Trong tiến trình đó, Bộ Công Thương đã và đang đồng hành cùng Hải Phòng nhằm triển khai thực thi hiệu quả các FTA, qua đó khai thác tối đa ưu đãi thuế quan, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên địa bàn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan trung ương và địa phương không chỉ giúp Hải Phòng tận dụng tốt hơn các cam kết quốc tế mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Hải Phòng tiếp tục khẳng định vị thế là một cực tăng trưởng năng động của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, trong đó xuất nhập khẩu được xem là “thước đo” rõ nét nhất của năng lực hội nhập. Số liệu thống kê cho thấy tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố năm 2025 ước đạt khoảng 49,7 tỷ USD, tăng 7,52% so với năm 2024 và hoàn thành 100% kế hoạch năm. Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 41,58 tỷ USD, tăng 22,37%, cũng hoàn thành chỉ tiêu đề ra. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô thương mại lớn, mà còn cho thấy khả năng tận dụng hiệu quả các cam kết hội nhập trong bối cảnh cạnh tranh và bảo hộ gia tăng trên toàn cầu.
Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, gắn với nền tảng công nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài của địa phương. Nhóm điện tử và linh kiện chiếm khoảng 45,7% tổng kim ngạch xuất khẩu, giữ vai trò chủ lực; máy móc, thiết bị đạt gần 13,7%; trong khi dệt may, giày dép duy trì tỷ trọng ổn định. Cơ cấu này cho thấy Hải Phòng đang từng bước nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng trong xuất khẩu, thay vì phụ thuộc vào các mặt hàng thô hoặc gia công giản đơn. Về thị trường, Hàn Quốc chiếm gần 30% kim ngạch xuất khẩu, tiếp đến là Hoa Kỳ khoảng 9% và châu Âu gần 6%. Việc duy trì và mở rộng thị phần tại các thị trường lớn này cho thấy doanh nghiệp trên địa bàn đã khai thác tương đối hiệu quả các ưu đãi thuế quan và quy tắc xuất xứ từ các FTA thế hệ mới như CPTPP và EVFTA. Báo cáo công tác hội nhập kinh tế quốc tế năm 2025 của thành phố cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Dưới sự chỉ đạo và đồng hành của Bộ Công Thương, Hải Phòng đã thiết lập cơ quan đầu mối tại Sở Công Thương để kết nối trực tiếp với cơ quan đầu mối cấp Trung ương trong quá trình thực thi FTA. Cơ chế này giúp tránh chồng chéo, bảo đảm phản ứng chính sách kịp thời trước các thay đổi từ thị trường đối tác. Đồng thời, việc vận hành và nâng cấp Cổng thông tin FTA quốc gia (FTAP) cũng như xây dựng cổng thông tin riêng về FTA của thành phố đã tạo điều kiện để doanh nghiệp tra cứu trực tuyến về thuế quan, quy tắc xuất xứ, lộ trình mở cửa thị trường và các nghĩa vụ liên quan. Quan trọng hơn, trọng tâm triển khai đã chuyển từ tuyên truyền sang hướng dẫn thực thi chuyên sâu. Nhiều lớp tập huấn về quy tắc xuất xứ, phòng chống gian lận xuất xứ, xử lý xác minh từ nước nhập khẩu được tổ chức với sự tham gia của các đơn vị chuyên môn. Nhờ đó, doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro bị điều tra hoặc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại – vấn đề ngày càng nhạy cảm trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động.
Trong quá trình đồng hành cùng thành phố Hải Phòng thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, Bộ Công Thương đã thể hiện rõ vai trò điều phối, kết nối và hỗ trợ toàn diện, tạo nền tảng vững chắc để địa phương khai thác hiệu quả các cam kết hội nhập. Một trong những bước đi quan trọng là thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan đầu mối cấp Trung ương và Sở Công Thương Hải Phòng. Thông qua cơ chế này, thông tin về cam kết FTA, hướng dẫn thực thi và các vấn đề phát sinh được truyền tải kịp thời, bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo và linh hoạt trong tổ chức thực hiện tại địa phương. Song song với đó, Bộ đã đồng hành nâng cấp và triển khai Cổng thông tin FTA quốc gia (FTAP), đồng thời hỗ trợ Hải Phòng xây dựng cổng thông tin điện tử riêng về FTA. Đây không chỉ là kho dữ liệu tra cứu thuế quan, quy tắc xuất xứ, lộ trình mở cửa thị trường hay các nghĩa vụ về môi trường – lao động theo từng hiệp định, mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược sản xuất – xuất khẩu phù hợp với từng thị trường. Việc chuẩn hóa và số hóa thông tin đã góp phần giảm đáng kể chi phí tìm hiểu, hạn chế sai sót trong quá trình thực thi cam kết.
Hàng loạt chương trình tập huấn chuyên sâu về quy tắc xuất xứ, phòng chống gian lận xuất xứ, cũng như kỹ năng xử lý các yêu cầu xác minh từ nước nhập khẩu được tổ chức thường xuyên. Những nội dung này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được áp dụng phổ biến, đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm vững quy định để tránh rủi ro bị điều tra hoặc áp thuế bất lợi. Thực tế cho thấy, việc chuẩn bị kỹ về hồ sơ, chứng từ và quy trình sản xuất theo đúng cam kết FTA chính là “lá chắn” quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì thị phần và uy tín trên thị trường quốc tế. Một điểm nhấn nổi bật trong quá trình đồng hành là vai trò kết nối thị trường thông qua mạng lưới Thương vụ và hệ thống xúc tiến thương mại quốc gia. Thông tin, cảnh báo và cơ hội giao thương được cập nhật tới nhiều thị trường trọng điểm như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Ả Rập Xê Út, UAE, Nga, Brazil, Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Mexico. Trong bối cảnh một số thị trường lớn điều chỉnh chính sách thuế quan và siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, việc cập nhật kịp thời các khuyến cáo về thông quan, đặc biệt tại các cửa khẩu phía Bắc, đã giúp doanh nghiệp Hải Phòng chủ động kế hoạch sản xuất, hạn chế ùn ứ và chi phí phát sinh. Định hướng mở rộng sang các thị trường tiềm năng như khu vực Halal và Trung Đông cho thấy cách tiếp cận chủ động, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm dần sự phụ thuộc vào một số đối tác truyền thống. Đây là bước đi mang tính chiến lược trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu linh hoạt và thích ứng cao hơn đối với từng địa phương.
