Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển với nhịp độ chưa từng có. Từ các đại dự án hạ tầng giao thông, năng lượng, đô thị đến cải cách thể chế, chuyển đổi số và cải thiện môi trường đầu tư, hàng loạt chương trình được triển khai đồng thời trên phạm vi cả nước. Đằng sau tốc độ ấy không chỉ là yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng trước mắt mà còn là quyết tâm tạo nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Tuy nhiên, để biến khát vọng thành hiện thực, bài toán lớn nhất vẫn là huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực phát triển.
Tăng tốc để không bỏ lỡ "thời kỳ vàng"
Quan sát tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương có thể thấy rõ không khí thi công khẩn trương của các công trình giao thông, bệnh viện, trường học, khu đô thị và hạ tầng số. Những dự án từng kéo dài nhiều năm nay được thúc đẩy mạnh mẽ hơn; nhiều chính sách, thủ tục hành chính cũng liên tục được sửa đổi theo hướng tinh gọn, minh bạch nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Nhịp độ phát triển nhanh không phải là sự lựa chọn ngẫu nhiên mà xuất phát từ yêu cầu chiến lược. Trong khoảng 10-15 năm tới, Việt Nam được đánh giá đang sở hữu nhiều lợi thế hiếm có như cơ cấu dân số vàng, sức hút đầu tư nước ngoài, vị thế ngày càng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu và nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm dẫn đầu khu vực.
Đây cũng là khoảng thời gian quyết định để Việt Nam tránh nguy cơ rơi vào "bẫy thu nhập trung bình" - thách thức mà nhiều quốc gia trong khu vực đã phải đối mặt trong nhiều thập kỷ. Khi quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh hơn, dư địa tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ sẽ dần thu hẹp, buộc nền kinh tế phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và công nghệ.
Theo các chuyên gia kinh tế, nếu không tận dụng tốt giai đoạn hiện nay, mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045 sẽ gặp nhiều khó khăn hơn đáng kể.
Hạ tầng - nền móng cho tăng trưởng dài hạn
Một trong những đặc điểm nổi bật của giai đoạn phát triển hiện nay là định hướng đầu tư vào các công trình mang tính nền tảng, có khả năng tạo ra sức lan tỏa lớn đối với nền kinh tế.
Không chỉ dừng ở hệ thống đường cao tốc, sân bay hay cảng biển, Việt Nam đang từng bước triển khai các dự án quy mô lớn về năng lượng tái tạo, điện hạt nhân, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, logistics và các công trình thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây đều là những lĩnh vực có thời gian đầu tư dài, chi phí rất lớn nhưng tạo ra giá trị bền vững trong nhiều thập niên.
Thực tế cho thấy, những quốc gia duy trì tốc độ tăng trưởng cao đều có điểm chung là đầu tư mạnh vào kết cấu hạ tầng và tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi. Hạ tầng hiện đại không chỉ giảm chi phí logistics mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và thúc đẩy liên kết vùng.
Tuy nhiên, quy mô đầu tư càng lớn thì yêu cầu về nguồn vốn càng trở nên cấp thiết.
Thách thức từ bài toán vốn dài hạn
Theo ước tính của Bộ Tài chính, để thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội lên tới hàng chục triệu tỷ đồng. Trong đó, nguồn lực từ ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được một phần, phần còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân, thị trường tài chính, doanh nghiệp và các nhà đầu tư quốc tế.
Điều đáng lưu ý là hệ thống ngân hàng nhiều năm qua vẫn đang đóng vai trò cung cấp vốn chủ đạo cho nền kinh tế. Trong khi đó, đặc điểm của nguồn vốn ngân hàng chủ yếu là vốn ngắn hạn, còn các dự án hạ tầng lại cần nguồn tài chính có thời hạn từ 20 đến 40 năm.
Sự chênh lệch về kỳ hạn này đặt ra yêu cầu phải phát triển mạnh hơn thị trường vốn nhằm chia sẻ gánh nặng với hệ thống tín dụng. Nếu tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào vốn ngân hàng, áp lực đối với an toàn tài chính và quản trị rủi ro sẽ ngày càng gia tăng.
Chính vì vậy, việc từng bước hoàn thiện cơ chế điều hành theo hướng quản trị rủi ro, thay vì chỉ kiểm soát bằng các quy định hành chính, được nhiều chuyên gia đánh giá là bước chuyển quan trọng trong điều hành chính sách tiền tệ.
Huy động nguồn lực xã hội - chìa khóa cho các dự án chiến lược
Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư rất lớn, việc phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trở thành yêu cầu tất yếu.
Những năm gần đây, các mô hình hợp tác công - tư (PPP) tiếp tục được khuyến khích nhằm thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách vào phát triển hạ tầng. Nếu được thực hiện trên cơ sở công khai, minh bạch và cạnh tranh, đây sẽ là công cụ hiệu quả để chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư.
Bài học từ nhiều quốc gia cho thấy, khu vực tư nhân không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị dự án, thúc đẩy đổi mới công nghệ và rút ngắn thời gian triển khai công trình.
Song song với đó, việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu hạ tầng, quỹ đầu tư dài hạn và các định chế tài chính hiện đại cũng được xem là hướng đi quan trọng nhằm đa dạng hóa các kênh huy động vốn.
Việc xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực thu hút các dòng vốn dài hạn, nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ tài chính khu vực.
Cải cách thể chế - nguồn lực quan trọng không kém vốn đầu tư
Nguồn lực phát triển không chỉ là tiền vốn mà còn bao gồm thể chế, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và chất lượng quản trị quốc gia.
Thời gian qua, nhiều chính sách về đầu tư, đất đai, đấu thầu, xây dựng, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số đã được điều chỉnh theo hướng giảm rào cản cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những cải cách này góp phần rút ngắn thời gian thực hiện dự án, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, lợi thế về lao động giá rẻ sẽ dần giảm sút. Vì vậy, tăng trưởng trong giai đoạn mới cần được dẫn dắt bởi đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, kinh tế xanh và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đây cũng chính là những yếu tố quyết định khả năng nâng cao năng suất lao động - động lực cốt lõi để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn.
Biến khát vọng thành hiện thực
Mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 là khát vọng lớn nhưng hoàn toàn có cơ sở nếu Việt Nam tận dụng hiệu quả giai đoạn phát triển hiện nay.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, điều quan trọng không chỉ là huy động đủ nguồn lực mà còn phải phân bổ nguồn lực đúng trọng tâm, ưu tiên các lĩnh vực có sức lan tỏa lớn, nâng cao hiệu quả đầu tư công, phát triển thị trường vốn hiện đại và thúc đẩy mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân.
Bên cạnh đó, tiếp tục cải cách thể chế, nâng cao chất lượng điều hành, phát triển khoa học công nghệ và nguồn nhân lực sẽ là những trụ cột bảo đảm cho tăng trưởng bền vững.
Nhìn từ những chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế hiện nay có thể thấy, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc với quyết tâm cao chưa từng có. Chặng đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng nếu khơi thông được các nguồn lực và duy trì được động lực cải cách, mục tiêu xây dựng một nền kinh tế phát triển, hiện đại và có năng lực cạnh tranh cao hoàn toàn có thể trở thành hiện thực trong hai thập niên tới.
