Những năm gần đây, ngành gỗ và lâm sản Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, khẳng định vai trò là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế. Nhờ lợi thế về nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất ngày càng được cải thiện cùng với sự mở rộng của các thị trường quốc tế, sản phẩm gỗ và nội thất Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu. Năm 2024 kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 16,3 tỷ USD, tăng 20,3% so với năm 2023, góp phần đưa tổng giá trị xuất khẩu lâm sản lên khoảng 17,3 tỷ USD. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong năm 2025 khi kim ngạch xuất khẩu gỗ đạt 17,2 tỷ USD, lần đầu tiên vượt mốc 17 tỷ USD. Những con số này cho thấy ngành gỗ không chỉ giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu mà còn trở thành một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng của lĩnh vực nông – lâm nghiệp.
Song song với sự gia tăng về kim ngạch, thị trường xuất khẩu của ngành gỗ Việt Nam cũng ngày càng được mở rộng và đa dạng hóa. Hoa Kỳ hiện là thị trường lớn nhất, với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 9,46 tỷ USD, chiếm khoảng 55% tổng giá trị xuất khẩu của toàn ngành. Đây là thị trường có nhu cầu lớn đối với các sản phẩm nội thất và đồ gỗ gia dụng, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam phát huy lợi thế về năng lực sản xuất và thiết kế. Bên cạnh đó, Nhật Bản tiếp tục là thị trường quan trọng với kim ngạch xuất khẩu hơn 2,15 tỷ USD, tăng mạnh trên 23% so với năm trước. Trung Quốc cũng là đối tác lớn của ngành gỗ Việt Nam khi đạt giá trị xuất khẩu khoảng 2,08 tỷ USD. Tổng kim ngạch xuất khẩu sang ba thị trường này chiếm gần 80% tổng giá trị xuất khẩu gỗ của cả nước, cho thấy mức độ tập trung cao nhưng đồng thời cũng phản ánh sự ổn định của các thị trường truyền thống.
Ngành công nghiệp chế biến gỗ và nội thất không chỉ đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu mà còn tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế ở nhiều địa phương. Đặc biệt, sau giai đoạn thị trường toàn cầu có nhiều biến động, ngành gỗ Việt Nam đang cho thấy dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ và tiếp tục khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế. Khi thương mại toàn cầu ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn về môi trường, nguồn gốc nguyên liệu và tính minh bạch trong sản xuất, ngành gỗ Việt Nam cũng đứng trước yêu cầu phải đổi mới mô hình phát triển. Xu hướng xanh hóa sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và hướng tới phát triển bền vững đang trở thành yếu tố tất yếu để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về truy xuất nguồn gốc gỗ hợp pháp, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên không chỉ giúp ngành gỗ duy trì thị trường xuất khẩu truyền thống mà còn mở ra những dư địa tăng trưởng mới trong tương lai.
Hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu sản phẩm gỗ tại Việt Nam, phản ánh tiềm năng phát triển và yêu cầu gia tăng đầu tư để nâng cao giá trị gia tăng của ngành gỗ.
Trong bức tranh chung của ngành gỗ Việt Nam, nhiều địa phương đang chủ động khai thác tiềm năng và gia tăng đầu tư nhằm nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị xuất khẩu. Đồng Nai là một trong những địa phương tiêu biểu cho xu hướng này khi ngành chế biến gỗ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao và giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu công nghiệp của tỉnh. Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Đồng Nai đạt gần 2,7 tỷ USD, tăng 34,8% so với cùng kỳ năm 2024. Với kết quả này, ngành gỗ của tỉnh hiện đứng thứ hai cả nước về giá trị xuất khẩu và trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Điều đó cho thấy ngành chế biến gỗ không chỉ tạo ra giá trị kinh tế cao mà còn góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp, giải quyết việc làm và hình thành chuỗi sản xuất – xuất khẩu quy mô lớn tại địa phương.
Để duy trì đà tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp trong ngành gỗ tại Đồng Nai đã chủ động đẩy mạnh đầu tư vào máy móc, thiết bị và dây chuyền chế biến hiện đại. Việc mở rộng nhà xưởng, tăng quy mô sản xuất và ứng dụng công nghệ mới trong chế biến gỗ đang trở thành xu hướng chung của các doanh nghiệp. Bên cạnh việc tập trung vào xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp cũng chú trọng phát triển thị trường nội địa, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Những nỗ lực này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh mà còn góp phần nâng cao vị thế của sản phẩm gỗ Việt Nam trên thị trường quốc tế. Bên cạnh sự mở rộng thị trường xuất khẩu, cơ cấu sản phẩm của ngành gỗ Việt Nam cũng đang có những chuyển biến tích cực theo hướng gia tăng giá trị. Nhóm sản phẩm nội thất gỗ hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch xuất khẩu, phản ánh sự cải thiện rõ rệt về năng lực thiết kế, chế biến và khả năng đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật cao của doanh nghiệp Việt Nam. Điều này cho thấy ngành gỗ đang từng bước chuyển dịch từ gia công đơn giản sang các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi sản xuất toàn cầu, qua đó nâng cao vị thế của ngành trên thị trường quốc tế.
Triển vọng tăng trưởng của ngành gỗ Việt Nam trong thời gian tới vẫn được đánh giá tích cực khi nhu cầu tiêu dùng nội thất toàn cầu đang dần phục hồi, đặc biệt tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ. Việt Nam hiện là nhà cung cấp đồ nội thất gỗ lớn nhất cho thị trường này, tạo lợi thế quan trọng để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng thị phần xuất khẩu. Trên cơ sở đó, ngành gỗ đặt mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 18–19 tỷ USD trong những năm tới. Mục tiêu này được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố thuận lợi như xu hướng phục hồi của thị trường tiêu dùng toàn cầu, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng trong khu vực và năng lực sản xuất ngày càng được cải thiện của doanh nghiệp trong nước.
