành những quy trình thực thi rõ ràng, hiệu quả và sát thực tiễn để phát huy tối đa giá trị.
Trong định hướng dài hạn, phát triển hạ tầng của thành phố cần gắn chặt với mục tiêu xây dựng đô thị thông minh, đô thị xanh và phát triển bền vững. Điều đó đòi hỏi các dự án đầu tư công không chỉ phục vụ tăng trưởng kinh tế mà còn phải hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân thông qua hệ thống giao thông hiện đại, môi trường sống xanh sạch hơn và khả năng quản trị đô thị bằng dữ liệu số. Thành phố cũng cần xây dựng văn hóa thực thi công vụ hiệu quả, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm và xử lý nghiêm tình trạng né tránh trách nhiệm. Khi người dân được đặt ở vị trí trung tâm trong giám sát và thụ hưởng thành quả đầu tư công, quá trình phát triển đô thị sẽ tạo được sự đồng thuận xã hội và trở thành động lực bền vững cho hành trình xây dựng siêu đô thị hiện đại trong tương lai.
Khơi thông và đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công không chỉ là giải pháp kích thích tăng trưởng trong ngắn hạn mà còn là chiến lược quan trọng tạo nền tảng phát triển lâu dài cho Thành phố Hồ Chí Minh. Việc tăng tốc triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm sẽ góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về giao thông, logistics và không gian đô thị, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Với quyết tâm chính trị cao cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ tạo nên những bước đột phá mới, tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế và động lực tăng trưởng quan trọng của cả nước./.
Ths. Lê Cương
