Tóm tắt: Việc tích hợp công nghệ AI trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, đặc biệt trong giảng dạy lý luận chính trị đã trở thành một xu thế tất yếu ở các trường đại học Việt Nam trong kỷ nguyên số. Để đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay, các cơ sở giáo dục đại học phải thay đổi mới toàn diện về mọi mặt, đặc biệt là ứng dụng công nghệ AI trong giảng dạy lý luận chính trị, không chỉ góp phần nâng cao tri thức chính trị, năng lực tư duy phản biện và phân tích của sinh viên mà còn bồi dưỡng nhận thức chính trị và trách nhiệm xã hội cho họ. Bài viết tập trung phân tích, làm rõ những kết quả bước đầu đạt được cũng như những khó khăn, thách thức khi ứng dụng công nghệ AI vào quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy và tối ưu hóa việc ứng dụng công nghệ này trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường đại học ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo (AI) , giảng dạy lý luận chính trị, các trường đại học Việt Nam, kỷ nguyên số.
1. Đặt vấn đề
Hiện nay, trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI)… đã và đang trở thành một trong những công nghệ mang tính đột phá, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục. Các cơ sở giáo dục trên toàn thế giới ngày càng ứng dụng công nghệ AI vào trong dạy học nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy, cá nhân hóa quá trình học tập và tăng cường nhận thức của người học. Tại Việt Nam, xu hướng này cũng bắt đầu tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực giảng dạy lý luận chính trị - một bộ phận cốt lõi trong hệ thống giáo dục đại học quốc gia, có nhiệm vụ bồi dưỡng ý thức chính trị, trách nhiệm công dân và định hướng tư tưởng cho sinh viên.
Việc ứng dụng AI trong giảng dạy lý luận chính trị vừa là cơ hội, đồng thời, vừa là thách thức. Một mặt, AI tạo điều kiện cho quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua việc cá nhân hóa nội dung học tập, tăng cường tính trực quan trong giảng dạy, phát triển tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và tư duy phản biện của sinh viên. Các công nghệ này có thể hỗ trợ giảng viên trong việc phân tích nhu cầu học tập của sinh viên, tự động hóa đánh giá, đồng thời làm phong phú, đa dạng môi trường sư phạm với các công cụ thông minh như chatbot, lớp học ảo và hệ thống học tập thích ứng. Mặt khác, việc tích hợp AI trong giảng dạy lý luận chính trị vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu và đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức về cơ sở hạ tầng công nghệ, năng lực số của đội ngũ giảng viên còn chưa đồng đều, tính bảo mật dữ liệu cũng như tính đạo đức... Do vậy, việc phân tích, làm rõ thực trạng ứng dụng AI trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường đại học Việt Nam có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bài viết này nhằm làm rõ những kết quả bước đầu đạt được cũng như những khó khăn, thách thức khi sử dụng công nghệ AI và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc tích hợp AI trong giảng dạy lý luận chính trị, đặc biệt trong kỷ nguyên số hiện nay.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy lý luận chính trị
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một công cụ quan trọng trong quá trình đổi mới giáo dục đại học. Đặc biệt, trong giảng dạy các môn lý luận chính trị, việc ứng dụng AI được kỳ vọng sẽ mang lại những tác động tích cực, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác giáo dục lý luận chính trị. Trong những năm gần đây, đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm đến vấn đề này, tuy nhiên vẫn còn rất ít các nghiên cứu chuyên sâu về việc ứng dụng AI trong giảng dạy lý luận chính trị.
