Hoàn thiện thể chế, bảo đảm luật đi vào cuộc sống
Ngày 17/10/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 2001/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Luật số 22/2026/QH16 được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Việc ban hành kế hoạch triển khai từ sớm thể hiện yêu cầu chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để chính sách mới được thực thi thống nhất, liên tục và hiệu quả. Theo đó, các cơ quan có trách nhiệm phải xác định cụ thể từng nhiệm vụ, thời hạn hoàn thành và cơ chế phối hợp; đồng thời bảo đảm những văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành được ban hành đồng bộ, có hiệu lực cùng thời điểm với Luật, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là rà soát, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ những quy định không còn phù hợp, tránh chồng chéo và không để phát sinh khoảng trống pháp lý trong quản lý hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Kế hoạch xác định bảy nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: tuyên truyền, phổ biến pháp luật; xây dựng văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành; rà soát hệ thống văn bản liên quan; kiện toàn tổ chức, bố trí nhân lực; công khai thủ tục hành chính; xây dựng, nâng cấp cơ sở dữ liệu; tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin phục vụ quản lý và giám sát.
Cách tiếp cận này cho thấy việc thực thi một đạo luật không chỉ dừng ở khâu ban hành văn bản, mà còn đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về nhân lực, quy trình nghiệp vụ, hạ tầng công nghệ và trách nhiệm của từng cấp chính quyền.
Ảnh minh họa - TL
Phân cấp gắn với trách nhiệm của chính quyền địa phương
Một nội dung đáng chú ý của kế hoạch là tổ chức tiếp nhận, thực hiện các nhiệm vụ mới được Luật phân quyền, phân cấp cho chính quyền địa phương, nhất là cấp tỉnh và cấp xã. Đây là bước quan trọng nhằm đưa hoạt động quản lý đến gần hơn với địa bàn phát sinh nhu cầu, đồng thời tăng khả năng giám sát và xử lý những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn.
Theo phân công, UBND cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn về lao động rà soát, bố trí công chức, xây dựng quy trình nghiệp vụ và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tiếp nhận, giải quyết nhiệm vụ được phân quyền. Việc bố trí nhân lực phải thực hiện trong tổng biên chế được giao, không làm phát sinh tổ chức, đầu mối mới.
Ở cấp xã, chính quyền địa phương có trách nhiệm bố trí đầu mối tiếp nhận, công khai thông báo chuẩn bị nguồn lao động của doanh nghiệp dịch vụ; theo dõi hoạt động chuẩn bị nguồn lao động trên địa bàn; đối chiếu thông tin với danh sách doanh nghiệp được cấp giấy phép do Bộ Nội vụ công bố. Những hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền phải được xử lý theo quy định; trường hợp vượt thẩm quyền cần được chuyển đến cơ quan có trách nhiệm giải quyết.
Sự phân công này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực thực thi của chính quyền cơ sở. Cấp xã là nơi gần người dân, nắm bắt tình hình lao động và có điều kiện phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường trong hoạt động tuyển chọn, tư vấn, chuẩn bị nguồn lao động. Nếu được hướng dẫn nghiệp vụ đầy đủ, có công cụ tra cứu chính xác và cơ chế phối hợp rõ ràng, chính quyền cơ sở có thể góp phần hạn chế tình trạng người lao động tiếp cận thông tin sai lệch hoặc bị lôi kéo tham gia các hoạt động không đúng quy định.
Tuy nhiên, phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với hướng dẫn thống nhất, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, giám sát. Việc phân định rõ đầu mối tiếp nhận, quy trình xử lý và thời hạn giải quyết sẽ giúp giảm tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Công khai thủ tục, tăng cường quản lý trên nền tảng số
Cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ là một trụ cột quan trọng trong kế hoạch triển khai Luật. Bộ Nội vụ có trách nhiệm công bố các thủ tục hành chính mới ban hành, được sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ thuộc phạm vi quản lý; hướng dẫn nghiệp vụ và thường xuyên cập nhật danh sách doanh nghiệp được cấp phép, doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép trên Cổng thông tin điện tử của Bộ.
UBND cấp tỉnh tổ chức công bố, công khai danh mục thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của các cấp chính quyền trên địa bàn; tích hợp, cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Các nhiệm vụ về công bố, công khai thủ tục hành chính được yêu cầu hoàn thành trước ngày 1/3/2027.
