Đầu tư vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) là một chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Những khu vực này, với đặc thù về địa lý, kinh tế và văn hóa, luôn đứng trước những thách thức lớn về phát triển. Việc tập trung nguồn lực vào các vùng đồng bào dân tộc thiểu số sẽ góp phần quan trọng trong giảm nghèo bền vững, cải thiện đời sống và thúc đẩy sự phát triển kinh tế tại các khu vực vùng sâu, vùng xa. Đây là những bước đi cần thiết để tạo ra sự công bằng trong phân bổ nguồn lực và cơ hội phát triển cho tất cả các vùng miền.
Trong những năm gần đây, chính phủ và các tổ chức xã hội đã triển khai hàng loạt chương trình và dự án nhằm hỗ trợ các vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các chương trình như Chương trình 135, Chương trình nông thôn mới, hay các dự án hỗ trợ phát triển hạ tầng, giáo dục và y tế đã đem lại những tác động tích cực đến đời sống của người dân nơi đây. Nguồn vốn đầu tư dành cho khu vực này từ ngân sách nhà nước đã được tăng cường, tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần giải quyết để đạt được hiệu quả cao nhất.
Trong các lĩnh vực đầu tư, cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế, và phát triển sản xuất nông nghiệp là những lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu. Đặc biệt, việc xây dựng các công trình nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế, và các tuyến đường giao thông nông thôn đã giúp cải thiện điều kiện sống cho người dân tại những vùng sâu, vùng xa. Các chương trình hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp chế biến cũng đã giúp tăng cường khả năng tự phát triển của các địa phương, tạo ra sinh kế bền vững cho người dân. Những nỗ lực trong đầu tư vào vùng DTTS đã đem lại những kết quả rõ rệt. Tỷ lệ nghèo đói ở nhiều địa phương đã giảm đáng kể, đời sống của người dân được cải thiện rõ rệt. Một số xã vùng DTTS, như Mường Sại, đã đạt được những thành tựu nổi bật trong việc phát triển kinh tế. Đặc biệt, các mô hình phát triển nông thôn mới, hợp tác xã, và mô hình kinh tế bền vững đã giúp người dân tăng thu nhập và ổn định cuộc sống. Tại Mường Sại, xã đã triển khai các mô hình nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện, sản xuất cây ăn quả, và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Các mô hình này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần tăng cường sự kết nối giữa các vùng, tạo ra mạng lưới sản xuất và tiêu thụ sản phẩm bền vững. Tỷ lệ hộ nghèo tại xã Mường Sại đã giảm đáng kể, từ hơn 12% xuống còn 4,5% vào năm 2025. Các chỉ số phát triển con người (HDI) tại các tỉnh có tỷ lệ dân tộc thiểu số cao cũng có sự cải thiện rõ rệt, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và khẳng định hiệu quả của việc đầu tư vào các vùng này.
Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng quá trình triển khai nguồn vốn đầu tư vào các vùng DTTS vẫn còn tồn tại không ít khó khăn và hạn chế. Một trong những vấn đề lớn là tình trạng sử dụng vốn chưa hiệu quả. Một số dự án chưa đạt được mục tiêu đề ra do thiếu sự đồng bộ trong triển khai, cùng với các vấn đề về quản lý dự án, thiếu nhân lực có chuyên môn, và cơ chế giám sát lỏng lẻo. Việc phân bổ nguồn vốn chưa kịp thời và không đồng đều cũng gây ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các dự án, dẫn đến tình trạng chậm trễ trong xây dựng hạ tầng và triển khai các chương trình hỗ trợ sản xuất. Tình trạng thiếu hụt cơ sở hạ tầng tại nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, khiến việc kết nối giao thông và phát triển kinh tế gặp khó khăn. Một số khu vực vẫn thiếu các tuyến đường liên xã, liên bản hoặc chưa có đủ cơ sở hạ tầng phục vụ cho các hoạt động sản xuất, khiến người dân gặp phải nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và các dịch vụ thiết yếu. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng tại các vùng này đòi hỏi sự đầu tư lâu dài và đồng bộ để thúc đẩy phát triển bền vững. Mặc dù các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề đã được triển khai, nhưng việc thiếu kỹ năng quản lý tài chính, quản lý dự án và phát triển sản xuất vẫn là vấn đề lớn. Ngoài ra, các xã DTTS còn gặp khó khăn trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống và duy trì sinh kế bền vững, khi mà nhu cầu phát triển kinh tế và cải thiện đời sống đôi khi xung đột với việc gìn giữ các giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào. Các dự án lớn như xây dựng đường giao thông, nâng cấp công trình cấp nước sinh hoạt, hay sửa chữa trường học đều gặp khó khăn trong việc triển khai đúng tiến độ. Tuy nhiên, nhờ vào sự hỗ trợ từ các chương trình mục tiêu quốc gia và Đề án ổn định dân cư, xã Mường Sại đã có những bước phát triển tích cực trong thời gian qua, với các mô hình sinh kế như nuôi cá lồng, trồng cây ăn quả, và phát triển hợp tác xã nông nghiệp.