Các nghiên cứu quốc tế về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục
Trên thế giới, nhiều học giả đã tập trung nghiên cứu vai trò và tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với giáo dục đại học. Công trình nghiên cứu “Application of AI in Education” của Luckin, R., George, K. và Cukurova, M. (2022) đã chỉ ra tiềm năng của AI trong việc cá nhân hóa quá trình học tập, hỗ trợ giảng viên phân tích dữ liệu học tập của sinh viên, cũng như phát triển các hệ thống giảng dạy thông minh. Nhiều mô hình như hệ thống quản lý học tập tích hợp AI, chatbot học tập và trợ giảng ảo đã được triển khai ở các quốc gia phát triển nhằm cải thiện trải nghiệm học tập và nâng cao hiệu quả đánh giá.
Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu quốc tế hiện nay chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, ngôn ngữ hoặc quản trị kinh doanh, trong khi các ngành khoa học xã hội, đặc biệt là các môn lý luận chính trị, vẫn chưa được đề cập đến nhiều.
Các nghiên cứu trong nước về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy lý luận chính trị
Tại Việt Nam, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy các môn lý luận chính trị đã được một số nhà nghiên cứu đề cập. Một số công trình tiêu biểu có thể kể đến như:
Bài tạp chí “Ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy tại các trường đại học trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư” của tác giả Trà, N. D. (2024) đã đề cập đến việc ứng dụng công nghệ AI trong giáo dục đại học trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, phân tích cách thức các trường đại học đang tích hợp AI vào hoạt động giảng dạy, qua đó hình thành môi trường học tập đa dạng và mang tính cá nhân hóa cao.
Tác giả Hồ, B., Lê, T. T. và Võ, T. T. N. (2024) cũng đã đề cập đến việc ứng dụng công nghệ AI trong giảng dạy lý luận chính trị, nhấn mạnh những lợi ích và thách thức khi triển khai công nghệ này trong giảng dạy các môn lý luận chính trị.
3. Phương pháp nghiên cứu và đối tượng khảo sát
- Khảo sát định lượng: Tiến hành khảo sát 240 giảng viên lý luận chính trị và 400 sinh viên ở 11 trường đại học ở Việt Nam.
- Phân tích dữ liệu thứ cấp: Sử dụng các Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (giai đoạn 2023-2024) và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2025).
- Phỏng vấn chuyên sâu: Thực hiện phỏng vấn 15 chuyên gia và giảng viên về kinh nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy lý luận chính trị.
4. Nội dung nghiên cứu
4.1. Khái niệm AI (trí tuệ nhân tạo)
Ứng dụng công nghệ AI trong lĩnh vực giáo dục ở các trường đại học bao gồm nhiều nội dung như lập kế hoạch và xây dựng chương trình, nội dung học tập theo hướng cá nhân hóa, hỗ trợ giảng viên soạn giáo án, thiết kế slide bài giảng đảm bảo tính khoa học, hiện đại, thẩm mỹ, sáng tạo, trả lời câu hỏi và quản lý lớp học, tạo các dạng đề thi và tự động chấm điểm và hỗ trợ giảng viên trả lời các câu hỏi thuộc nhiều chủ đề, lĩnh vực khác nhau, cung cấp phản hồi nhanh chóng, đồng thời gợi mở tư duy đổi mới trong giảng dạy… nhằm phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu, tư duy độc lập, sáng tạo và phản biện, tạo cơ hội học tập mọi lúc, mọi nơi, suốt đời, cá nhân hóa việc học của sinh viên.
Ứng dụng công nghệ AI trong lĩnh vực dạy học lý luận chính trị ở các trường đại học bao gồm nhiều nội dung như: lập kế hoạch và xây dựng chương trình, nội dung học tập lý luận chính trị theo hướng tiếp cận cá nhân hóa, hỗ trợ soạn giáo án, thiết kế bài giảng điện tử đảm bảo tính khoa học, hiện đại, thẩm mỹ, sáng tạo, tạo các dạng đề thi và tự động chấm điểm và hỗ trợ giảng viên trả lời các câu hỏi thuộc nhiều chủ đề, lĩnh vực khác nhau, cung cấp phản hồi nhanh chóng, đồng thời gợi mở tư duy đổi mới trong giảng dạy các môn lý luận chính trị … nhằm phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu, tư duy độc lập, sáng tạo và phản biện, tạo cơ hội học tập mọi lúc, mọi nơi, suốt đời, cá nhân hóa việc học của sinh viên.
