Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, Cao Bằng là mảnh đất biên cương có vị trí đặc biệt quan trọng, gắn liền với những bước ngoặt lớn của cách mạng Việt Nam cũng như định hướng phát triển trong thời kỳ hội nhập hiện nay. Không chỉ là vùng đất hùng vĩ về địa lý, Cao Bằng còn là không gian lịch sử – chính trị tiêu biểu, nơi hội tụ truyền thống yêu nước, ý chí cách mạng và tinh thần độc lập, tự cường của dân tộc.
Cách đây 85 năm, vào ngày 28-1-1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở về Tổ quốc sau hơn ba thập kỷ bôn ba tìm đường cứu nước và lựa chọn Cao Bằng làm căn cứ địa đầu tiên của cách mạng Việt Nam. Từ mảnh đất này, Người đã cùng Trung ương Đảng trực tiếp xây dựng lực lượng, chuẩn bị về chính trị, quân sự và tổ chức, tạo tiền đề quyết định cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam. Thực tiễn lịch sử đã khẳng định: Cao Bằng không chỉ là căn cứ chiến lược mang tính quyết định trong giai đoạn 1941–1945, mà còn là biểu tượng sinh động của đường lối cách mạng đúng đắn, sáng tạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Bước sang thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò của Cao Bằng tiếp tục được đặt trong một bối cảnh mới, với những yêu cầu và nhiệm vụ chiến lược mới. Là tỉnh biên giới phía Bắc, Cao Bằng giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, mở rộng kinh tế biên mậu, tăng cường giao lưu hợp tác quốc tế, đồng thời góp phần củng cố vững chắc quốc phòng, an ninh và chủ quyền biên giới quốc gia. Tỉnh đang đứng trước cơ hội lớn để phát huy tiềm năng, lợi thế, từng bước bứt phá, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước. Việc nghiên cứu, làm rõ vai trò của Cao Bằng qua các chặng đường lịch sử không chỉ có ý nghĩa trong việc nhận thức đầy đủ giá trị lịch sử của một vùng đất giàu truyền thống cách mạng, mà còn góp phần luận giải những định hướng phát triển chiến lược của tỉnh trong giai đoạn hiện nay.
Thực tiễn lịch sử cho thấy, Cao Bằng hội tụ nhiều điều kiện địa lý – chính trị đặc biệt thuận lợi để hình thành căn cứ cách mạng. Là tỉnh miền núi biên giới, địa hình hiểm trở, rừng núi trùng điệp, lại có đường biên giới dài với Trung Quốc, Cao Bằng tạo điều kiện an toàn cho việc bảo toàn lực lượng, tổ chức hoạt động bí mật và duy trì liên lạc quốc tế trong thời kỳ cách mạng gặp nhiều khó khăn. Cùng với đó, truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết của đồng bào các dân tộc đã tạo nên nền tảng xã hội – chính trị vững chắc, giúp phong trào cách mạng nhanh chóng bén rễ và phát triển. Từ Pác Bó, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo xây dựng Cao Bằng thành căn cứ địa cách mạng có ý nghĩa chiến lược. Người chú trọng huấn luyện cán bộ, xây dựng cơ sở chính trị, tổ chức lực lượng vũ trang và gắn kết chặt chẽ công tác vận động quần chúng với chuẩn bị khởi nghĩa. Việc tổ chức Hội nghị Trung ương 8 tại Pác Bó đã hoàn chỉnh đường lối cách mạng giải phóng dân tộc, xác định nhiệm vụ giành độc lập, thành lập Mặt trận Việt Minh và đề ra những quyết sách có ý nghĩa bản lề đối với tiến trình cách mạng Việt Nam.
Từ căn cứ Cao Bằng, phong trào cách mạng lan tỏa mạnh mẽ, hình thành hệ thống căn cứ Việt Bắc liên hoàn, tạo thế và lực cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Trong các giai đoạn kháng chiến sau đó, đặc biệt là Chiến dịch Biên giới năm 1950, Cao Bằng tiếp tục giữ vai trò hậu phương chiến lược quan trọng, góp phần quyết định vào thắng lợi của cách mạng. Có thể khẳng định, Cao Bằng không chỉ gắn với những dấu mốc lịch sử trọng đại mà còn là căn cứ chiến lược xuyên suốt của cách mạng Việt Nam, đúng như nhận định của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Cao Bằng là một trong những tỉnh đi đầu trong công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc”.
Sau năm 1975, cùng với cả nước bước vào thời kỳ hàn gắn vết thương chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội, Cao Bằng phải đối mặt với muôn vàn khó khăn do xuất phát điểm kinh tế thấp, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, xa các trung tâm phát triển lớn. Tuy nhiên, chính trong gian khó ấy, truyền thống cách mạng và tinh thần vượt khó của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng đã trở thành nguồn nội lực quan trọng, tạo nền tảng cho những bước chuyển mình về sau. Trước năm 2000, Cao Bằng vẫn được xếp vào nhóm các tỉnh nghèo nhất cả nước, tăng trưởng kinh tế nhiều năm liền ở mức thấp hơn bình quân chung, thu ngân sách hạn hẹp, đời sống nhân dân còn nhiều thiếu thốn. Song, bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt từ sau năm 2015, bức tranh kinh tế – xã hội của tỉnh đã có nhiều gam màu khởi sắc rõ nét. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Cao Bằng dần vượt mức bình quân cả nước; quy mô nền kinh tế từng bước được mở rộng; thu ngân sách và GRDP bình quân đầu người tăng đáng kể qua từng giai đoạn. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm dần sự phụ thuộc vào nông nghiệp truyền thống, từng bước nâng cao tỷ trọng công nghiệp, thương mại – dịch vụ và kinh tế cửa khẩu. Các lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế như công nghiệp khai khoáng, thủy điện, chế biến nông – lâm sản, thương mại biên giới và du lịch lịch sử – sinh thái ngày càng đóng vai trò quan trọng trong tạo động lực tăng trưởng mới cho tỉnh.
