Trong xu thế kinh tế toàn cầu chuyển mạnh sang mô hình phát triển phát thải thấp, thị trường tín chỉ carbon đang trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế xanh. Đối với Việt Nam, đây không chỉ là công cụ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 mà còn mở ra dư địa lớn để thu hút nguồn lực tài chính xanh, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần sớm hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng tín chỉ carbon và xây dựng một thị trường minh bạch, đủ khả năng kết nối với thị trường quốc tế.
Từ yêu cầu giảm phát thải đến cơ hội phát triển mới
Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của nền kinh tế thế giới. Nếu trước đây, các cam kết cắt giảm phát thải chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo vệ môi trường thì hiện nay, tiêu chuẩn carbon đã trở thành một "ngôn ngữ chung" trong thương mại và đầu tư quốc tế. Ngày càng nhiều quốc gia và tập đoàn đa quốc gia đưa yêu cầu về phát thải thấp vào chuỗi cung ứng, coi đây là điều kiện để lựa chọn đối tác.
Trong bối cảnh đó, tín chỉ carbon không còn đơn thuần là công cụ bù đắp lượng phát thải khí nhà kính mà đã trở thành một loại tài sản có giá trị kinh tế. Thị trường carbon vì thế đang hình thành như một "thị trường của tương lai", nơi các doanh nghiệp không chỉ giao dịch quyền phát thải mà còn giao dịch giá trị của những nỗ lực chuyển đổi xanh.
Đối với Việt Nam, quá trình này diễn ra đồng thời với việc triển khai cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Đây vừa là trách nhiệm trong thực hiện các cam kết quốc tế, vừa là cơ hội để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững.
Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu tận dụng tốt cơ hội, thị trường tín chỉ carbon sẽ trở thành một kênh huy động nguồn lực mới cho nền kinh tế, tạo thêm dòng vốn đầu tư vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp phát thải thấp, lâm nghiệp, kinh tế tuần hoàn và đổi mới công nghệ.
Thị trường carbon không chỉ là câu chuyện môi trường
Tại tọa đàm "Thúc đẩy hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon hướng tới thực hiện cam kết giảm phát thải của quốc gia và doanh nghiệp", do Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với các đối tác quốc tế tổ chức, nhiều ý kiến thống nhất rằng cần nhìn nhận thị trường tín chỉ carbon dưới góc độ một nguồn lực phát triển mới, thay vì chỉ coi đây là công cụ thực hiện mục tiêu môi trường.
Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành "giấy thông hành" của hàng hóa trên thị trường thế giới, thị trường carbon sẽ tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính xanh và công nghệ hiện đại.
Nhận định này phản ánh xu hướng chung của kinh tế thế giới: giá trị của doanh nghiệp không còn được đo bằng quy mô sản xuất đơn thuần mà còn bằng khả năng quản trị phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng với các yêu cầu phát triển bền vững.
Chất lượng tín chỉ carbon quyết định vị thế của Việt Nam
Một trong những thông điệp nổi bật từ các chuyên gia là chất lượng phải trở thành tiêu chí cốt lõi của thị trường carbon Việt Nam.
Thị trường quốc tế hiện không thiếu tín chỉ carbon. Điều các nhà đầu tư và bên mua tìm kiếm là những tín chỉ có độ tin cậy cao, được kiểm chứng minh bạch, phản ánh đúng lượng phát thải được cắt giảm và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế.
Điều đó đặt ra yêu cầu Việt Nam phải xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) đồng bộ; chuẩn hóa quy trình xác minh kết quả giảm phát thải; đồng thời phát triển đội ngũ tổ chức kiểm định đủ năng lực theo thông lệ quốc tế.
Nếu không bảo đảm chất lượng, tín chỉ carbon sẽ khó được chấp nhận trên thị trường quốc tế, kéo theo giá trị thương mại thấp và ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp cũng như của thị trường carbon Việt Nam.
Ngược lại, những dự án đáp ứng tiêu chuẩn cao sẽ không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao hình ảnh thương hiệu, mở rộng khả năng tiếp cận các chuỗi cung ứng toàn cầu đang ngày càng ưu tiên yếu tố phát triển bền vững.
Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của quá trình chuyển đổi xanh
Điểm đáng chú ý là tư duy của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang có sự thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây, nhiều doanh nghiệp coi yêu cầu giảm phát thải là chi phí phải gánh chịu thì nay, chuyển đổi xanh đang dần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh lâu dài.
Thực tế, các doanh nghiệp xuất khẩu trong các ngành dệt may, da giày, thép, xi măng, nông nghiệp hay chế biến thực phẩm đều đang chịu áp lực từ các quy định mới của thị trường quốc tế liên quan đến phát thải carbon.
Việc xây dựng các dự án giảm phát thải, ứng dụng công nghệ sạch và tham gia thị trường carbon vì thế không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của đối tác mà còn mở ra cơ hội tạo thêm doanh thu từ tín chỉ carbon.
Các chuyên gia cũng cho rằng, doanh nghiệp chính là chủ thể tạo ra tín chỉ carbon. Vì vậy, mọi chính sách phát triển thị trường đều cần lấy doanh nghiệp làm trung tâm, từ hỗ trợ kỹ thuật, tiếp cận thông tin, đào tạo nguồn nhân lực đến xây dựng cơ chế tài chính phù hợp để khuyến khích đầu tư vào các dự án giảm phát thải.
Hoàn thiện thể chế để kiến tạo thị trường minh bạch
Một thị trường muốn phát triển bền vững trước hết phải có nền tảng pháp lý đầy đủ và minh bạch. Những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện các quy định liên quan đến kiểm kê khí nhà kính, hạn ngạch phát thải, trao đổi tín chỉ carbon và triển khai Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành thị trường carbon trong nước theo lộ trình đã được Chính phủ xác định.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đăng ký, giao dịch, thanh toán, xác nhận kết quả giảm phát thải cũng như xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tín chỉ carbon.
Đặc biệt, việc bảo đảm tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm giải trình sẽ quyết định niềm tin của các nhà đầu tư đối với thị trường carbon Việt Nam.
Hợp tác quốc tế – động lực thúc đẩy thị trường carbon phát triển
Thị trường carbon mang tính toàn cầu, vì vậy hợp tác quốc tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Thông qua hợp tác với các tổ chức quốc tế, Việt Nam có điều kiện tiếp cận nguồn vốn xanh, công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản trị và các tiêu chuẩn quốc tế trong xây dựng thị trường carbon.
Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam kết nối với các bên mua tín chỉ carbon trên thế giới, từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.
Các tổ chức quốc tế không chỉ hỗ trợ về tài chính mà còn đồng hành trong đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng hệ thống MRV, tư vấn chính sách và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong quá trình phát triển các dự án giảm phát thải.
Khơi thông nguồn lực cho mục tiêu Net Zero
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để biến thị trường tín chỉ carbon thành một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, giới khoa học và các đối tác quốc tế. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế; doanh nghiệp là chủ thể của quá trình chuyển đổi; các tổ chức khoa học cung cấp cơ sở lý luận và giải pháp công nghệ; còn các đối tác quốc tế hỗ trợ nguồn lực, kinh nghiệm và kết nối thị trường.
Thực tế cho thấy, phát triển thị trường carbon không chỉ là giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn là cơ hội tái định vị năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Khi các tiêu chuẩn xanh ngày càng chi phối thương mại quốc tế, những quốc gia xây dựng được thị trường carbon minh bạch, hiệu quả sẽ có lợi thế lớn trong thu hút đầu tư, mở rộng xuất khẩu và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Với quyết tâm hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng tín chỉ carbon và thúc đẩy hợp tác quốc tế, Việt Nam có cơ sở để từng bước hình thành một thị trường carbon hiện đại, vận hành theo chuẩn mực quốc tế. Xa hơn, đây sẽ là nguồn lực quan trọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050, đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế xanh và hội nhập sâu rộng với thế giới.
Thị trường tín chỉ carbon không nên chỉ được nhìn nhận là một công cụ thực hiện cam kết giảm phát thải, mà cần được xem là một "hạ tầng" của nền kinh tế xanh, nơi tạo ra nguồn lực tài chính mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển bền vững.