4.2. Một số kết quả bước đầu khi ứng dụng công nghệ AI trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường đại học Việt Nam trong kỷ nguyên số hiện nay.
Trong kỷ nguyên số hiện nay, các trường đại học Việt Nam đã bước đầu ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy lý luận chính trị, tiêu biểu như: Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai hệ thống quản lý học tập (LMS) tích hợp AI nhằm phân tích dữ liệu học tập; Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã thử nghiệm hệ thống học tập trực tuyến tích hợp AI có khả năng nhận dạng giọng nói và phản hồi tự động; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh bước đầu nghiên cứu khả năng tích hợp AI trong đào tạo trực tuyến các môn lý luận chính trị, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức hội thảo về ứng dụng AI trong đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị và khuyến khích giảng viên sử dụng AI trong chuẩn bị bài giảng; Trường Đại học Cần Thơ và Đại học Huế đã bắt đầu giảng dạy kỹ năng công nghệ AI trong học phần “Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị” và khuyến khích giảng viên ứng dụng AI trong soạn giảng, v.v.
Việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy lý luận chính trị, mặc dù mới ở giai đoạn thử nghiệm và bước đầu triển khai, đã ghi nhận những kết quả đáng khích lệ thể hiện ở các khía cạnh sau:
Thứ nhất, phần lớn giảng viên đã có nhận thức đúng đắn và đầy đủ về tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy lý luận chính trị. Theo kết quả khảo sát do Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện năm 2024 đối với 720 giảng viên lý luận chính trị tại 35 trường đại học, có tới 90% giảng viên lý luận chính trị đồng ý rằng AI đóng vai trò quan trọng như một công cụ hỗ trợ giảng viên trong quá trình giảng dạy. Các giảng viên đều cho rằng, để bắt kịp xu thế số hóa trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ giảng dạy các môn lý luận chính trị là một xu hướng tất yếu của giáo dục đại học hiện đại. Với nhận thức đúng đắn đó, phần lớn giảng viên đang tích cực ứng dụng AI trong giảng dạy lý luận chính trị. Kết quả khảo sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2024 cho thấy tỷ lệ giảng viên sử dụng AI trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường đại học đang có xu hướng gia tăng.
Thứ hai, phần lớn giảng viên thích ứng nhanh với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và có đủ năng lực tương ứng để ứng dụng công nghệ AI trong giảng dạy lý luận chính trị. AI có thể hỗ trợ giảng viên trong việc tìm kiếm tài liệu, xây dựng và thiết kế giáo án điện tử, tạo bài giảng trình chiếu, xây dựng ngân hàng câu hỏi và mô phỏng các tình huống chính trị - xã hội thực tiễn.
Theo Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2024), khoảng 58% giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị tại các trường đại học trọng điểm đã ứng dụng ít nhất một công cụ AI (như ChatGPT, Canva AI, Gemini, Notion AI, Copilot, Perplexity) trong thiết kế bài giảng. Trong số đó, 33% giảng viên cho biết họ sử dụng AI hàng tuần để tối ưu hóa nội dung và hình thức trình bày bài giảng.
Nhờ sự hỗ trợ của AI, nội dung bài giảng trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, không chỉ tạo hứng thú và tính tích cực cho sinh viên trong việc tiếp thu kiến thức lý luận chính trị, bảo đảm sự tương tác giữa giảng viên và người học, mà còn góp phần hình thành và phát triển tư duy phản biện, giúp sinh viên gắn kết giữa lý luận và thực tiễn.
Thứ ba, nhiều giảng viên đã chủ động tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào các phương pháp giảng dạy hiện đại và tích cực như dạy học theo dự án, dạy học nêu vấn đề, lớp học đảo ngược, trò chơi học tập (game show), v.v... nhằm khơi dậy hứng thú học tập, tăng tính chủ động, khả năng tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề của sinh viên.
