Những “bệ đỡ” thúc đẩy HTX phát triển
Để phát triển bền vững các HTX, nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đã được ban hành; trong đó, nổi bật là Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới, Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 18/7/2023 của Chính phủ về phát triển hợp tác xã nông nghiệp trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới (NTM), Luật HTX số 17/2023/QH15 ngày 20/6/2023. Đây được xem là những “bệ đỡ”, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ thúc đẩy HTX phát triển.
Lãnh đạo Văn phòng điều phối Nông thôn mới Trung ương, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình, HTXDV làng nghề thuỷ sản Minh Hải tại lễ trao tài trợ “Chương trình HTX liên kết với hộ nông dân phát triển kinh tế và thoát nghèo bền vững” và ra mắt Quỹ Thiện tâm
Năm 2025, tỉnh Ninh Bình đã cụ thể hóa các văn bản chỉ đạo của Trung ương bằng việc ban hành các chương trình, kế hoạch, văn bản chỉ đạo để tổ chức triển khai thực hiện. Dưới sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các ngành, địa phương chỉ đạo, thực hiện lồng ghép các chương trình đẩy mạnh hỗ trợ các HTX trong lĩnh vực nông nghiệp trên địa bàn tỉnh tham gia thực hiện các dự án hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM. Qua đó, lĩnh vực HTX đã có những chuyển biến tích cực, đi vào thực chất, phát triển cả về số lượng và quy mô, hiệu quả hoạt động từng bước được nâng lên. Toàn tỉnh hiện có 03 Liên hiệp HTX nông nghiệp, 1.073 HTX nông nghiệp, 272 tổ hợp tác nông nghiệp, với tổng số 689.496 thành viên HTX nông nghiệp, doanh thu bình quân đạt 1,276 tỷ đồng/HTX/năm, giải quyết việc làm thường xuyên cho trên 10.000 lao động. Kết quả đó không chỉ là minh chứng của việc đưa Nghị quyết, chính sách vào cuộc sống mà còn thể hiện rõ nét vai trò quan trọng của HTX trong phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng NTM và phát triển nông nghiệp bền vững.
Liên kết sản xuất, nâng tầm sản phẩm theo chuỗi giá trị
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 186 HTX có liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, 133 HTX với 250 sản phẩm OCOP được xếp hạng từ 3-4 sao. Các HTX nông nghiệp đang tiếp tục thực hiện tốt vai trò là cầu nối giữa các hộ nông dân và doanh nghiệp trong việc tổ chức sản xuất kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm, đồng thời giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Bên cạnh đó, các cấp, các ngành trong tỉnh luôn tạo điều kiện để HTX xây dựng và quảng bá thương hiệu, tìm kiếm đối tác, hỗ trợ áp dụng kỹ thuật, ứng dụng công nghệ cao vào quy trình sản xuất, kinh doanh dịch vụ và tiêu thụ sản phẩm cho các thành viên HTX; tham gia các hội chợ triển lãm, giới thiệu sản phẩm xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh. Nhiều HTX đã trở thành “điểm sáng” trong phong trào kinh tế tập thể, HTX.
Điển hình như HTX Nông nghiệp Hạ Vỹ (Xã Vĩnh Trụ) có tổng số 1.046 thành viên, với quy mô 25 ha đất màu chuyên trồng rau, HTX đã cung ứng các sản phẩm rau đạt chất lượng cho một số cửa hàng bán rau sạch tại các vùng lân cận. Đặc biệt, HTX Nông nghiệp Hạ Vỹ đã liên kết với HTX Nông sản sạch Bảo An (xã Vĩnh Trụ) đưa sản phẩm rau an toàn, VietGAP vào hệ thống một số siêu thị như Winmart… giúp mang lại giá trị kinh tế từ 350 - 400 triệu đồng/ha/năm.
Đối với vai trò tổ chức lại sản xuất, HTX đã giúp cho các hộ sản xuất, kinh doanh từ quy mô nhỏ lẻ, manh mún sang hướng sản xuất tập trung, quy mô lớn và chuyên nghiệp hơn. HTX nông nghiệp An Ninh (xã Bình Giang) là HTX nổi bật với việc chuyển đổi từ đất lúa sang trồng cây ăn quả, xây dựng mô hình sản xuất gắn với chuỗi giá trị. Với diện tích 05 ha sản xuất cây ăn quả đã cho thu nhập 120 triệu đồng/ha/năm, góp phần cơ giới hóa nông nghiệp, tạo ra sản phẩm tập trung, thuận lợi cho việc xúc tiến thương mại, mang lại hiệu quả kinh tế gấp 4-5 lần so với sản xuất thông thường. Từ việc tổ chức lại sản xuất, liên kết sản xuất đã giúp các HTX xây dựng được thương hiệu, nâng tầm sản phẩm theo chuỗi giá trị, nhiều HTX có nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP, được người tiêu dùng tin tưởng lựa chọn, giải quyết được đầu ra bền vững cho sản phẩm.
