Trong điều kiện bộ máy hành chính được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, phân cấp rõ hơn về chức năng và thẩm quyền, yêu cầu đặt ra đối với hoạt động quân sự địa phương không chỉ là duy trì ổn định tổ chức mà còn phải nâng cao năng lực phối hợp, khả năng phản ứng và hiệu quả quản lý trên địa bàn. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi quốc phòng địa phương không đơn thuần gắn với nhiệm vụ quân sự mà còn liên quan trực tiếp tới ổn định chính trị, an ninh trật tự và phát triển kinh tế – xã hội ở từng khu vực.
Là địa phương có tốc độ công nghiệp hóa cao, tập trung đông dân cư, nhiều khu công nghiệp và hệ thống hạ tầng liên vùng quan trọng, Đồng Nai có vị trí chiến lược trong khu vực Đông Nam Bộ. Chính vì vậy, việc bảo đảm quốc phòng – an ninh tại địa phương này luôn gắn chặt với yêu cầu giữ vững ổn định cho phát triển kinh tế và bảo vệ các không gian chiến lược của vùng. Sau quá trình sắp xếp tổ chức theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng quân sự địa phương đã nhanh chóng ổn định bộ máy, duy trì nghiêm cơ chế trực sẵn sàng chiến đấu và bảo đảm hoạt động quốc phòng diễn ra liên tục, không bị gián đoạn.
Một trong những kết quả đáng chú ý là công tác kiện toàn tổ chức và phân định chức năng, nhiệm vụ được triển khai tương đối đồng bộ. Các cơ quan quân sự địa phương đã chủ động rà soát cơ chế phối hợp, xác định rõ trách nhiệm giữa các cấp nhằm hạn chế chồng chéo trong quá trình điều hành. Việc bố trí cán bộ được thực hiện trên cơ sở đánh giá năng lực thực tiễn, bảo đảm tính kế thừa, ổn định và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới. Đây là yếu tố quan trọng giúp bộ máy sau sắp xếp nhanh chóng đi vào hoạt động nền nếp, tránh khoảng trống trong chỉ huy, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ quốc phòng.
Nâng cao chất lượng hoạt động quân sự địa phương góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, bảo đảm giữ vững an ninh, trật tự từ cơ sở.
Trong mô hình quản lý mới, yêu cầu phối hợp giữa lực lượng quân sự với chính quyền cơ sở ngày càng trở nên quan trọng. Khi phạm vi quản lý được điều chỉnh và khối lượng công việc tập trung hơn, năng lực tham mưu của cơ quan quân sự địa phương đóng vai trò quyết định đối với hiệu quả vận hành chung của hệ thống quốc phòng cơ sở. Thực tiễn tại Đồng Nai cho thấy cấp ủy, chính quyền địa phương đã quan tâm tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo đối với nhiệm vụ quân sự – quốc phòng, đồng thời củng cố cơ chế phối hợp giữa quân sự, công an và các lực lượng chức năng khác nhằm xử lý kịp thời các tình huống phát sinh ngay từ cơ sở.
Song song với kiện toàn tổ chức, lực lượng vũ trang địa phương tiếp tục duy trì nghiêm chế độ sẵn sàng chiến đấu và chủ động nắm chắc tình hình địa bàn. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh, nhiều yếu tố phức tạp về an ninh xã hội, lao động, dân cư và di biến động dân số có thể phát sinh, việc tăng cường công tác dự báo, quản lý địa bàn và xử lý tình huống từ sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các phương án sẵn sàng chiến đấu, phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn và bảo đảm an ninh tại các khu vực trọng điểm tiếp tục được rà soát, bổ sung theo hướng sát thực tế hơn.
Cùng với đó, công tác huấn luyện được đổi mới theo hướng linh hoạt, gắn với yêu cầu thực tiễn của từng địa bàn. Nội dung huấn luyện không chỉ tập trung vào kỹ thuật, chiến thuật quân sự mà còn chú trọng nâng cao năng lực phối hợp xử lý tình huống liên ngành, khả năng ứng phó với các tình huống phi truyền thống và yêu cầu bảo đảm an ninh trong điều kiện đô thị hóa cao. Việc xây dựng lực lượng dân quân tự vệ và dự bị động viên tiếp tục được triển khai đồng bộ, bảo đảm khả năng huy động khi cần thiết.
Đáng chú ý, một số mô hình tổ chức mới đã bước đầu được áp dụng phù hợp với đặc điểm phát triển kinh tế của địa phương. Việc xây dựng lực lượng “dân quân công nghiệp” tại các khu công nghiệp và doanh nghiệp lớn cho thấy sự thích ứng của quốc phòng địa phương trước yêu cầu mới của quá trình công nghiệp hóa. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao khả năng phối hợp bảo đảm an ninh trong doanh nghiệp mà còn mở rộng nền quốc phòng toàn dân theo hướng gắn chặt hơn với thực tiễn phát triển kinh tế.