Cùng với những cơ hội mở ra, ngành gỗ cũng phải đối mặt với không ít thách thức trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng đặt ra các yêu cầu khắt khe hơn. Các rào cản kỹ thuật như quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), các chính sách thuế đối ứng, nguy cơ điều tra chống bán phá giá tại một số thị trường lớn, cùng với những biến động về chi phí vận chuyển hay rủi ro thiên tai có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững, tăng cường đầu tư vào khâu thiết kế, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ số sẽ trở thành yếu tố quyết định giúp ngành gỗ Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Song để khai thác hiệu quả các tiềm năng và duy trì vị thế trên thị trường quốc tế, ngành gỗ cần thực hiện những bước chuyển mạnh mẽ trong mô hình phát triển. Một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra là tăng cường đầu tư vào công nghệ sản xuất và nâng cao tỷ lệ chế biến sâu. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên tục được nâng cao, việc đổi mới công nghệ, hiện đại hóa dây chuyền sản xuất và nâng cao năng suất lao động trở thành yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Khi sản phẩm được chế biến sâu hơn, hàm lượng kỹ thuật và giá trị kinh tế cũng sẽ tăng lên, từ đó góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh của ngành gỗ Việt Nam trên thị trường toàn cầu. Trong nhiều năm qua, phần lớn doanh nghiệp gỗ Việt Nam phát triển dựa trên hình thức sản xuất theo đơn đặt hàng cho các thương hiệu quốc tế. Mô hình này giúp doanh nghiệp tích lũy năng lực sản xuất, tối ưu chi phí và duy trì nguồn đơn hàng ổn định. Tuy nhiên, giá trị gia tăng lớn nhất của chuỗi sản xuất – bao gồm thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu và hệ thống phân phối – lại nằm ở các đối tác nước ngoài. Vì vậy, hướng đi lâu dài của ngành gỗ là đầu tư mạnh hơn vào khâu thiết kế, nghiên cứu thị trường và xây dựng thương hiệu riêng, từng bước chuyển từ “Made in Vietnam” sang “Made by Vietnam”. Khi doanh nghiệp chủ động hơn trong sáng tạo sản phẩm và phát triển thương hiệu, ngành gỗ Việt Nam sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu hay Nhật Bản ngày càng siết chặt các quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, tiêu chuẩn môi trường và chứng chỉ rừng bền vững. Theo Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công Thương), ngành gỗ đang đối diện với những thách thức ngày càng phức tạp khi các yêu cầu về chất lượng, tính minh bạch và giảm phát thải trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Điều này buộc các doanh nghiệp phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, tăng cường kiểm soát nguồn nguyên liệu và bảo đảm tính hợp pháp trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Tuy vậy, những yêu cầu mới từ thị trường quốc tế cũng được xem là động lực quan trọng để ngành gỗ Việt Nam nâng cấp mô hình sản xuất và hướng tới phát triển bền vững. Với quy mô hơn 100 triệu dân, thị trường trong nước được xem là điểm tựa quan trọng giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro trước những biến động của thương mại quốc tế. Trong những năm gần đây, xu hướng tiêu dùng nội thất trong nước đã có nhiều thay đổi, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến thiết kế, chất lượng và tính thẩm mỹ của sản phẩm. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động nghiên cứu thị hiếu thị trường, cập nhật xu hướng thiết kế và phát triển các dòng sản phẩm phù hợp. Đồng thời, hoạt động truyền thông và xúc tiến bán hàng cũng cần được đẩy mạnh thông qua nhiều kênh phân phối khác nhau, kết hợp linh hoạt giữa phương thức bán hàng truyền thống và các nền tảng thương mại điện tử. Tại các địa phương có ngành công nghiệp gỗ phát triển mạnh như Đồng Nai, việc khai thác thị trường nội địa còn giúp tận dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu từ rừng trồng trong nước. Địa phương này không chỉ là trung tâm sản xuất gỗ dân dụng lớn mà còn có diện tích rừng trồng đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành chuỗi cung ứng nguyên liệu trong nước. Việc phát triển thị trường nội địa sẽ góp phần thúc đẩy tiêu thụ gỗ rừng trồng, nâng cao giá trị sử dụng của nguồn tài nguyên sẵn có, đồng thời giúp ngành gỗ phát triển ổn định và bền vững hơn trong dài hạn.
Để khai thác hiệu quả những cơ hội này, ngành gỗ cần đẩy mạnh hơn nữa quá trình chuyển đổi theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm. Điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp phải tăng cường đầu tư vào công nghệ sản xuất, hiện đại hóa dây chuyền chế biến và từng bước chuyển dịch từ mô hình gia công sang chủ động thiết kế, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu riêng. Khi doanh nghiệp nắm giữ nhiều hơn các khâu có giá trị cao trong chuỗi sản xuất, năng lực cạnh tranh của ngành gỗ Việt Nam sẽ được củng cố vững chắc hơn trên thị trường toàn cầu. Việc phát triển theo hướng bền vững, bảo đảm nguồn nguyên liệu hợp pháp và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của các thị trường quốc tế cũng là yêu cầu tất yếu. Những yếu tố này không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị trường xuất khẩu truyền thống mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các phân khúc giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đầu tư và đổi mới chính là chìa khóa để nâng tầm ngành gỗ Việt Nam trong giai đoạn tới. Nếu tận dụng tốt các cơ hội từ thị trường quốc tế, đồng thời chủ động nâng cao năng lực sản xuất, phát triển thương hiệu và gia tăng hàm lượng giá trị trong sản phẩm, ngành gỗ hoàn toàn có thể tiếp tục giữ vững vị thế là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong những năm tới.
Như Lê