Theo kết quả khảo sát, ngày càng có nhiều giảng viên lý luận chính trị kết hợp công nghệ AI vào các phương pháp giảng dạy hiện đại trong giảng dạy lý luận chính trị, và kết quả học tập của sinh viên trong năm học 2023 - 2024 đã được cải thiện rõ rệt: điểm trung bình các học phần lý luận chính trị tăng từ 1 đến 1,5 điểm so với năm học 2022 - 2023, đồng thời mức độ tham gia thảo luận của sinh viên tăng gấp 1,7 lần.
Thứ tư, nhiều giảng viên đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ hỗ trợ kiểm tra, đánh giá và nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị. Với sự hỗ trợ hiệu quả của công nghệ AI, giảng viên có thể dễ dàng theo dõi, đánh giá nhanh chóng và chính xác tiến độ học tập cũng như mức độ hiểu bài của sinh viên. Thông qua các nội dung kiểm tra tự động và thống kê lớp học sau mỗi buổi giảng, hầu hết giảng viên tại các trường đại học đều có thể xác định được những nội dung mà sinh viên còn thiếu hụt, từ đó kịp thời điều chỉnh bài giảng cho phù hợp.
Nhiều giảng viên cũng chủ động sử dụng công nghệ AI để hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi đa dạng và có tính phân hóa cao. Điều này không chỉ giúp giảng viên đánh giá toàn diện hơn năng lực học tập lý luận chính trị của sinh viên mà còn giúp tiết kiệm và tối ưu hóa thời gian trong khâu chuẩn bị nội dung kiểm tra, đánh giá, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy.
Cụ thể, giảng viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã sử dụng AI để xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm mở rộng cho học phần “Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam”, qua đó giảm 60% thời gian chuẩn bị bài giảng và tăng 40% mức độ hài lòng của sinh viên (theo dữ liệu khảo sát nội bộ của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh thực hiện vào tháng 11 năm 2024).
Thứ năm, nhiều giảng viên đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ việc chuẩn bị và phát triển nội dung học tập theo hướng cá nhân hóa cho sinh viên. Nội dung các môn lý luận chính trị thường mang tính trừu tượng, hàn lâm và khô khan, gây khó khăn cho sinh viên trong quá trình tiếp cận. Do đó, AI có thể hỗ trợ giảng viên trong việc xác định điểm mạnh, điểm yếu của từng sinh viên trong học tập lý luận chính trị, từ đó tự động thiết kế nội dung học tập phù hợp với đặc điểm, trình độ và phong cách học tập của mỗi người học.
Cụ thể, đối với những sinh viên có năng lực tốt ở các học phần này, AI có thể điều chỉnh và tăng dần độ khó của các câu hỏi, giúp sinh viên không cảm thấy nhàm chán với những yêu cầu quá dễ hoặc quá khó. Đặc biệt, AI có thể phát hiện những nội dung mà sinh viên còn yếu và tự động thiết kế hệ thống câu hỏi tập trung vào những phần đó. Ví dụ, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã triển khai thử nghiệm hệ thống học tập AI trong học phần “Tư tưởng Hồ Chí Minh”, trong đó sinh viên được chia thành các nhóm học tập dựa trên năng lực và sở thích cá nhân. Kết quả cho thấy 82% sinh viên thuộc nhóm học tập cá nhân hóa đạt điểm cao hơn nhóm học theo phương pháp truyền thống trong kỳ thi giữa kỳ.
Bên cạnh đó, giảng viên có thể sử dụng trợ giảng ảo (chatbot AI) để hỗ trợ sinh viên giải đáp thắc mắc về nội dung bài học, khái niệm lý thuyết và các tình huống thực tiễn trong môn lý luận chính trị. Sự hỗ trợ của công nghệ AI không chỉ giúp sinh viên phát huy tối đa năng lực cá nhân mà còn cải thiện những kỹ năng còn hạn chế, qua đó nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập.
