Sáng 26/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam, Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) tổ chức Hội nghị cập nhật quy định của Liên minh châu Âu về sản phẩm không gây mất rừng (EUDR).
Hội nghị tập trung cập nhật các chính sách mới, đánh giá khả năng đáp ứng của doanh nghiệp Việt Nam và thảo luận giải pháp thích ứng trong thời gian tới đối với các ngành hàng chịu tác động như lâm nghiệp, cà phê, cao su…
Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trưởng Nhóm công tác chung về EUDR.
Việt Nam có lợi thế lớn khi được xếp nhóm “rủi ro thấp”
Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trưởng Nhóm công tác chung về EUDR cho biết: Hội nghị nhằm cập nhật những yêu cầu mới nhất của EUDR tới các cơ quan quản lý, tổ chức, doanh nghiệp và các cá nhân quan tâm; đồng thời thông tin về kết quả bước đầu và tiến độ thích ứng của Việt Nam.
Theo ông Tuấn, bản hướng dẫn mới nhất của EUDR có nhiều thay đổi đáng chú ý như đơn giản hóa kê khai trách nhiệm giải trình đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ ở khâu sản xuất ban đầu; mở rộng phạm vi sản phẩm áp dụng, bổ sung cà phê hòa tan và các dẫn xuất từ dầu cọ; cho phép doanh nghiệp tự nguyện lập nhóm và nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin.
“Việt Nam đã ghi nhận những kết quả bước đầu rất tích cực. Hệ thống cơ sở dữ liệu và công cụ truy xuất nguồn gốc nông sản đã được xây dựng thí điểm thành công, tích hợp hơn 150.000 ha cà phê tại khu vực Tây Nguyên. Đặc biệt, Ủy ban châu Âu đã chính thức xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia ‘rủi ro thấp’ về mất rừng”, ông Tuấn cho biết.
Theo đánh giá này, nông sản Việt Nam xuất khẩu sang EU sẽ chỉ chịu tỷ lệ kiểm tra tuân thủ ở mức tối thiểu 1%, tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể trong bối cảnh tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe.
Ông Cyril Loisel – Bí thư thứ nhất Phái đoàn EU tại Việt Nam
Nhiều “nút thắt” kỹ thuật mới cần sớm tháo gỡ
Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, quá trình triển khai EUDR cũng đang đặt ra không ít thách thức. Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn cho rằng, bản hướng dẫn phiên bản lần thứ ba vừa được ban hành trong tháng này đã bổ sung nhiều yêu cầu kỹ thuật mới, tạo ra nhiều “nút thắt” đối với Việt Nam.
Điều này đòi hỏi cần sớm hoàn thiện bản đồ ranh giới rừng, xây dựng đồng bộ hệ thống cơ sở dữ liệu vùng trồng, tăng cường kiểm soát và truy xuất nguồn gốc, đồng thời nâng cao năng lực đáp ứng cho doanh nghiệp và các nông hộ nhỏ.
Trong bối cảnh đó, một tín hiệu tích cực được đưa ra từ Phái đoàn EU tại Việt Nam. Ông Cyril Loisel – Bí thư thứ nhất Phái đoàn EU tại Việt Nam cho biết, với tỷ lệ mất rừng được đánh giá ở mức thấp, Việt Nam có cơ hội được áp dụng cơ chế đơn giản hóa trong thực hiện trách nhiệm giải trình theo quy định của EU.
Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê sang thị trường EU có thể sử dụng các nguồn thông tin công khai sẵn có để chứng minh mức độ rủi ro thấp, thay vì phải triển khai quy trình đánh giá chuyên sâu trên toàn bộ chuỗi cung ứng.
Quang cảnh Hội nghị
EU nâng cấp hệ thống, giảm tới 75% thủ tục cho doanh nghiệp
Theo đại diện EU, hệ thống thông tin EUDR đang được nâng cấp theo hướng tự động hóa mạnh hơn, cho phép doanh nghiệp kết nối trực tiếp thay vì nhập dữ liệu thủ công như trước.
Hệ thống mới sẽ bổ sung chức năng khai báo đơn giản hóa cho doanh nghiệp nhỏ, đăng ký vai trò mới, lập nhóm tự nguyện theo mô hình hợp tác xã hoặc hiệp hội ngành hàng, đồng thời tăng khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu của các quốc gia thành viên EU.
“Các thay đổi này được kỳ vọng giúp giảm khoảng 75% gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp”, ông Cyril Loisel cho biết, đồng thời lưu ý quy định EUDR sẽ chính thức áp dụng từ ngày 30/12/2026.
EU cũng vừa cập nhật bộ câu hỏi thường gặp (FAQs), tập trung giải đáp những vấn đề doanh nghiệp tại nhiều quốc gia và chuỗi cung ứng đang quan tâm nhất.
Một số sản phẩm đã được điều chỉnh phạm vi áp dụng. Chẳng hạn, một số loại da động vật dùng trong sản xuất giày dép, túi xách được loại khỏi danh mục kiểm soát. Trong khi đó, ngành cà phê sẽ mở rộng sang cà phê hòa tan do mặt hàng này cũng tiềm ẩn nguy cơ liên quan đến mất rừng ở một số khu vực.
EUDR - cơ hội nâng tầm nông sản Việt
Dù tạo ra áp lực lớn, nhiều chuyên gia nhận định EUDR cũng mở ra cơ hội quan trọng nếu doanh nghiệp Việt Nam biết tận dụng.
Việc đáp ứng tiêu chuẩn EUDR không chỉ giúp duy trì thị trường EU mà còn nâng cao uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc minh bạch và phát triển bền vững.
Đồng thời, EUDR cũng thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp và lâm nghiệp. Từ dữ liệu vùng trồng, nhật ký sản xuất đến quản trị chuỗi cung ứng, mọi mắt xích đều buộc phải minh bạch và chuyên nghiệp hơn.
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu thích ứng tốt với EUDR, Việt Nam không chỉ giữ được thị trường EU mà còn có thể tạo lợi thế cạnh tranh tại nhiều thị trường khác trong tương lai, khi xu hướng thương mại xanh tiếp tục lan rộng trên toàn cầu.
Tuy nhiên, thời gian dành cho doanh nghiệp không còn nhiều. Nếu không đáp ứng yêu cầu, nguy cơ mất đơn hàng, mất thị phần và bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu là hoàn toàn hiện hữu.
Trong bối cảnh đó, thay vì coi EUDR là một “rào cản”, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu xem đây là động lực để thay đổi mô hình sản xuất – từ nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ quản lý thủ công sang số hóa dữ liệu, từ tăng trưởng bằng sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng và tính bền vững.