Ở cấp địa phương, Sở Công Thương Hải Phòng với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Hội nhập quốc tế thành phố đã phát huy tốt chức năng đầu mối cung cấp thông tin và làm rõ nội dung cam kết FTA cho doanh nghiệp. Theo chia sẻ của ông Nguyễn Công Hân, Phó Giám đốc Sở, các chương trình tọa đàm, hội thảo và tập huấn do Sở chủ trì, phối hợp cùng các đơn vị thuộc Bộ tổ chức đã thu hút đông đảo doanh nghiệp tham gia, không chỉ của Hải Phòng mà còn từ các tỉnh lân cận, qua đó hình thành mạng lưới kết nối và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Tinh thần lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hội nhập cũng được thể hiện rõ qua việc thành phố chú trọng hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc phổ biến cam kết FTA mà còn từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh, giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa Trung ương và địa phương, giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, đã tạo nên nền tảng vững chắc để Hải Phòng khai thác hiệu quả các FTA. Trong tiến trình hội nhập ngày càng sâu rộng, mô hình đồng hành này không chỉ mang ý nghĩa trước mắt về tăng trưởng xuất khẩu mà còn góp phần định hình năng lực cạnh tranh dài hạn cho thành phố cảng trong không gian kinh tế toàn cầu.
Việc thực thi hiệu quả các hiệp định thương mại tự do đã và đang tạo ra những động lực tăng trưởng rõ nét cho Hải Phòng, trước hết thể hiện ở nhịp độ xuất khẩu duy trì ổn định và có xu hướng mở rộng về cả quy mô lẫn thị trường. Nhờ tận dụng tốt các cam kết cắt giảm thuế quan, cải thiện điều kiện tiếp cận thị trường và tuân thủ quy tắc xuất xứ, doanh nghiệp thành phố không chỉ gia tăng kim ngạch mà còn từng bước đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Quá trình này đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới quản trị, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và cải thiện năng lực cạnh tranh, qua đó gia nhập sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Hội nhập sâu rộng thông qua các FTA cũng tạo lực hút đáng kể đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài. Khi môi trường thể chế ngày càng minh bạch, ổn định và tương thích với thông lệ quốc tế, Hải Phòng trở thành điểm đến hấp dẫn của các dự án FDI trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp sạch, logistics và dịch vụ hiện đại. Việc thu hút có chọn lọc các ngành có giá trị gia tăng lớn không chỉ góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, kỹ năng quản lý và chuẩn mực sản xuất cho khu vực doanh nghiệp trong nước. Thông qua các chương trình hội thảo, tập huấn chuyên sâu và hệ thống dữ liệu tra cứu về FTA được cập nhật thường xuyên, doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận thông tin kịp thời, hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong từng thị trường cụ thể. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro về phòng vệ thương mại, tranh chấp hợp đồng hay vi phạm tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời nâng cao khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan và cơ hội mở rộng thị trường mới.
Bước sang năm 2026, Hải Phòng đứng trước yêu cầu mới về nâng cao năng lực thích ứng thể chế và chất lượng hội nhập. Việc nắm bắt đúng bối cảnh kinh tế thế giới, đánh giá chính xác tác động của các biến động thương mại và chủ động điều chỉnh chiến lược phát triển trở thành yếu tố quyết định để hội nhập không chỉ sâu rộng mà còn thực chất, bền vững. Thành phố tập trung vào những lĩnh vực có tiềm năng và lợi thế cạnh tranh, đồng thời tiếp tục thu hút đầu tư vào công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực, cũng như chế biến nông sản. Sự kết hợp hài hòa giữa thu hút FDI và phát huy nội lực của doanh nghiệp địa phương được xác định là hướng đi xuyên suốt.
Song song đó, Hải Phòng triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI, từ đó tạo ra hiệu ứng tăng trưởng lan tỏa trong các lĩnh vực vận tải, vật liệu, xây dựng và dịch vụ. Mục tiêu dài hạn là hình thành hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ và đổi mới sáng tạo ngay tại địa phương, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng. Thành phố cũng chú trọng mở rộng hợp tác với các địa phương, tổ chức quốc tế và đối tác nước ngoài, đặc biệt trong khu vực Đông Nam Á và các đối tác truyền thống, nhằm tranh thủ kinh nghiệm quản lý, công nghệ và nguồn lực phục vụ phát triển.
Để bảo đảm quá trình hội nhập diễn ra hiệu quả, ưu tiên phát triển nguồn nhân lực thực thi FTA được đặt ở vị trí trung tâm. Các chương trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế được triển khai bài bản, cập nhật theo yêu cầu mới của môi trường thương mại toàn cầu. Khi năng lực thể chế và chất lượng nguồn nhân lực được nâng cao đồng bộ, Hải Phòng không chỉ giữ vững vai trò là cực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Bắc mà còn từng bước khẳng định vị thế là trung tâm xuất khẩu, logistics và hội nhập kinh tế quốc tế năng động trong giai đoạn phát triển mới.
Lê Giang
