Trong tiến trình phát triển kinh tế địa phương, kinh tế hợp tác mà nòng cốt là các hợp tác xã (HTX) giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Không chỉ tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết, HTX còn góp phần nâng cao thu nhập, tạo việc làm và ổn định đời sống cho hàng triệu hộ nông dân. Để mô hình kinh tế hợp tác phát huy đầy đủ hiệu quả, việc tổ chức sản xuất thôi chưa đủ; yếu tố then chốt nằm ở khả năng kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm và mở rộng đầu ra bền vững. Trong đó, xúc tiến thương mại được xem là “cầu nối” quan trọng, giúp HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước cũng như xuất khẩu.
Thực tiễn cho thấy, xúc tiến thương mại không chỉ giúp các HTX mở rộng thị trường tiêu thụ, mà còn tạo động lực đổi mới phương thức sản xuất, chuẩn hóa chất lượng sản phẩm, từ đó gia tăng giá trị và lợi ích cho xã viên. Trong không khí rộn ràng của những ngày cận Tết 2026, thị trường sản phẩm OCOP đang chứng kiến những bước chuyển mình rõ nét. Từ chỗ chủ yếu gắn với quy mô địa phương và các hội chợ truyền thống, nhiều sản phẩm OCOP do các HTX sản xuất đã mạnh dạn đổi mới hình thức, phương thức tiếp cận người tiêu dùng, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường hiện đại.
Phát triển kinh tế địa phương, đặc biệt ở khu vực nông nghiệp, kinh tế hợp tác mà nòng cốt là các hợp tác xã (HTX) ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong tổ chức sản xuất, liên kết nông dân và nâng cao giá trị nông sản. Để các HTX không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất mà thực sự tham gia sâu vào chuỗi giá trị thị trường, hoạt động xúc tiến thương mại giữ vị trí then chốt. Đây chính là “cầu nối” giúp sản phẩm của HTX tiếp cận người tiêu dùng, mở rộng thị trường tiêu thụ, từng bước xây dựng thương hiệu và nâng cao hiệu quả hoạt động, qua đó tạo việc làm, tăng thu nhập cho xã viên và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế nông thôn. Hệ thống HTX phát triển nhanh về số lượng, trong đó phần lớn hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Điển hình như ở các tỉnh miền núi và trung du, các HTX đã hình thành vùng nguyên liệu, tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình liên kết. Dù năng lực thị trường của nhiều HTX vẫn còn hạn chế, quy mô sản xuất chưa lớn, kinh nghiệm tiếp cận kênh phân phối hiện đại còn thiếu, khiến đầu ra sản phẩm chưa thật sự bền vững. Chính trong bối cảnh đó, xúc tiến thương mại trở thành khâu đột phá nhằm tháo gỡ “nút thắt” về tiêu thụ.
Những năm gần đây, nhiều HTX đã chủ động tham gia hội chợ, triển lãm, các chương trình kết nối cung – cầu để giới thiệu sản phẩm tới doanh nghiệp phân phối và người tiêu dùng. Đặc biệt, các sản phẩm OCOP được quảng bá rộng rãi tại các sự kiện trong và ngoài tỉnh, tạo cơ hội mở rộng thị trường ngoài phạm vi địa phương. Thực tế tại Thanh Hóa cho thấy, đến hết năm 2025, toàn tỉnh đã có hàng trăm sản phẩm OCOP, tập trung ở nhóm thực phẩm, đồ uống, thảo dược… Nhiều chủ thể không còn “độc hành” mà chủ động liên kết, xây dựng các bộ sản phẩm, giỏ quà Tết mang đậm dấu ấn địa phương, kết hợp tem truy xuất nguồn gốc, đổi mới bao bì theo hướng hiện đại nhưng vẫn giàu bản sắc văn hóa. Cách làm sáng tạo này không chỉ giúp khơi thông đầu ra trong dịp cao điểm mà còn từng bước hình thành chuỗi giá trị nông sản bền vững, chuyên nghiệp hơn. Lượng tiêu thụ tăng, giá bán cải thiện đã trực tiếp nâng cao thu nhập cho xã viên, đồng thời tạo thêm việc làm tại chỗ. Việc kết hợp nhiều hình thức như trưng bày tại cửa hàng OCOP, thiết kế sản phẩm theo phân khúc quà tặng, bán hàng trực tuyến và livestream trên nền tảng số không chỉ giúp HTX thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe về chất lượng, mẫu mã và tính minh bạch nguồn gốc.