Sản phẩm Ruốc cá trắm, cá kho (đạt OCOP 4 sao) của HTX Thủy sản sông trong ao Hải Đăng và sản phẩm Trà đông trùng hạ thảo (đạt OCOP 3 sao) của HTX Dược thảo Minh Đức
Thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số
Một trong những yêu cầu cốt lõi để phát triển nông nghiệp bền vững là áp dụng tiến bộ kỹ thuật và công nghệ số vào sản xuất. Nhiều HTX trên địa bàn tỉnh đã triển khai, thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ mới, tiên tiến vào sản xuất, kinh doanh, tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao. Nhiều mô hình HTX đã thành công trong kết hợp công nghệ với truyền thông số để quảng bá sản phẩm. Tiêu biểu như HTX Nông nghiệp Hợp Tiến (Xã Khánh Nhạc) đã áp dụng nhiều tiến bộ kỹ thuật, giống cây con mới vào sản xuất, như chuyển đổi 100% diện tích từ cấy lúa truyền thống sang gieo vãi; gieo mạ khay cấy máy, chủ động cả tưới và tiêu phun thuốc bảo vệ thực vật bằng máy, thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, sấy khô nông sản, sử dụng máy thu gom rơm tận dụng nông sản phụ làm nguyên liệu sản xuất nấm… Hợp tác xã Nông sản sạch Đanh Nội (xã Thanh Liêm), nhờ ứng dụng Khoa học kỹ thuật trong mô hình trồng ổi VietGap đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho các thành viên HTX. Các HTX có sản phẩm OCOP đều ứng dụng dán tem truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đến nay tỉnh Ninh Bình đã hỗ trợ tem truy xuất nguồn gốc cho 101 HTX, qua đó giúp các HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Mô hình Ổi VietGap (đạt OCOP 3 sao) của Hợp tác xã Nông sản sạch Đanh Nội, xã Thanh Liêm
Tạo nền tảng vững chắc xây dựng nông thôn mới
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, một trong 10 tiêu chí có vai trò hết sức quan trọng là tiêu chí về phát triển kinh tế nông thôn (tiêu chí số 3 trong Bộ tiêu chí quốc gia về NTM giai đoạn 2026 - 2030 được ban hành ngày 29/12/2025 tại Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ). Theo đó, để xã đạt chuẩn về nông thôn mới thì phải có HTX hoạt động có hiệu quả. Do đó, vai trò của HTX nông nghiệp là rất quan trọng, vừa hỗ trợ để thực hiện những tiêu chí cần đạt được, vừa là điều kiện cần thiết nhằm phát huy nội lực của người dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Trên địa bàn tỉnh hiện có 612 HTX hoạt động có hiệu quả (theo Luật HTX năm 2023), trong đó 08 HTX nông nghiệp được lựa chọn tham gia xây dựng mô hình điển hình, hoạt động hiệu quả, như HTX chăn nuôi dê Ninh Bình, HTX sản xuất tiêu thụ cây con đặc sản an toàn Yên Hoà… Đây là những HTX nông nghiệp có nhiều thành viên, sản xuất quy mô lớn, sản xuất sản phẩm chủ lực của địa phương theo hướng xuất khẩu, liên kết với doanh nghiệp, tham gia liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, ứng dụng khoa học công nghệ cao và bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý điều hành, góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh.
Từ thực tế cho thấy, các HTX đã và đang mang lại nhiều lợi ích thiết thực, góp phần khai thác hiệu quả hơn tiềm năng, thế mạnh của địa phương, nâng cao thu nhập, ổn định đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để các HTX phát huy vai trò và hoạt động hiệu quả, thời gian tới, tỉnh Ninh Bình cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý và thành viên các HTX; hỗ trợ các HTX trong ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, liên kết, xây dựng thương hiệu, chính sách về thuế, tín dụng…giúp các HTX nông nghiệp phát triển bền vững, trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, thúc đẩy kinh tế tập thể và xây dựng NTM.