4.3. Những khó khăn, thách thức khi ứng dụng công nghệ AI trong dạy học lý luận chính trị ở các trường đại học Việt Nam trong kỷ nguyên số hiện nay
Thứ nhất, khung pháp luật và chính sách về ứng dụng công nghệ AI đôi khi chưa hoàn thiện. Các quy định, quy chế đảm bảo cho quá trình xây dựng và thực thi ứng dụng công nghệ AI vào dạy học lý luận chính trị còn thiếu chẳng hạn như vấn đề bảo mật, an ninh mạng, vấn đề đạo đức và chất lượng nội dung chưa được quy định cụ thể. Công nghệ AI thu thập dữ liệu về thông tin của sinh viên bao gồm thông tin học tập, hành vi và phản hồi của sinh viên, vì vậy, đôi khi làm rò rỉ thông tin cá nhân của sinh viên. Các môn lý luận chính trị đòi hỏi về nội dung phải phản ánh trung thực, khách quan những giá trị tư tưởng, chính trị. Tuy nhiên, công nghệ AI chỉ dựa trên việc phân tích các dữ liệu lý luận chính trị đầu vào, vì vậy, đôi khi nó tạo ra những nội dung sai lệch, không phù hợp có thể gây những ảnh hưởng tiêu cực đến sinh viên.
Thứ hai, Kỷ nguyên bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi đội ngũ giảng viên đại học phải sẵn sàng về tư duy, vị thế và năng lực để thích ứng. Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn một bộ phận giảng viên chưa có nhận thức đúng đắn và sẵn sàng trong việc ứng dụng công nghệ AI vào giảng dạy lý luận chính trị. Điều này làm giảm khả năng thích ứng và hiệu quả của việc ứng dụng AI trong hoạt động giảng dạy.
Một số giảng viên thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ AI, dẫn đến gặp khó khăn trong việc tích hợp AI vào quá trình dạy học. Theo kết quả khảo sát, 42% giảng viên thành thạo trong việc sử dụng các công cụ AI để hỗ trợ giảng dạy; 32% giảng viên sử dụng AI ở mức trung bình, chủ yếu phục vụ công tác soạn giảng; trong khi đó, 26% giảng viên chưa từng tiếp cận hoặc không có kiến thức về việc ứng dụng AI trong giảng dạy lý luận chính trị.
Thứ ba, nhiều tài liệu học tập lý luận chính trị hiện nay vẫn chưa được số hóa và chuẩn hóa để có thể tích hợp với công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2024, chỉ có khoảng 15% giáo trình và tài liệu lý luận chính trị có phiên bản số tương thích với các hệ thống học tập thông minh.
Bên cạnh đó, các mô hình học tập tiên tiến như mô hình học tập thích ứng, mô phỏng tư duy phản biện hay chatbot chuyên biệt về lý luận chính trị hiện mới chỉ dừng lại ở mức độ thử nghiệm tại một số cơ sở giáo dục như Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh hoặc Đại học Quốc gia Hà Nội, và chưa được nhân rộng trong toàn hệ thống giáo dục đại học.
Thứ tư, cơ sở hạ tầng và trang thiết bị công nghệ phục vụ cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại các trường đại học hiện nay chưa được đầu tư đầy đủ và còn thiếu tính đồng bộ. Nhiều yếu tố quan trọng như hệ thống máy chủ, kết nối internet tốc độ cao, băng thông rộng, cũng như phòng máy tính, phòng học đa năng, máy tính, máy tính xách tay, bảng thông minh, phần mềm giảng dạy chuyên dụng vẫn chưa được trang bị một cách toàn diện.
