Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập sâu rộng, kinh tế tập thể, với nòng cốt là hợp tác xã (HTX), đang được xác định là một trong những trụ cột quan trọng của mô hình kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tại tỉnh Sơn La, trải qua năm năm triển khai các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế tập thể, khu vực này đã ghi nhận bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô, chất lượng và hiệu quả, trở thành một lực lượng quan trọng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế – xã hội địa phương. Những kết quả này không chỉ phản ánh nỗ lực nội tại của địa phương, mà còn phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tập thể bền vững trong cả nước.
Một trong những điểm sáng trong tiến trình đổi mới kinh tế nông thôn tại Sơn La là sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức và hành động của người nông dân khi tham gia mô hình HTX. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, các hộ nông dân đã lựa chọn liên kết theo hướng sản xuất tập trung, ứng dụng quy trình an toàn và gắn với mở rộng thị trường. Điển hình như mô hình hợp tác xã cây ăn quả an toàn tại bản Ôn (phường Thảo Nguyên), nơi các thành viên liên kết sản xuất cam, mận theo tiêu chuẩn hữu cơ và VietGAP, đã tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, doanh thu mỗi năm trên 20 tỷ đồng và đóng góp tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương. Kinh nghiệm này phản ánh xu thế liên kết sản xuất gắn với chuỗi giá trị – yếu tố cốt lõi để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp trong kỷ nguyên hội nhập.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, nhiều HTX tại Sơn La đã phát triển năng lực chế biến, xây dựng thương hiệu và tham gia mạnh mẽ vào chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Việc tham gia OCOP đã giúp các HTX đổi mới tư duy sản xuất – kinh doanh, từ thiết kế bao bì đến quản lý chất lượng, góp phần đưa hơn 214 sản phẩm đạt 3–5 sao OCOP vươn ra các thị trường trong nước. Đây là minh chứng sinh động cho giá trị gia tăng mà mô hình HTX có thể tạo ra, đồng thời phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tập thể gắn với thị trường, dịch vụ và chuỗi giá trị sản phẩm.
Nhìn rộng hơn, sự quan tâm của các cơ quan quản lý và tổ chức đại diện như Liên minh HTX tỉnh đã đóng vai trò then chốt trong việc “điều hành chiến lược, tháo gỡ khó khăn và tạo điều kiện phát triển cho khu vực kinh tế tập thể”. Đơn vị này không chỉ tư vấn, hỗ trợ HTX tiếp cận nguồn vốn, mà còn chủ động đề xuất các giải pháp quản lý, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại, tạo nền tảng cho liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững. Điều đó phù hợp với quan điểm phát triển kinh tế tập thể mà Đảng và Nhà nước đã xác định, trong đó Nhà nước tạo cơ chế, chính sách, còn người dân và tổ chức kinh tế đóng vai trò chủ động trong sản xuất – kinh doanh.
Thống kê trong giai đoạn 2020–2025 tại Sơn La cho thấy số lượng HTX hoạt động tăng 164% so với năm 2020, với hơn 1.000 HTX tham gia các lĩnh vực nông – lâm – thủy sản, công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp, thương mại – dịch vụ và du lịch. Tổng vốn đăng ký đạt trên 700 tỷ đồng và thu hút hơn 38.000 thành viên tham gia. Không chỉ đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế nông thôn, các HTX còn hỗ trợ hàng trăm chuỗi nông sản, nhiều sản phẩm đã xuất hiện tại các siêu thị lớn, thậm chí mở rộng sang thị trường xuất khẩu như Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Úc và Nga. Những con số này phản ánh bước tiến mạnh mẽ trong việc đưa kinh tế tập thể trở thành động lực phát triển bền vững của tỉnh Sơn La nói riêng và cả nước nói chung.
Tuy nhiên, để kinh tế tập thể thực sự trở thành động lực bền vững, cần có chiến lược tổng thể và nguồn lực hỗ trợ mạnh mẽ hơn. Trên bình diện quốc gia, Chính phủ và các bộ, ngành đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển HTX, tập trung vào việc cải thiện môi trường pháp lý, ưu tiên nguồn vốn cho các HTX tham gia chuỗi giá trị, đồng thời khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao năng lực sản xuất và quản trị. Chiến lược phát triển kinh tế tập thể đến năm 2030 nhấn mạnh việc phát triển các mô hình HTX gắn với công nghệ cao và chuỗi giá trị sản phẩm địa phương – điều này không chỉ phù hợp với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, mà còn góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, bao trùm về kinh tế, xã hội và môi trường.
Đặc biệt, định hướng phát triển kinh tế tập thể theo mô hình xanh, số hóa và tuần hoàn đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững toàn cầu. Việc đẩy mạnh liên kết giữa HTX – doanh nghiệp – nông dân, áp dụng công nghệ số trong quản lý và sản xuất, xây dựng chuỗi giá trị bền vững vừa nâng cao chất lượng sản phẩm, vừa góp phần bảo vệ môi trường nông thôn. Đây chính là chìa khóa để kinh tế tập thể không chỉ tồn tại mà còn phát triển hiệu quả, thích ứng với yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.
Tóm lại, kinh tế tập thể tại Sơn La đã chứng minh được sức mạnh nội tại và tiềm năng trở thành động lực phát triển bền vững, khi HTX không còn là hình thức liên kết mang tính truyền thống mà đã trở thành một chân kiềng của nông nghiệp hiện đại, bền vững và gắn với thị trường. Để phát huy tối đa tiềm năng này, cần có sự phối hợp đồng bộ từ chính sách, tổ chức thực hiện, nguồn lực hỗ trợ và đổi mới tư duy sản xuất – kinh doanh, nhằm đưa kinh tế tập thể thực sự là lực lượng chủ lực trong phát triển kinh tế nông thôn và xây dựng xã hội thịnh vượng.
Như Lê