Nhìn chung, dù đã có những thành tựu đáng kể, nhưng để phát huy tối đa hiệu quả nguồn vốn đầu tư vào vùng DTTS, cần tiếp tục cải thiện công tác quản lý, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, và đảm bảo sự đồng bộ trong việc phát triển cơ sở hạ tầng và các mô hình kinh tế phù hợp với đặc thù của các vùng này. Để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư vào các vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), một số giải pháp cần được triển khai đồng bộ và hợp lý. Trước tiên, công tác quản lý và giám sát dự án đóng vai trò vô cùng quan trọng. Việc tăng cường giám sát, kiểm tra các dự án đầu tư không chỉ giúp bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích mà còn đảm bảo các dự án đạt được kết quả như mong muốn. Đặc biệt, cần thiết lập một hệ thống theo dõi chặt chẽ, nhất là với các nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và các nguồn lực từ các tổ chức quốc tế, để bảo vệ sự minh bạch trong quá trình triển khai. Bên cạnh đó, để tăng cường hiệu quả quản lý, các cấp chính quyền cần tập trung vào đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ tại cơ sở. Điều này sẽ giúp họ có đủ kỹ năng cần thiết để triển khai các dự án phát triển một cách bài bản và hiệu quả. Bên cạnh việc quản lý chặt chẽ nguồn vốn, đầu tư vào cơ sở hạ tầng đồng bộ là một giải pháp không thể thiếu. Để tạo ra một nền tảng vững chắc cho phát triển, các công trình cơ sở hạ tầng như giao thông, điện, nước sinh hoạt cần được ưu tiên đầu tư. Những công trình này không chỉ giúp người dân tiếp cận được những dịch vụ thiết yếu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế và sản xuất. Đặc biệt, việc xây dựng các trung tâm logistics và phát triển cơ sở hạ tầng du lịch sẽ giúp kết nối các sản phẩm nông sản với thị trường, thúc đẩy tiêu thụ và xuất khẩu. Đây là một trong những yếu tố quyết định để nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và tạo ra cơ hội phát triển kinh tế bền vững. Đồng thời, việc đẩy mạnh đào tạo nghề cho người dân vùng DTTS cũng là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo sinh kế bền vững. Các ngành nghề như nông nghiệp công nghệ cao, chế biến thực phẩm, và du lịch cộng đồng có tiềm năng lớn trong việc tạo ra thu nhập ổn định cho người dân. Việc đào tạo nghề không chỉ giúp họ nâng cao tay nghề mà còn mở ra cơ hội tiếp cận với các công việc có thu nhập cao hơn, giảm tỷ lệ thất nghiệp và khuyến khích họ gắn bó với quê hương. Cùng với đó, khuyến khích phát triển các mô hình hợp tác xã và doanh nghiệp xã hội sẽ giúp người dân kết nối với thị trường, tạo ra những sản phẩm chất lượng, từ đó nâng cao đời sống và thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng. Quan trọng là việc phát triển kinh tế phải luôn gắn liền với bảo vệ văn hóa và môi trường sinh thái của các cộng đồng DTTS. Mặc dù phát triển kinh tế là mục tiêu trọng tâm, nhưng nó không được phép đánh đổi với việc bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống hay gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Các dự án phát triển nông nghiệp sinh thái, bảo vệ rừng và duy trì các giá trị văn hóa là rất cần thiết để đảm bảo rằng sự phát triển bền vững không chỉ là về mặt kinh tế mà còn về bảo tồn tài nguyên và duy trì sự đa dạng sinh học. Việc xây dựng những mô hình phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường và văn hóa sẽ là chìa khóa để phát triển lâu dài và bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Đầu tư vào các vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là một nhu cầu cấp thiết để nâng cao đời sống người dân mà còn là yêu cầu bắt buộc trong chiến lược phát triển chung của đất nước. Những giải pháp như tăng cường công tác quản lý và giám sát, phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nghề, phát triển các mô hình hợp tác xã và đảm bảo phát triển bền vững sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của các vùng này. Tuy nhiên, để các giải pháp này thực sự đạt được hiệu quả, sự tham gia tích cực của chính quyền, cộng đồng và các tổ chức xã hội là vô cùng quan trọng.
Trong bối cảnh đó, chính quyền các cấp cần phải nỗ lực hơn nữa trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào các quá trình giám sát và triển khai dự án. Chỉ khi nào cộng đồng dân cư đóng vai trò tích cực trong việc thực hiện các dự án, chúng ta mới có thể đảm bảo sự minh bạch, hiệu quả và bền vững. Hơn nữa, việc phát triển bền vững không chỉ là việc nâng cao thu nhập, mà còn là sự bảo tồn giá trị văn hóa và bảo vệ môi trường. Mường Sại, một xã tiêu biểu của vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đã và đang chứng minh rằng với sự hỗ trợ của các chương trình, dự án đầu tư từ Nhà nước, nền kinh tế có thể phát triển bền vững và đời sống của người dân có thể thay đổi tích cực. Đặc biệt, với mục tiêu đến năm 2030 không còn hộ nghèo, thu nhập bình quân đạt 49 triệu đồng/người, Mường Sại đang hướng tới một tương lai sáng lạn hơn, nơi nông nghiệp sạch, hữu cơ và phát triển thương hiệu OCOP sẽ là những yếu tố cốt lõi trong chiến lược phát triển bền vững. Đây chính là minh chứng rõ ràng nhất về tầm quan trọng của việc đầu tư và phát triển đồng bào dân tộc thiểu số, không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu.
Hà Văn Minh