Bên cạnh đó, hiện nay chưa có hướng dẫn cụ thể về việc chuẩn hóa nội dung tích hợp AI, dẫn đến sự khác biệt trong cách thức triển khai giữa các cơ sở giáo dục đại học, làm giảm hiệu quả và tính thống nhất trong việc áp dụng công nghệ AI vào giảng dạy lý luận chính trị.
Thứ năm, một bộ phận sinh viên đại học hiện nay chưa thành thạo trong việc sử dụng các ứng dụng AI phục vụ cho việc lập kế hoạch học tập, nghiên cứu và khai thác tài liệu học tập. Kết quả khảo sát cho thấy, chỉ khoảng 14,8% sinh viên thường xuyên sử dụng các công cụ hỗ trợ học tập dựa trên AI như chatbot học thuật, hệ thống gợi ý nội dung học tập hoặc phần mềm lập kế hoạch học tập cá nhân. Đáng chú ý, có tới hơn 65% sinh viên được khảo sát cho biết họ “chưa từng nghe đến” hoặc “không biết cách sử dụng” các ứng dụng AI để hỗ trợ học tập lý luận chính trị.
Một bộ phận sinh viên chưa xác định đúng đắn thái độ, động cơ và mục tiêu học tập đối với các môn lý luận chính trị. Chẳng hạn, tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, một số lớp học đã triển khai thử nghiệm tích hợp các công cụ như ChatGPT hoặc Notion AI để hỗ trợ sinh viên trong việc tóm tắt tài liệu và lập kế hoạch ôn tập cho học phần Tư tưởng Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, kết quả cho thấy sinh viên vẫn còn lúng túng trong việc đặt câu hỏi hiệu quả, lựa chọn nguồn dữ liệu đáng tin cậy và đánh giá thông tin do AI cung cấp.
Điều này đặt ra yêu cầu cần trang bị cho người học các kỹ năng số và năng lực tự học trong bối cảnh giáo dục tích hợp AI. Ngoài ra, một số sinh viên chưa đủ tự tin để thể hiện quan điểm mang tính xây dựng trong giờ học, chưa chủ động trong việc tranh luận các vấn đề do giảng viên nêu ra, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức lý luận chính trị một cách thụ động và mang tính máy móc.
4.4. Một giải pháp thúc đẩy ứng dụng AI trong dạy học lý luận chính trị ở các trường đại học hiệu quả trong kỷ nguyên số.
Một là, nghiên cứu, xây dựng, ban hành những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về ứng dụng công nghệ AI trong dạy học lý luận chính trị và cụ thể hóa thành Nghị quyết, kế hoạch, chiến lược của các trường đại học
Các trường đại học cần nghiên cứu, rà soát, bổ sung và thực hiện nghiêm túc các văn bản, nghị quyết, chỉ thị của Đảng về ứng dụng AI trong dạy học nói chung, dạy học lý luận chính trị nói riêng. Đồng thời, các trường cần đẩy mạnh việc xây dựng các chiến lược, kế hoạch cụ thể, hoàn thiện các quy chế, quy định về ứng dụng AI trong dạy học lý luận chính trị, nhằm tạo động lực thúc đẩy sinh viên tích cực tham gia vào quá trình tự học, tự tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu học tập, học ở mọi lúc, mọi nơi, cá nhân hóa việc học tập, xây dựng một xã hội học tập suốt đời. Bên cạnh đó, các trường cần xây dựng, và hoàn thiện các quy chế, quy định liên quan đến vấn đề bảo mật, an ninh mạng, vấn đề đạo đức và chất lượng nội dung. Bởi lẽ AI thường thu thập và xử lý khối lượng lớn các dữ liệu về thông tin học tập, hành vi và phản hồi của sinh viên, do đó, phải có quy định cụ thể của pháp luật về bảo vệ dữ liệu, bảo đảm bảo mật các thông tin của sinh viên.
