Trước tình trạng hàng nghìn container nông sản ùn tắc không thể xuất sang Trung Quốc gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp và người dân Việt Nam, mới đây, Cục Hàng hải Việt Nam vừa có kiến nghị Bộ GTVT và Chính phủ về đề xuất thực hiện vận tải hàng hóa nông sản sang Trung Quốc bằng đường biển.
Cục Hàng hải kiến nghị vận tải hàng hóa nông sản sang Trung Quốc bằng đường biển
Đường bộ tê liệt xuất khẩu nông sản
Trong vài tháng gần đây, do chính sách siết chặt việc kiểm soát hàng hóa nhập khẩu tại các cửa khẩu của Trung Quốc để kiểm soát dịch bệnh Covid-19 dẫn đến hàng hóa nông sản của Việt Nam bị ùn tắc tại các cửa khẩu đường bộ trong nhiều ngày, gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp Việt Nam.
Hiện tại, nông sản, hoa quả từ Việt Nam đi Trung Quốc được vận tải bằng hai phương thức: Vận tải đường biển đối với thị trường phía Bắc Trung Quốc (tuyến xa) và vận tải đường bộ đối với thị trường phía Nam Trung Quốc (tuyến ngắn, gần biên giới đường bộ của Việt Nam).
Tuy nhiên, đối với (tuyến ngắn) vận tải đường bộ đã bị ùn tắc nghiêm trọng khiến hàng nghìn xe container nằm chờ tại nhiều cửa khẩu phía Bắc. Thậm chí, chúng ta đã phải yêu cầu các doanh nghiệp, không vận chuyển hàng hoá nông sản lên cửa khẩu đường bộ nữa. Trái ngược với việc ùn tắc đường bộ, vận tải hàng hải lại chưa dược khách hàng lựa chọn.
Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp & nông thôn, mặt hàng nông sản của Việt Nam phần lớn do thương lái Trung Quốc thu mua tại các địa phương, miệt vườn và được chỉ định thu xếp, vận tải bằng đường bộ qua cửa khẩu Tân Thanh (Trung Quốc), do Trung Quốc coi cửa khẩu này là đường tiểu ngạch nên được ưu đãi giảm thuế, phí và các quy định khác về kiểm dịch để phục vụ cho nhu cầu của nhân dân khu vực biên giới.
Khu vực biên giới phía Bắc giữa ta và Trung Quốc còn có nhiều cửa khẩu đường bộ khác được phép thông quan hàng hóa nhưng những mặt hàng nông sản này cũng không được các thương lái Trung Quốc chỉ định do chính sách của các khu vực không có các ưu đãi, miễn giảm.
Nhu cầu hàng hóa của phía Trung Quốc thường nhỏ lẻ, sản lượng hàng hóa ít, không ổn định, chỉ khi nào Trung Quốc thiếu mới thu mua nhập về nên ưu tiên lựa chọn vận tải đường bộ do tính cơ động cao, vận chuyển nhanh, gọn và đi qua cửa khẩu tiểu ngạch.
Một số mặt hàng nông sản của Việt Nam không đáp ứng được tiêu chuẩn kiểm dịch của Trung Quốc nên không đủ tiêu chuẩn vận tải bằng đường biển xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, buộc phải xuất khẩu bằng đường tiểu ngạch (ví dụ như mặt hàng mít, sầu riêng không thể hoặc rất khó để vận tải bằng đường chính ngạch). Nhiều mặt hàng hoa quả nhanh hỏng nên vận chuyển bằng đường biển gây rủi ro lớn cho hãng tàu khi hàng hóa bị hỏng phải xuất trở lại Việt Nam.
Vì sao nông sản Việt chấp nhận rủi ro?
Trên thực tế khách quan, việc hàng hóa nông sản của Việt Nam được xuất sang bán tại thị trường Trung Quốc có giá trị cao, lợi nhuận cao hơn gấp nhiều lần so với tiêu thụ trong nước. Vì thế, mặc dù tiềm ẩn nhiều rủi ro trong việc thông quan tại biên giới nhưng một số chủ hàng vẫn chấp nhập để đưa hàng ra các cửa khẩu đường bộ và kỳ vọng sẽ đưa được hàng qua Trung Quốc, nên càng gây ra sự ùn tắc tại cửa khẩu.