Tuy vậy, để hoạt động xúc tiến thương mại thực sự trở thành động lực phát triển bền vững cho khu vực kinh tế hợp tác, việc nâng cao năng lực nội tại của HTX là yêu cầu cấp thiết. Các chương trình đào tạo, tập huấn về marketing, thương mại điện tử, kỹ năng bán hàng và quản trị sản xuất, kinh doanh cần được triển khai bài bản, giúp HTX chủ động tiếp cận thị trường thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hỗ trợ bên ngoài. Song song với đó, chuyển đổi số phải được xem là hướng đi tất yếu, từ xây dựng website, gian hàng trên các sàn thương mại điện tử đến ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, quản lý đơn hàng và quảng bá sản phẩm. Việc tham gia thường xuyên các hội chợ, triển lãm, chương trình kết nối cung – cầu ở quy mô tỉnh, vùng và quốc gia sẽ giúp HTX mở rộng mạng lưới đối tác, từng bước thâm nhập hệ thống phân phối hiện đại. Công tác xây dựng thương hiệu phải được chú trọng thông qua tư vấn nhãn hiệu, chuẩn hóa bao bì, tiêu chuẩn chất lượng và đẩy mạnh truyền thông trên các nền tảng số cũng như phương tiện thông tin địa phương.
Để hoạt động xúc tiến thương mại thực sự phát huy hiệu quả, việc tạo điều kiện phát triển thị trường gắn với hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ cho hợp tác xã (HTX) là yếu tố then chốt. Hỗ trợ về vốn và kết nối các nguồn lực đóng vai trò nền tảng, giúp HTX có điều kiện đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh. Thông qua các quỹ hỗ trợ phát triển HTX, nhiều mô hình đã được tiếp cận vốn vay ưu đãi, đồng thời tham gia các chương trình đào tạo, tư vấn quản trị và phát triển thị trường. Chính sách ưu tiên nguồn vốn cho các HTX tham gia chuỗi giá trị sản phẩm không chỉ góp phần giảm áp lực tài chính mà còn tạo động lực để các đơn vị mạnh dạn đầu tư vào khâu chế biến, bảo quản và xây dựng thương hiệu. Song song với hỗ trợ về vốn, việc tăng cường kết nối HTX với doanh nghiệp và mạng lưới thị trường được xem là hướng đi chiến lược. Thông qua việc thiết lập các liên minh, liên kết giữa HTX và doanh nghiệp lớn, nhiều hợp đồng tiêu thụ ổn định đã được ký kết, giúp sản phẩm có đầu ra bền vững và giảm sự phụ thuộc vào thương lái truyền thống. Việc khuyến khích HTX tham gia sâu vào chuỗi giá trị cung ứng không chỉ mở rộng kênh tiêu thụ mà còn nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh trong khu vực kinh tế hợp tác.
Thực tiễn cho thấy, khi xúc tiến thương mại được đẩy mạnh một cách bài bản, thị trường tiêu thụ của HTX được mở rộng rõ rệt. Sản phẩm không còn bó hẹp trong phạm vi địa phương mà từng bước tiếp cận các thị trường lớn trong nước và cả thị trường quốc tế. Nhờ đó, HTX giảm dần sự lệ thuộc vào các kênh phân phối truyền thống, chủ động hơn trong đàm phán giá cả và xây dựng quan hệ đối tác dài hạn. Cùng với việc mở rộng thị trường, hiệu quả sản xuất – kinh doanh cũng được cải thiện khi năng lực cạnh tranh của HTX được nâng cao, tạo thuận lợi trong thu hút doanh nghiệp ký kết hợp đồng tiêu thụ ổn định. Các xu hướng xúc tiến thương mại hiện đại đang mở ra những kênh tiếp cận thị trường đầy tiềm năng. Dịp cuối năm, khi xu hướng mua sắm kết hợp giải trí ngày càng phổ biến, nhiều HTX đã mạnh dạn đưa hoạt động livestream bán hàng ra ngay tại vùng nguyên liệu, làng nghề truyền thống. Việc để người tiêu dùng trực tiếp theo dõi quy trình sản xuất và đặt hàng tức thì trên các nền tảng số đã tạo nên một kênh tiêu thụ đột phá. Trường hợp HTX Vườn rừng Bản Thổ tại Thanh Hóa cho thấy, khi quy trình sản xuất sạch được công khai, minh bạch “từ nông trại đến bàn ăn”, niềm tin của khách hàng được củng cố mạnh mẽ, qua đó thúc đẩy quyết định mua sắm và giúp sản phẩm nhanh chóng được tiêu thụ.
Việc ứng dụng công nghệ số trong xúc tiến thương mại không chỉ xóa bỏ rào cản địa lý mà còn thiết lập một cầu nối trực tiếp, minh bạch giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Điều này không chỉ gia tăng hiệu quả tiêu thụ cho các sản phẩm OCOP trong mùa cao điểm mà còn từng bước xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp, hiện đại cho kinh tế hợp tác. Quan trọng hơn, mỗi sản phẩm được tiêu thụ không chỉ mang giá trị kinh tế đơn thuần mà còn chuyển tải câu chuyện văn hóa, bản sắc của từng vùng miền, góp phần khẳng định vị thế của sản phẩm địa phương trên thị trường.
Đẩy mạnh xúc tiến thương mại là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của các HTX. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa HTX, Liên minh HTX tỉnh, chính quyền và doanh nghiệp, mới có thể tạo dựng môi trường thuận lợi, khai thác hiệu quả tiềm năng sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ, qua đó thúc đẩy kinh tế hợp tác phát triển bền vững.
Ngô Đạt