Hai là, nâng cao chất lượng của đội ngũ giảng viên, đáp ứng sự phát triển nhanh trong thời đại công nghệ AI
Việc ứng dụng công nghệ AI vào dạy học lý luận chính trị khác hoàn toàn với dạy học truyền thống. Điều này đòi hỏi các giảng viên cần có kỹ năng sử dụng công nghệ AI thành thạo và các phương tiện, công nghệ thông tin hiện đại, các công nghệ mới, các nền tảng học tập trực tuyến (LMS), các công cụ học tập kỹ thuật số, đồng thời áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại vào trong quá trình giảng dạy nhằm khơi gợi lòng đam mê, tinh thần tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của sinh viên. Giảng viên sử dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy hiện đại như phương pháp tình huống, nêu vấn đề, đàm thoại, thảo luận, chuyên gia, sơ đồ tư duy, dự án, lớp học đảo ngược, trò chơi truyền hình… mà còn phải xử lý linh hoạt các tình huống, tăng khả năng kết nối giữa sinh viên với sinh viên, giữa giảng viên với sinh viên, giữa giảng viên với giảng viên… Trong quá trình dạy học lý luận chính trị, giảng viên đóng vai trò hướng dẫn và tương tác, giúp sinh viên phát triển những kỹ năng mềm cần thiết. AI là công cụ hỗ trợ đắc lực nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của giảng viên.
Ba là, đảm bảo chất lượng và tính chính xác của nội dung, chương trình dạy học lý luận chính trị
Trong môi trường ứng dụng công nghệ AI, giảng viên có xu hướng tiếp nhận các nguồn thông tin đa dạng, nhanh chóng, điều này giảng viên cần phối hợp với các chuyên gia để xây dựng bộ dữ liệu lý luận chính trị có chất lượng cao, đảm bảo nội dung lý luận chính trị mà AI cung cấp luôn chính xác và phù hợp với hệ thống giáo dục, đáp ứng nhu cầu tự học, học tập suốt đời. Hệ thống AI có thể hỗ trợ tạo nội dung dạy học lý luận chính trị nhưng giảng viên phải kiểm duyệt và chỉnh sửa để đảm bảo tính đúng đắn của các khái niệm lý luận chính trị, đặc biệt những nội dung lý luận gắn với thực tiễn chính trị - xã hội của đất nước và thế giới, tích hợp các vấn đề thời sự. Đồng thời, sinh viên cũng cần được khuyến khích kiểm tra và phản biện lại các thông tin từ AI, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng nghiên cứu độc lập. Đây là một trong những khâu đột phá để nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc ứng dụng AI vào dạy học lý luận chính trị trong tình hình mới hiện nay
Bốn là, tăng cường đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng công nghệ và ứng dụng công nghệ AI trong dạy học lý luận chính trị ở các trường đại học
Trước sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, các trường cần tăng cường đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng công nghệ phục vụ cho quá trình ứng dụng công nghệ AI trong dạy học lý luận chính trị. Các trường cần chú trọng ưu tiên đầu tư vào các lĩnh vực trọng tâm như nâng cấp hệ thống mạng, bảo đảm băng thông đủ lớn, kết cấu ổn định, đầu tư vào các phần mềm hệ thống tích hợp với phần mềm môn học, đầu tư xây dựng nền tảng học tập trực tuyến, đầu tư vào các giải pháp bảo mật để bảo vệ dữ liệu của các trường, sử dụng trí tuệ nhân tạo áp dụng các nền tảng công nghệ hiện như cloud, ứng dụng big data, ứng dụng IoT, ứng dụng công nghệ blockchain hay như các phần mềm, website, thư viện số, phòng học đa phương tiện, phòng chuyên môn hóa, hệ thống thiết bị ảo mô phỏng, thiết bị dạy học thực tế…Các trường đầu tư các thiết bị thông minh lắp tại các lớp học, phòng hội thảo như: Đầu ghi hình, bảng điện tử thông minh, bàn học thông minh…
Năm là, phát triển kỹ năng tự học, tự nghiên cứu và tư duy phản biện cho sinh viên khi ứng dụng công nghệ AI trong dạy học lý luận chính trị
Mục tiêu quan trọng của ứng dụng AI trong dạy học lý luận chính trị là phát triển kỹ năng tự học, tự nghiên cứu và tư duy phản biện cho sinh viên. Sinh viên không chỉ nắm vững các kiến thức lý luận chính trị mà còn hình thành và phát triển kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, năng lực tư duy độc lập và tư duy phản biện. Nền tảng công nghệ AI khuyến khích sinh viên chủ động, tích cực trong việc tiếp cận kiến thức lý luận chính trị, đồng thời, trình bày quan điểm cá nhân, phân tích, tranh luận về vấn đề lý luận chính trị. Sinh viên được khuyến khích đặt câu hỏi, phân tích vấn đề lý luận dưới nhiều góc nhìn khác nhau từ đó hình thành khả năng tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề.