Một yếu tố khác, đó là do hàng hóa nông sản, hoa quả bắt buộc phải được vận tải bằng container lạnh, vì thế, tình trạng thiếu container lạnh khá phổ biến. Ví dụ đối với hàng hải, trong khi một chuyến tàu chỉ thiết kế tối đa khoảng 20% container lạnh trên tàu. Khi vận chuyển sang Trung Quốc, hãng tàu phải vận chuyển vỏ rỗng container lạnh quay lại Việt Nam do hàng chiều về không có dẫn đến chi phí vận chuyển 2 chiều cao. Điều này khiến các hãng tàu không ưu tiên mặt hàng nông sản.
Còn tại các cảng biển tại Trung Quốc hiện trong giai đoạn siết chặt kiểm soát bệnh dịch, hoạt động hạn chế, gây ra ùn tắc tàu thuyền tại cảng, tàu phải chờ tại khu neo nhiều ngày trước khi vào cảng làm hàng.
Mặt khác, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, giá cước vận tải bằng đường biển tăng cao, tình trạng thiếu container rỗng, thiếu tàu vẫn diễn ra nên việc đặt chỗ ngắn hạn hiện vẫn gặp nhiều khó khăn.
Việc vận chuyển container đi Trung Quốc phụ thuộc vào hãng tàu nước ngoài (khoảng 20 hãng tàu nước ngoài có tuyến sang Trung Quốc), Việt Nam không có hãng tàu nào mở tuyến sang Trung Quốc.
Lối thoát nào cho nông sản Việt?
Để giải cứu cho hàng hoá nông sản trong nước, hiện Cục Hàng hải Việt Nam đã làm việc với hãng tàu Hải An và khuyến khích hãng tàu mở tuyến. Hiện nay hãng tàu vẫn đang tích cực nghiên cứu đánh giá tính khả thi và dự kiến có thể mở tuyến từ Cửa Lò đi cảng phía Nam Trung Quốc trong năm quý II/2022.
Vì các nguyên nhân nêu trên nên mặc dù nguồn cung sản lượng nông sản vận tải sang Trung Quốc rất lớn, nhiều khách hàng vẫn lựa chọn phương thức vận tải bằng đường bộ, dẫn đến sản lượng nông sản vận tải bằng đường biển chưa đủ hấp dẫn để hãng tàu mở thêm tuyến vận tải.
Ngoài ra, Cục Hàng hải Việt Nam đang phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) thực hiện một số giải pháp như: phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam tổ chức làm việc với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông sản, các chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hộ kinh doanh tại các địa phương để kêu gọi, tuyên truyền doanh nghiệp cùng liên kết tạo nguồn hàng đủ lớn để ký hợp đồng vận tải dài hạn trực tiếp với hãng tàu.
Làm việc với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hiệp hội và các chủ hàng một số địa phương để xác định chính xác điểm thắt chính, từ đó đưa ra giải pháp đúng và trúng xử lý vấn đề, từng bước dịch chuyển hàng hóa nông sản xuất khẩu sang Trung Quốc qua các cảng biển bằng tàu biển.
Ông Hoàng Hồng Giang, Cục phó Cục Hàng hải Việt Nam cũng cho biết: Cục cũng đang khẩn trương làm việc với hãng tàu có tuyến vận tải sang Trung Quốc để kêu gọi các hãng tàu bổ sung chỗ và vỏ container lạnh về Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải trong giai đoạn trước mắt. Đồng thởi, vận động các chủ doanh nghiệp Việt Nam dịch chuyển số container đang ùn tắc tại biên giới sang vận tải bằng đường biển. Đồng thời, chúng tôi cũng đang kiến nghị Tổng Cục Hải quan, các Bộ ngành chung tay triển khai tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
