Chuyển từ quản lý theo số lượng sang quản lý theo yêu cầu công việc
Theo Quyết định số 2034/QĐ-TTg ngày 23/10/2026 do Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký ban hành, kế hoạch nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm quản lý, chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
Việc hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị. Kết quả rà soát sẽ là căn cứ xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027–2031, bố trí, sử dụng và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và điều kiện thực tiễn.
Điểm đáng chú ý là yêu cầu chuyển mạnh từ cách tiếp cận thiên về danh mục vị trí, số lượng người và chỉ tiêu biên chế sang quản lý dựa trên nhiệm vụ, công việc, sản phẩm đầu ra, kết quả thực hiện và trách nhiệm cụ thể. Theo đó, một vị trí việc làm cần được xác định bằng những yêu cầu rõ ràng về công việc chủ yếu, phạm vi trách nhiệm, quan hệ phối hợp và năng lực cần thiết, thay vì chỉ dừng ở tên gọi chức danh hoặc số lượng nhân sự được bố trí.
Định hướng này góp phần khắc phục tình trạng phân công nhiệm vụ chưa rõ ràng, công việc chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm; đồng thời tạo cơ sở để đánh giá đúng hơn mức độ đáp ứng yêu cầu của từng vị trí, chất lượng thực thi công vụ và hiệu quả sử dụng nguồn lực công.
Rà soát chức năng, nhiệm vụ, xác định đúng nhu cầu nhân lực
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của kế hoạch là rà soát chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và phương thức thực hiện công việc tại các cơ quan, đơn vị. Việc rà soát phải làm rõ những thay đổi phát sinh từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền và chuyển giao nhiệm vụ.
Đối với các tỉnh, thành phố, yêu cầu đặt ra là rà soát việc phân công nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các địa phương cần xác định cụ thể nhiệm vụ tiếp tục thực hiện, nhiệm vụ mới được giao, nhiệm vụ chuyển giao cũng như những công việc không còn thực hiện hoặc thay đổi về phạm vi, đối tượng, quy trình xử lý.
Trên cơ sở đó, các cơ quan, đơn vị đánh giá những khâu còn trùng lặp, chồng chéo hoặc chưa xác định rõ trách nhiệm; xem xét khả năng đơn giản hóa thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, tổ chức thực hiện tập trung hoặc sử dụng chung nguồn lực. Những nội dung liên quan đến điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và tổ chức bộ máy vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh yêu cầu quản lý nhà nước ngày càng cao, trong khi tổ chức bộ máy và phương thức cung ứng dịch vụ công đang tiếp tục đổi mới. Việc xác định nhu cầu nhân lực vì thế không thể chỉ dựa trên cơ cấu tổ chức hiện hữu mà phải xuất phát từ khối lượng công việc thực tế, yêu cầu chuyên môn và phương thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027-2031
Từ kết quả rà soát, các bộ, cơ quan và địa phương có trách nhiệm đối chiếu nhu cầu nhân lực với đội ngũ hiện có, xác định đúng nơi thừa, nơi thiếu, những vị trí bố trí chưa phù hợp về cơ cấu chuyên môn hoặc chất lượng nhân sự.
Việc xử lý các bất cập cần ưu tiên sắp xếp, điều chuyển, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có trước khi đề xuất điều chỉnh biên chế. Phương án biên chế giai đoạn 2027–2031 phải được xây dựng theo từng năm, có cơ sở dự báo và thuyết minh rõ những thay đổi về nhiệm vụ, quy mô hoạt động cũng như điều kiện bảo đảm thực hiện.
Đặc biệt, kế hoạch yêu cầu phân biệt nhu cầu nhân lực theo yêu cầu công việc với số lượng biên chế đề xuất và biên chế được cấp có thẩm quyền giao. Nhu cầu nhân lực được tính toán không đồng nghĩa với việc tự động tăng biên chế hoặc thay thế thẩm quyền quyết định của cơ quan có trách nhiệm.
Bộ Nội vụ được giao chủ trì tổng hợp, rà soát tính thống nhất của kết quả xác định nhu cầu nhân lực và phương án biên chế thuộc phạm vi quản lý của Chính phủ; phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan đánh giá điều kiện bảo đảm, xử lý những nội dung chưa thống nhất hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.
Đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm tiến độ thực hiện
Theo kế hoạch, trong quý IV/2026, các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương tập trung rà soát, cập nhật, kiểm chứng thông tin, dữ liệu; xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027–2031 thuộc phạm vi quản lý. Đồng thời, các cơ quan phối hợp cập nhật, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu về vị trí việc làm với hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất của hệ thống chính trị theo yêu cầu và tiến độ của cấp có thẩm quyền.
Từ năm 2027, việc hoàn thiện vị trí việc làm, bản mô tả công việc, khung năng lực và phương pháp xác định nhu cầu nhân lực tiếp tục được triển khai, cập nhật khi có thay đổi về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy hoặc phương thức thực hiện công việc.
Thực tiễn triển khai đòi hỏi các cơ quan không chỉ bảo đảm tiến độ mà còn phải chú trọng chất lượng dữ liệu, tính thống nhất trong phương pháp xác định vị trí việc làm và khả năng liên thông giữa các khâu quản lý. Dữ liệu đầy đủ, chính xác sẽ hỗ trợ nhận diện những bất cập trong phân bổ nhân lực, hạn chế tình trạng đánh giá nhu cầu dựa trên định tính hoặc duy trì cơ cấu nhân sự không còn phù hợp.
Hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm vì vậy không đơn thuần là một nhiệm vụ về tổ chức cán bộ hay quản lý biên chế. Đây còn là bước quan trọng nhằm đổi mới phương thức quản trị công, gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả thực hiện nhiệm vụ, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Khi vị trí việc làm được xác định sát thực tế, trách nhiệm được phân định rõ và kết quả công việc được đánh giá thực chất, việc tinh gọn bộ máy mới có thể đi cùng nâng cao năng lực thực thi. Đây cũng là nền tảng để xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