Việc công khai thông tin có ý nghĩa trực tiếp đối với người lao động. Trước khi ký hợp đồng hoặc nộp tiền cho đơn vị tư vấn, tuyển dụng, người lao động cần có khả năng kiểm tra tư cách pháp lý của doanh nghiệp, nhận biết các thủ tục cần thực hiện và tiếp cận thông tin về những khoản chi phí theo quy định. Thông tin rõ ràng, dễ tìm kiếm cũng góp phần thu hẹp khoảng trống mà các đối tượng môi giới bất hợp pháp có thể lợi dụng.
Đáng chú ý, kế hoạch giao Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, UBND các tỉnh, thành phố và các cơ quan liên quan nâng cấp cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Hệ thống dữ liệu được định hướng quản lý người lao động bằng mã số xuyên suốt các giai đoạn: chuẩn bị nguồn, tuyển chọn, xuất cảnh, làm việc ở nước ngoài và trở về nước. Đồng thời, các chức năng tiếp nhận thông báo, giải quyết thủ tục hành chính và kết nối, chia sẻ dữ liệu phải được điều chỉnh phù hợp với nhiệm vụ phân quyền, phân cấp.
Các chức năng thiết yếu phục vụ tiếp nhận thông báo, giải quyết thủ tục hành chính, cập nhật và kết nối dữ liệu phải được hoàn thành, kiểm thử trước ngày 1/3/2027. Việc nâng cấp, hoàn thiện và mở rộng kết nối, chia sẻ dữ liệu tiếp tục được triển khai trong năm 2027 và những năm tiếp theo. Yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và tổ chức hậu kiểm trên nền tảng dữ liệu cũng được đặt ra.
Nếu được vận hành đồng bộ, cơ sở dữ liệu sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy, tăng khả năng đối chiếu thông tin giữa các cơ quan và hỗ trợ phát hiện những bất thường trong hoạt động tuyển dụng, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Đây cũng là nền tảng để chuyển dần từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên báo cáo sang quản lý dựa trên dữ liệu, có khả năng truy xuất và kiểm chứng.
Lấy người lao động làm trung tâm của công tác tuyên truyền
Song song với hoàn thiện thể chế và hạ tầng quản lý, kế hoạch yêu cầu tăng cường tuyên truyền, phổ biến Luật và các văn bản hướng dẫn tới doanh nghiệp dịch vụ, đơn vị sự nghiệp, tổ chức, cá nhân có liên quan, người lao động và gia đình. Hoạt động này được triển khai từ quý IV/2026 và tiếp tục trong những năm tiếp theo.
Công tác truyền thông cần được thực hiện qua các phương tiện thông tin đại chúng, nền tảng số và hình thức phổ biến trực tiếp; chú trọng những địa bàn có nhiều người đi làm việc ở nước ngoài, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc tuyên truyền cũng cần được mở rộng tới cộng đồng người lao động Việt Nam ở nước ngoài thông qua các cơ quan đại diện Việt Nam tại nước sở tại.
Điểm đáng lưu ý là nội dung truyền thông không chỉ giới thiệu quy định pháp luật mà còn hướng dẫn người lao động nhận diện rủi ro, phòng ngừa lừa đảo, tìm hiểu các khoản chi phí theo quy định và biết cách phản ánh, kiến nghị khi quyền lợi bị ảnh hưởng. Đây là yêu cầu thiết thực bởi hiệu quả quản lý không thể chỉ đo bằng số văn bản được ban hành hay số thủ tục được số hóa, mà còn phải thể hiện ở khả năng người dân tiếp cận thông tin đúng và tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Theo kế hoạch, trước ngày 31/12/2026, Bộ Nội vụ trình Chính phủ ban hành nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật, thay thế Nghị định số 112/2021/NĐ-CP và Nghị định số 372/2025/NĐ-CP. Cùng thời hạn này, Bộ Nội vụ ban hành thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật, thay thế các thông tư liên quan hiện hành. Trong quý I/2027, Bộ tiếp tục ban hành thông tư về cơ sở dữ liệu người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, bảo đảm phù hợp với thời điểm Luật có hiệu lực.
Với các mốc thời gian và trách nhiệm được xác định cụ thể, kế hoạch triển khai thi hành Luật số 22/2026/QH16 đặt nền móng cho quá trình đổi mới phương thức quản lý hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Kết quả cuối cùng phụ thuộc vào sự phối hợp thực chất giữa các bộ, ngành, địa phương, chất lượng dữ liệu và khả năng tổ chức thực hiện ở cơ sở. Khi thể chế được hoàn thiện, thủ tục được công khai và người lao động được trang bị đầy đủ thông tin, hoạt động đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài sẽ có thêm điều kiện phát triển minh bạch, an toàn, hiệu quả và bền vững.