5. Kết luận
Việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy lý luận chính trị hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển của kỷ nguyên số. AI mang lại nhiều ưu thế nổi bật trong việc hiện đại hóa phương pháp sư phạm, nâng cao chất lượng giảng dạy và tăng cường sự tương tác, hứng thú học tập của sinh viên. Khi được triển khai hiệu quả, AI có thể hỗ trợ giảng viên trong nhiều khâu của quá trình dạy học như: xây dựng chương trình, cá nhân hóa hoạt động học tập, soạn bài giảng, thiết kế bài giảng điện tử, cũng như áp dụng các phương pháp dạy học tích cực gắn liền với công nghệ. Bên cạnh đó, AI còn tạo điều kiện cho việc tương tác theo thời gian thực, cung cấp phản hồi thông minh, hỗ trợ công tác đánh giá, kiểm tra một cách khách quan và hiệu quả hơn. Những ứng dụng này góp phần xây dựng mô hình giáo dục lý luận chính trị năng động, lấy người học làm trung tâm và hướng tới phát triển năng lực.
Tuy nhiên, song song với những ưu thế đó, việc tích hợp AI vào giảng dạy lý luận chính trị cũng đặt ra nhiều thách thức. Hệ thống chính sách và khung pháp lý điều chỉnh việc ứng dụng AI trong giáo dục còn chưa hoàn thiện, dẫn đến sự thiếu thống nhất và rõ ràng giữa các cơ sở đào tạo. Nhiều giảng viên vẫn chưa có nhận thức đầy đủ về tiềm năng sư phạm của AI và còn hạn chế trong kỹ năng khai thác, sử dụng các công cụ AI phục vụ giảng dạy. Ngoài ra, hạ tầng công nghệ tại nhiều trường đại học còn yếu và thiếu tính đồng bộ, gây cản trở cho việc khai thác hiệu quả các tính năng của AI. Về phía sinh viên, họ cũng gặp khó khăn trong việc sử dụng các nền tảng học tập số và thiếu kỹ năng học trực tuyến, làm giảm hiệu quả của việc học tập có hỗ trợ AI.
Vì vậy, các trường đại học cần triển khai những giải pháp đồng bộ như đã đề cập ở trên mới có thể thực sự trở thành động lực đổi mới giáo dục lý luận chính trị, giúp hoạt động giảng dạy lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số hiện nay.
TS. Nguyễn Thị Hà Thu
Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Báo chí & Tuyên truyền
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hồ Bảo, Lê Thị Thừa, Võ Thị Tuyết Như, Ứng dụng công nghệ AI trong giảng dạy các môn Lý luận chính trị, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, số 327, tháng 12 năm 2024.
2. Luckin, R., George, K., & Cukurova, M. (2022). AI for school teachers (1st ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003193173.
3. Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., & Forcier, L. B. (2016). Intelligence unleashed: An argument for AI in education. Pearson Education.
4. Tra, N. D. (2024). Application of artificial intelligence (AI) technology in teaching at universities in the context of the 4th Industrial Revolution. Journal of Education Equipment. (313). 253-255.
