Trong bối cảnh chuyển đổi sang nền nông nghiệp sinh thái, phát thải thấp đang trở thành xu hướng tất yếu, việc phát triển các mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn không chỉ góp phần nâng cao giá trị nông sản mà còn mở ra hướng đi bền vững cho các địa phương. Phường Châu Đốc (tỉnh An Giang) đang từng bước khẳng định lợi thế này khi được lựa chọn tham gia Chương trình phát triển nông nghiệp sinh thái dành cho các doanh nghiệp, hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp xanh và tuần hoàn tại Việt Nam.
Việc phát triển nông nghiệp xanh hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong tiến trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường. Cùng với xu hướng chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, nhiều địa phương trong nước đã chủ động xây dựng các mô hình sản xuất gắn với kinh tế tuần hoàn, ứng dụng khoa học - công nghệ và gia tăng giá trị nông sản.
Là địa phương có thế mạnh về nông nghiệp và chế biến nông sản, phường Châu Đốc đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu này thông qua việc tham gia Chương trình "Phát triển nông nghiệp sinh thái cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp xanh và tuần hoàn tại Việt Nam (Eco Fair WBs)". Chương trình do Viện Nghiên cứu và Phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam phối hợp với Công ty TNHH Sản xuất sạch hơn Việt Nam và Hội Nông dân tỉnh An Giang triển khai.
Việc được lựa chọn tham gia chương trình không chỉ ghi nhận những tiềm năng sẵn có của Châu Đốc mà còn mở ra cơ hội để địa phương tiếp cận các mô hình quản trị tiên tiến, công nghệ mới và giải pháp phát triển theo hướng bền vững.
Hướng tới chuỗi giá trị nông nghiệp xanh
Điểm đáng chú ý của chương trình là không chỉ hỗ trợ hoạt động sản xuất mà tiếp cận toàn diện theo chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu, chế biến, xây dựng thương hiệu cho đến kết nối thị trường.
Trong đợt khảo sát đầu tiên, đoàn công tác của Hội Nông dân tỉnh An Giang đã lựa chọn hai mô hình tiêu biểu trên địa bàn phường Châu Đốc gồm cơ sở sản xuất khô cá tra phồng Thanh Trúc và mô hình trồng dưa lê Tuấn Phong.
Đây đều là những mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả kinh tế, chú trọng bảo đảm chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động địa phương.
Đối với cơ sở sản xuất khô cá tra phồng Thanh Trúc, giá trị nổi bật không chỉ nằm ở sản phẩm truyền thống mà còn ở khả năng khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu thủy sản địa phương. Thay vì chỉ dừng lại ở chế biến sơ cấp, mô hình đang từng bước hướng đến nâng cao giá trị gia tăng thông qua cải tiến quy trình sản xuất, hoàn thiện bao bì, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Theo định hướng của chương trình Eco Fair WBs, các cơ sở chế biến sẽ được hỗ trợ áp dụng giải pháp giảm thất thoát nguyên liệu, tận dụng phụ phẩm trong quá trình sản xuất, ứng dụng công nghệ bảo quản và từng bước hình thành quy trình sản xuất khép kín.
Đây chính là những nguyên tắc cốt lõi của kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, khi mọi nguồn tài nguyên đều được khai thác tối đa, giảm phát sinh chất thải và tăng giá trị của từng đơn vị sản phẩm.
Không chỉ giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí sản xuất, mô hình này còn góp phần giảm áp lực lên môi trường, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp phát thải thấp mà Việt Nam đang hướng tới.
Phát triển nông nghiệp công nghệ cao
Bên cạnh chế biến thủy sản, mô hình trồng dưa lê Tuấn Phong cũng được đánh giá là hướng sản xuất nhiều triển vọng.
Những năm gần đây, việc ứng dụng nhà màng, hệ thống tưới tiết kiệm nước, quy trình canh tác an toàn và kiểm soát dịch bệnh đã giúp nhiều mô hình trồng dưa tại khu vực Châu Đốc đạt hiệu quả kinh tế cao hơn so với phương thức sản xuất truyền thống.
Việc lựa chọn khảo sát mô hình này cho thấy định hướng phát triển nông nghiệp của địa phương đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất đơn thuần sang phát triển chuỗi giá trị, trong đó khoa học - công nghệ giữ vai trò trung tâm.
Thông qua chương trình, các cơ sở sản xuất sẽ được hỗ trợ xây dựng quy trình canh tác bền vững, ứng dụng chế phẩm sinh học, vật liệu thân thiện môi trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng ngày càng tốt hơn các tiêu chuẩn của thị trường.
Đây cũng là tiền đề để nông sản địa phương mở rộng khả năng tham gia vào các hệ thống phân phối hiện đại và hướng đến xuất khẩu.
Tăng sức cạnh tranh bằng kinh tế tuần hoàn
Một trong những điểm khác biệt của chương trình Eco Fair WBs là không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn đồng hành cùng doanh nghiệp và hợp tác xã trong quá trình nâng cao năng lực quản trị.
Theo đó, các đơn vị tham gia sẽ được tư vấn xây dựng mô hình sản xuất tuần hoàn; thiết kế bộ nhận diện thương hiệu; hoàn thiện bao bì sản phẩm; hỗ trợ đăng ký các chứng nhận sản xuất bền vững; phát triển sản phẩm chế biến sâu; kết nối với các kênh phân phối trong và ngoài nước.
Song song với đó là tư vấn tiếp cận nguồn vốn phù hợp, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực quản lý doanh nghiệp.
Những hỗ trợ này góp phần giải quyết một trong những "điểm nghẽn" lớn của nhiều cơ sở sản xuất nông nghiệp hiện nay là thiếu nguồn lực để đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.
Việc phát triển đồng thời cả ba yếu tố gồm sản xuất xanh - chế biến sâu - thương mại hóa sản phẩm được kỳ vọng sẽ tạo động lực giúp các mô hình nông nghiệp tại Châu Đốc nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe.
Mở hướng phát triển bền vững
Sau đợt khảo sát, Hội Nông dân tỉnh An Giang sẽ đánh giá hiện trạng từng mô hình để xây dựng phương án hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế.
Đây được xem là bước khởi đầu quan trọng nhằm từng bước hình thành các mô hình nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn có khả năng nhân rộng trên địa bàn.
Thực tế cho thấy, chuyển đổi sang nông nghiệp xanh không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển bền vững lâu dài. Khi tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn, chất thải được giảm thiểu, sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và giá trị gia tăng được nâng cao, người nông dân, doanh nghiệp cũng như địa phương đều hưởng lợi.
Với những định hướng đang được triển khai, Châu Đốc không chỉ phát huy lợi thế về nông nghiệp và chế biến nông sản mà còn từng bước xây dựng hình ảnh một địa phương phát triển theo hướng xanh, hiện đại và bền vững. Đây cũng là xu hướng phù hợp với chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường trong nước và quốc tế.
