Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, đặc biệt là ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid -19, tuy nhiên những sản phẩm của Hà Nam vẫn khẳng định được thương hiệu cũng như giải được bài toán tìm đầu ra, được thị trường trong nước đón nhận, thậm chí vươn xa đến cả thị trường quốc tế. Điều này đang cho thấy sự quyết tâm, nỗ lực, đồng lòng của cấp ủy đảng, chính quyền, các ngành liên quan và nhân dân trong việc tập trung cho phát triển làng nghề gắn với sản phẩm OCOP, góp phần vào kim ngạch xuất khẩu và tăng trưởng GDP của tỉnh, giải quyết việc làm cũng như hoàn thành các mục tiêu xây dựng nông thôn mới.
Nhắc đến các sản phẩm OCOP tại Hà Nam đi lên từ làng nghề, không thể bỏ qua những cái tên như Gốm Quyết Thành, bánh đa nem làng Chều, mây tre đan Ngọc Động hay rượu làng Vọc… Cùng với nhiều địa phương trên cả nước, tỉnh Hà Nam luôn chú trọng thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu; xây dựng các ngành nghề, làng nghề, trong đó đặc biệt quan tâm, tạo các điều kiện thuận lợi để các cơ sở, hộ kinh doanh, các HTX, tổ hợp tác có sản phẩm OCOP phát triển sản xuất, góp phần thúc đẩy công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp nói chung, làng nghề truyền thống nói riêng. Nhờ những chủ trương, chính sách đó, Hà Nam vinh dự có những làng nghề mà tên tuổi ngày càng được khẳng định, tiêu biểu như làng nghề gốm Quyết Thành (thị trấn Quế, huyện Kim Bảng), với độ nổi tiếng có thể sánh cùng các làng nghề như Bàu Trúc, Thổ Hà, Bát Tràng, Chu Đậu hay Phù Lãng... Đặc trưng sản phẩm của làng nghề là gốm son, với màu đỏ tươi bắt mắt, chất gốm cứng như đá cùng nhiều sản phẩm đa dạng như chum, vại, nồi niêu… cho tới những loại gốm mỹ nghệ tinh xảo trang trí hoặc là đồ sinh hoạt trong nhà như: ấm trà, chén, đĩa, tượng thờ, linh vật… Để có những sản phẩm chất lượng và mang đặc trưng riêng của làng gốm Quyết Thành, loại đất sử dụng để làm gốm phải là loại đất sét vàng, mịn, dẻo mà chỉ riêng nơi đây mới có. Từ nguyên liệu đất sét, qua bàn tay tài hoa của các nghệ nhân đã tạo nên những sản phẩm tinh tế, nhiều năm qua các sản phẩm này không chỉ phân phối ở địa phương mà còn được tiêu thụ tại các tỉnh lân cận.
Dù trải qua nhiều thăng trầm, có thời điểm cận kề sự mai một, tuy nhiên kể từ khi được tỉnh Hà Nam công nhận là làng nghề truyền thống năm 2004, làng nghề gốm Quyết Thành đã dần phục hồi và có những bước phát triển mạnh mẽ. Hiện nay làng nghề đã, đang nỗ lực tháo gỡ khó khăn, tăng cường xúc tiến thương mại, tìm hiểu nhu cầu thị trường để sản xuất các mặt hàng mới, quảng bá tại nhiều tỉnh, thành khác trên cả nước. Năm 2019, sản phẩm bình rượu rồng phượng Phú Thỏa đã được tỉnh Hà Nam đánh giá xếp hạng sản phẩm OCOP hạng 3 sao, khẳng định giá trị thương hiệu quê hương và giúp sản phẩm làng nghề gốm Quyết Thành được nhiều người biết đến.
Một làng nghề có sản phẩm được chứng nhận OCOP nổi bật khác tại Hà Nam là làng nghề truyền thống mây tre đan Ngọc Động (xã Hoàng Đông, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam). Năm 2004, làng nghề được Ủy ban nhân dân tỉnh công nhận là làng nghề truyền thống, làng nghề đã tạo ra công ăn việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động, đồng thời đưa sản phẩm mây tre Việt Nam ra thị trường quốc tế. Nổi danh nhờ đôi bàn tay khéo léo, đầy sáng tạo của những con người làng Ngọc Động, rất nhiều những sản phẩm mây tre đan tinh xảo, đa dạng về chủng loại và mẫu mã được làm ra như bàn ghế, khay đĩa, lẵng làn... Đặc biệt sản phẩm khay tròn mây đan của Công ty TNHH mây tre xuất khẩu Ngọc Động Hà Nam đạt tiêu chuẩn OCOP hạng 4 sao.
Ông Nguyễn Xuân Mai, Giám đốc công ty TNHH mây tre xuất khẩu Ngọc Động Hà Nam cho biết: Việc tham gia Chương trình OCOP đã giúp cho công ty TNHH mây tre xuất khẩu Ngọc Động cũng như nhiều cơ sở sản xuất khác tự nhìn nhận, đánh giá lại chất lượng các sản phẩm của mình, từ đó tìm các giải pháp để nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh nỗ lực sản xuất, đồng thời quan tâm hơn đến việc nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, tăng cường liên kết nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ để phát triển bền vững.
Cũng xây dựng được thương hiệu OCOP của riêng mình là làng nghề truyền thống rượu Vọc (xã Vũ Bản – huyện Bình Lục – tỉnh Hà Nam). Đặc trưng của rượu làng Vọc là được nấu bằng loại gạo đặc sản ủ với men ta gồm 36 vị thuốc bắc nấu với gạo nếp. Rượu được chưng cất với quy trình công phu, tỉ mỉ và chú trọng trong từng công đoạn. Giữa “cơn bão” Covid – 19, không ít làng nghề truyền thống lao đao, nhưng HTX rượu Vọc vẫn phát triển ổn định. Bên cạnh đó, nhờ mạnh dạn đầu tư máy móc, áp dụng khoa học công nghệ, cải tiến quy trình, chuyên nghiệp hóa các công đoạn sản xuất, sản phẩm rượu truyền thống trên quê hương Bình Lục luôn tích cực tham gia dự thi, đánh giá phân hạng sản phẩm OCOP. Đến nay, HTX đã có 2 sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn 4 sao là Rượu Vọc và Rượu nếp cái hoa vàng, tạo thêm cơ hội cho làng nghề ngày càng phát triển. HTX rượu Vọc xã Vũ Bản luôn trăn trở mục tiêu xây dựng làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch. Theo đó 1 dự án xây dựng khu làng nghề riêng trên diện tích 1,6 ha đã được tỉnh Hà Nam phê duyệt và đang trong quá trình giải phóng mặt bằng.
Nhìn từ thành công của các sản phẩm làng nghề gốm Quyết Thành, mây tre đan Ngọc Động hay rượu Vọc có thể thấy chủ trương xây dựng và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm làng nghề theo Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã đem lại hiệu quả kinh tế tích cực, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và giúp nâng tầm sản phẩm làng nghề. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được tỉnh Hà Nam thực hiện từ năm 2019, được đánh giá là điểm đột phá để phát triển kinh tế nông thôn, kinh tế làng nghề, đặc biệt là làng nghề truyền thống; mở ra cơ hội phát triển cho các sản phẩm chủ lực, các sản phẩm đặc sản, đặc trưng có lợi thế của các địa phương trên địa bàn tỉnh. Chính vì vậy, việc thúc đẩy các làng nghề tham gia Chương trình OCOP sẽ tạo điều kiện để bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề, giữ gìn bản sắc văn hóa của địa phương; đẩy nhanh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng nông thôn mới.
