Với tổng vốn viện trợ không hoàn lại 845.000 USD (khoảng 21,97 tỷ đồng) từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Dự án 3R do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ quản chính thức khởi động ngày 26/10/2026 tại Hà Nội, triển khai đến năm 2028 trên địa bàn Hà Nội và 4 tỉnh miền núi trọng điểm gồm Phú Thọ, Sơn La, Thái Nguyên, Lào Cai. Đây không chỉ là chương trình phục hồi tài nguyên rừng, mà là mô hình thử nghiệm chuyển đổi nông - lâm nghiệp vùng cao theo hướng thích ứng khí hậu, nâng cao vị thế cộng đồng trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Ảnh minh họa - TL
Miền núi phía Bắc giữ vai trò “lá phổi” quan trọng trong hệ sinh thái của cả nước, đồng thời là phên dậu sinh thái điều hòa nguồn nước, chống sạt lở và bảo vệ môi trường sống cho toàn bộ vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tuy nhiên, đây cũng chính là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp. Những đợt mưa lũ đột biến hay hạn hán kéo dài đã làm suy thoái nghiêm trọng diện tích đất canh tác, thu hẹp diện tích rừng che chắn và trực tiếp đe dọa sinh kế vốn đã manh mún của phần lớn người dân địa phương.
Bên cạnh thách thức khốc liệt về mặt thời tiết, các tổ hợp tác và hợp tác xã - vốn được coi là hạt nhân thúc đẩy sản xuất nông - lâm nghiệp tại vùng cao - vẫn đối mặt với hàng loạt hạn chế nội tại. Năng lực quản trị tổ chức còn yếu kém, tư duy sản xuất chậm đổi mới, chưa nắm vững các kỹ thuật thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời gặp rất nhiều rào cản trong việc tiếp cận thị trường tiêu thụ nông sản ổn định và các nguồn vốn vay ưu đãi. Trong khi đó, Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện các cam kết quốc tế mạnh mẽ về phục hồi rừng, giảm phát thải carbon và phát triển bền vững, đòi hỏi các chương trình hỗ trợ phát triển phải chuyển dịch căn bản từ giải pháp cứu trợ tức thời sang chiến lược xây dựng năng lực tự chủ lâu dài cho cộng đồng.
Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Vụ trưởng vụ HTQT, Bộ NN&MT phát biểu tại Hội nghị
Dự án 3R ra đời trên cơ sở đó, với tên đầy đủ là “Tăng cường năng lực để phục hồi rừng và phát triển trang trại nhằm nâng cao khả năng chống chịu với tác động của biến đổi khí hậu, đảm bảo nông nghiệp và lương thực bền vững tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam”. Sáng 26/10/2026, Hội nghị khởi động dự án chính thức diễn ra tại Hà Nội do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cùng Tổ chức FAO tổ chức, đánh dấu mốc quan trọng trong chương trình hợp tác quốc tế trọng điểm giai đoạn 2025–2028.
Điểm khác biệt cốt lõi của Dự án 3R so với các dự án hỗ trợ nông - lâm nghiệp trước đây là thiết kế ba hợp phần có tính liên kết chặt chẽ, xoay quanh đối tượng trung tâm là các tổ hợp tác và hợp tác xã, đặc biệt ưu tiên thanh niên, phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số – những nhóm thường bị bỏ lỡ trong các chính sách phát triển trước đây. Trong hợp phần thứ nhất về hoàn thiện môi trường chính sách và nâng cao năng lực quản trị, dự án tổ chức các diễn đàn liên ngành, đa ngành và các khóa tập huấn chuyên sâu để giúp các hợp tác xã nắm rõ cơ chế chính sách, cải thiện khả năng quản lý nội bộ. Đồng thời, các bên cùng chỉ ra những khó khăn thực tế của cộng đồng vùng cao và đề xuất giải pháp tháo gỡ, tạo nền tảng để người dân tham gia chủ động vào xây dựng phát triển địa phương.
Ông Nguyễn Song Hà - Trợ lý trưởng đại diên FAO tại Việt Nam phát biểu
Đối với hợp phần thứ hai - trọng tâm triển khai thực tế của dự án, chương trình trực tiếp hỗ trợ các tổ hợp tác và hợp tác xã cải thiện sản xuất theo hướng nông - lâm kết hợp, trồng rừng gỗ lớn, sản xuất hữu cơ và nông nghiệp thông minh. Song song đó, dự án mở đường tiếp cận thị trường và các nguồn tài chính xanh, gắn sản xuất với yêu cầu giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu. Mục tiêu cốt lõi không chỉ dừng lại ở việc tăng thu nhập ngắn hạn, mà là giúp người dân xây dựng mô hình sinh kế có khả năng chống chịu bền vững trước những thay đổi thất thường của thời tiết và thị trường. Ở hợp phần thứ ba, các mô hình hay và câu chuyện thành công từ các tỉnh thí điểm sẽ được tổng hợp, truyền thông và chia sẻ rộng rãi thông qua các chuyến tham quan học tập, hội thảo quốc tế cùng hàng trăm tài liệu truyền thông, giúp lan tỏa kinh nghiệm ra các vùng miền núi khác và bạn bè quốc tế.
Ông Phạm Vũ Thắng, Giám đốc Dự án 3R phát biểu
Mặc dù có khung kế hoạch rõ ràng, Dự án 3R vẫn đối mặt với nhiều thách thức khi đưa vào thực tiễn như khoảng cách kiến thức giữa cán bộ hướng dẫn và người dân địa phương, sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất giữa các tỉnh thí điểm, rủi ro thời tiết bất thường và yêu cầu đảm bảo tính bền vững sau khi dự án kết thúc. Tuy nhiên, với sự phối hợp đồng bộ giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, FAO, chính quyền các tỉnh và các đối tác quốc tế như UNDP, JICA, GIZ, dự án có tiềm năng tạo ra thay đổi mang tính cấu trúc, giúp cộng đồng miền núi chuyển từ trạng thái chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu sang chủ động thích ứng và tận dụng cơ hội từ phát triển nông - lâm nghiệp xanh.
Các đại biểu tham dự Hội nghị
Nếu các mô hình thí điểm đạt hiệu quả, bài học từ Dự án 3R sẽ là cơ sở quan trọng để Việt Nam đề xuất các chính sách mở rộng cho toàn vùng miền núi phía Bắc, góp phần thực hiện cam kết quốc tế về phục hồi hệ sinh thái và phát triển bền vững, đồng thời nâng cao hình ảnh và vị thế của Việt Nam trong quá trình hội nhập toàn cầu.