Bên cạnh nhiệm vụ quân sự, lực lượng vũ trang địa phương tiếp tục phát huy vai trò trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở và củng cố “thế trận lòng dân”. Đây là yếu tố có ý nghĩa chiến lược trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân hiện nay. Thực tế cho thấy, hiệu quả bảo đảm quốc phòng – an ninh không chỉ phụ thuộc vào tiềm lực quân sự mà còn gắn chặt với sự đồng thuận xã hội, niềm tin của nhân dân và khả năng huy động sức mạnh tổng hợp từ cơ sở.
Tại Đồng Nai, nhiều hoạt động an sinh xã hội, hỗ trợ người dân khó khăn, chăm lo gia đình chính sách, tham gia xây dựng nông thôn mới và hỗ trợ địa phương trong phòng chống thiên tai tiếp tục được triển khai hiệu quả. Những hoạt động này góp phần tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa lực lượng vũ trang với nhân dân, đồng thời củng cố nền tảng chính trị – xã hội cho nhiệm vụ quốc phòng địa phương. Trong điều kiện mô hình quản lý mới đang từng bước hoàn thiện, việc giữ vững sự gắn kết quân – dân càng có ý nghĩa quan trọng nhằm tạo sự ổn định từ cơ sở.
Cùng với đổi mới tổ chức và hoạt động, công tác giáo dục chính trị tư tưởng tiếp tục được chú trọng nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và ý thức sẵn sàng nhận nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ. Việc quán triệt đầy đủ các chủ trương về tổ chức bộ máy, quốc phòng – an ninh và yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới giúp tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn lực lượng. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm bộ máy sau sắp xếp vận hành hiệu quả và thích ứng tốt với yêu cầu mới.
Ngoài ra, công tác hậu cần, kỹ thuật và quản lý cơ sở vật chất quốc phòng tiếp tục được triển khai chặt chẽ. Việc rà soát, sắp xếp doanh trại, trang thiết bị và quỹ đất quốc phòng được thực hiện theo đúng quy định, vừa bảo đảm yêu cầu nhiệm vụ trước mắt vừa tính đến nhu cầu lâu dài. Trong bối cảnh yêu cầu hiện đại hóa quốc phòng ngày càng cao, việc nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực quốc phòng có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì sức mạnh tổng hợp của lực lượng vũ trang địa phương.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra không ít yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện. Một số cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành vẫn cần được rà soát để bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Việc phân cấp quản lý trong một số lĩnh vực liên quan đến quốc phòng – an ninh cũng đòi hỏi phải tiếp tục cụ thể hóa nhằm tránh phát sinh khoảng trống hoặc chồng chéo trách nhiệm.
Bên cạnh đó, đặc điểm của một địa phương phát triển nhanh như Đồng Nai cũng đặt ra áp lực lớn đối với công tác quản lý địa bàn. Sự gia tăng dân số cơ học, tốc độ đô thị hóa cao và quá trình phát triển công nghiệp mạnh mẽ có thể làm phát sinh những vấn đề phức tạp về an ninh trật tự, tranh chấp lao động và quản lý xã hội. Điều này đòi hỏi lực lượng vũ trang địa phương không chỉ nâng cao năng lực chuyên môn mà còn phải tăng khả năng dự báo, thích ứng và phối hợp đa ngành trong xử lý tình huống.
Trong thời gian tới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành của mô hình chính quyền hai cấp gắn với nhiệm vụ quốc phòng địa phương; đồng thời tăng cường tổ chức diễn tập, rà soát phương án sẵn sàng chiến đấu và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chỉ huy các cấp. Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý, điều hành và nắm tình hình địa bàn nhằm nâng cao hiệu quả chỉ huy, xử lý thông tin và phối hợp tác chiến trong điều kiện mới.
Việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân hiện nay không chỉ giới hạn ở nhiệm vụ quân sự thuần túy mà còn gắn chặt với phát triển kinh tế, quản trị xã hội và củng cố hệ thống chính trị cơ sở. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang tiếp tục được hoàn thiện, hiệu quả hoạt động của lực lượng quân sự địa phương sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng thích ứng, chất lượng phối hợp và năng lực tổ chức thực tiễn của từng địa bàn.
Thực tiễn tại Đồng Nai cho thấy, nếu được tổ chức đồng bộ, có cơ chế điều hành linh hoạt và sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, mô hình chính quyền mới không chỉ không làm suy giảm hiệu quả hoạt động quân sự địa phương mà còn tạo điều kiện để nâng cao chất lượng quản lý, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân từ cơ sở. Đây cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện phát triển mới của đất nước./.
Phạm Văn Mạnh
