Hiện Cà Mau có 89 nhà máy chế biến thuỷ sản xuất khẩu - Ảnh: TL
Với hơn 427.000 ha diện tích nuôi, sản lượng tôm năm 2025 ước đạt trên 565.000 tấn, Cà Mau hiện là địa phương có quy mô nuôi tôm lớn nhất cả nước. Từ lâu, con tôm đã trở thành trụ cột kinh tế, là ngành hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh cực Nam.
Toàn tỉnh hiện có 89 nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu, tổng công suất thiết kế trên 500.000 tấn/năm. Phần lớn doanh nghiệp đã đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP, BRC, ISO…, đủ điều kiện đưa tôm Cà Mau thâm nhập những thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc.
Giai đoạn 2021 – 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của tỉnh đạt trên 10,4 tỉ USD, trong đó tôm chiếm tỷ trọng áp đảo. Không chỉ là sản phẩm nông nghiệp chủ lực, con tôm còn là xương sống của ngành công nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Tuy nhiên, theo UBND tỉnh Cà Mau, xuất khẩu tôm đang đối mặt nhiều thách thức. Vùng nguyên liệu tuy rộng nhưng sản xuất còn phân tán, liên kết giữa người nuôi và doanh nghiệp chưa chặt chẽ. Biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chi phí đầu vào tăng cao khiến chất lượng tôm chưa đồng đều, giá thành khó kiểm soát.
Ở khâu chế biến, phần lớn tôm xuất khẩu vẫn ở dạng đông lạnh truyền thống, trong khi tỷ lệ chế biến sâu, sản phẩm giá trị gia tăng còn thấp – phân khúc có lợi nhuận cao và ít rủi ro hơn trước biến động thị trường.
Xuất khẩu tôm cũng chịu sức ép lớn từ các rào cản kỹ thuật: truy xuất nguồn gốc, dư lượng kháng sinh, tiêu chuẩn xanh, phát thải thấp ngày càng khắt khe. Thẻ vàng IUU tiếp tục là lực cản, làm tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian thông quan. Hạ tầng logistics, kho lạnh dù đã được đầu tư nhưng chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.
Cà Mau có nhiều loại tôm đang được nuôi với nhiều mô hình khác nhau - Ảnh: TL
Ngày 7.1, tỉnh Cà Mau chính thức thông qua Đề án phát triển công nghiệp chế biến gắn với mở rộng thị trường xuất khẩu đến năm 2030. Đề án xác định rõ, con tôm vẫn là ngành hàng chiến lược số một, nhưng cách tiếp cận phải chuyển từ “lượng” sang “chất”, lấy giá trị gia tăng làm trọng tâm. Theo đó, sản lượng tôm chế biến sâu dự kiến tăng bình quân khoảng 7%/năm. Đến năm 2030, trên 30% sản phẩm tôm xuất khẩu là sản phẩm giá trị gia tăng; hơn 50% cơ sở chế biến tôm xuất khẩu chủ lực đạt trình độ công nghệ tiên tiến. Xuất khẩu tôm phải gắn với chuỗi giá trị xanh, bền vững và truy xuất được nguồn gốc.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Cà Mau tập trung tổ chức lại vùng nuôi theo hướng tập trung, đạt chuẩn ASC, BAP, VietGAP, hữu cơ; mở rộng các mô hình tôm – rừng, tôm sinh thái gắn với chứng nhận quốc tế. Việc tăng cường liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – người nuôi được xem là giải pháp then chốt nhằm kiểm soát chất lượng và ổn định nguồn nguyên liệu. Song song đó, tỉnh ưu tiên thu hút đầu tư vào chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm tôm giá trị gia tăng; thúc đẩy đổi mới công nghệ, tự động hóa, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải trong chế biến.
Ở khâu thị trường, định hướng là giảm phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống, mở rộng sang các thị trường tiềm năng, đồng thời tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Đầu tư logistics, kho lạnh và hạ tầng truy xuất nguồn gốc tiếp tục được xác định là điều kiện then chốt để nâng cao sức cạnh tranh cho tôm Cà Mau trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu.
Định vị thương hiệu Cua Cà Mau mang mục tiêu cuối cùng là đưa sản phẩm cua từ đặc sản địa phương đến thương hiệu cao cấp có truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Trước hướng đi trên, có thể thấy Cà Mau đang quyết tâm chuyển từ “bán nhiều” sang “bán giá trị”, lấy thương hiệu – tiêu chuẩn – liên kết chuỗi làm đòn bẩy cho cả ngành cua và ngành tôm./.