Đặc biệt, du lịch đã và đang trở thành một trong những điểm sáng trong chiến lược phát triển của Cao Bằng, dựa trên hệ thống di tích lịch sử cách mạng đặc biệt và cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, đặc sắc. Những địa danh như Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó, rừng Trần Hưng Đạo, thác Bản Giốc, cùng với bản sắc văn hóa phong phú của cộng đồng các dân tộc thiểu số đã góp phần đưa hình ảnh Cao Bằng ngày càng lan tỏa, thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước. Song song với đó, việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông, được coi là khâu đột phá chiến lược nhằm xóa dần khoảng cách “xa trung tâm”, tăng cường kết nối vùng và mở rộng không gian phát triển. Việc triển khai các tuyến giao thông trọng điểm, trong đó có cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh, không chỉ mang ý nghĩa kinh tế thuần túy mà còn thể hiện quyết tâm chính trị trong việc đưa Cao Bằng hội nhập sâu hơn vào mạng lưới phát triển quốc gia và khu vực.
Vai trò của Cao Bằng không chỉ được nhìn nhận ở phương diện phát triển kinh tế, mà còn gắn chặt với nhiệm vụ củng cố quốc phòng – an ninh và bảo vệ vững chắc chủ quyền biên giới quốc gia. Là tỉnh biên giới phía Bắc, tiếp giáp với Trung Quốc, Cao Bằng giữ vị trí chiến lược đặc biệt trong xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, bảo đảm ổn định chính trị – xã hội, giữ gìn trật tự an toàn khu vực biên giới. Điểm nổi bật trong định hướng phát triển của tỉnh là việc gắn chặt phát triển kinh tế – xã hội với củng cố quốc phòng – an ninh, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, coi đây là nhân tố quyết định bảo đảm sự phát triển bền vững lâu dài. Trong quá trình đó, đầu tư cho hạ tầng số, cải cách hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ công và năng lực quản lý nhà nước cũng được chú trọng, nhằm tạo môi trường ổn định, minh bạch và thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và các nhà đầu tư.
Lợi thế biên giới cũng mở ra cho Cao Bằng vai trò ngày càng rõ nét trong kết nối thương mại và hợp tác quốc tế. Kinh tế cửa khẩu phát triển mạnh đã đưa Cao Bằng trở thành một trong những điểm giao thương quan trọng trên tuyến biên giới Việt – Trung, góp phần thúc đẩy xuất nhập khẩu, logistics và các dịch vụ hỗ trợ. Cùng với giao thương hàng hóa, các hoạt động giao lưu văn hóa, đối ngoại nhân dân giữa Cao Bằng với các địa phương biên giới nước bạn ngày càng được mở rộng, góp phần củng cố lòng tin, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và lan tỏa bản sắc văn hóa đặc sắc của các dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh “sức mạnh mềm” ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng trong quan hệ quốc tế, những giá trị văn hóa, lịch sử và truyền thống cách mạng của Cao Bằng chính là nguồn lực đặc biệt để tỉnh tham gia sâu hơn vào không gian hợp tác khu vực.
Bên cạnh những thành tựu quan trọng đã đạt được, Cao Bằng vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Quy mô nền kinh tế còn nhỏ, tính liên kết và sức cạnh tranh chưa cao; tăng trưởng vẫn phụ thuộc nhiều vào đầu tư công, trong khi vai trò của khu vực kinh tế tư nhân và thu hút đầu tư chiến lược còn hạn chế. Hạ tầng du lịch chất lượng cao, các dịch vụ vui chơi, giải trí và lưu trú cao cấp còn thiếu, chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế sẵn có. Tỷ lệ hộ nghèo ở một số vùng sâu, vùng xa vẫn ở mức cao; những vấn đề tiềm ẩn về an ninh, trật tự khu vực biên giới đòi hỏi phải được quản lý chặt chẽ và xử lý kịp thời trong bối cảnh hội nhập mở rộng.
Chính vì vậy, định hướng phát triển trong thời gian tới của Cao Bằng cần tiếp tục đặt trên nền tảng phát huy truyền thống cách mạng, nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý của hệ thống chính trị, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Việc tái định vị vai trò của Cao Bằng không chỉ dừng lại ở hình ảnh một “phên giậu” vững chắc nơi biên cương, mà hướng tới trở thành một cực kết nối mới, một “tuyến đầu hội nhập” giữa nội địa với khu vực và quốc tế. Khi được kết nối hiệu quả với các trung tâm kinh tế lớn trong nước và chuỗi giá trị khu vực, Cao Bằng sẽ có điều kiện lan tỏa động lực phát triển từ biên giới vào nội địa, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và toàn diện, xứng đáng với vị thế lịch sử và tiềm năng của một vùng đất giàu truyền thống cách mạng trong kỷ nguyên mới.
Kế thừa truyền thống vẻ vang của quê hương cách mạng, nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng đang thể hiện rõ quyết tâm chính trị và khát vọng vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới mô hình quản trị quốc gia và tinh gọn bộ máy hành chính ngày càng trở nên cấp thiết, việc triển khai Nghị quyết số 1657/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn tỉnh Cao Bằng năm 2025 đã đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy và hành động phát triển. Theo đó, toàn tỉnh còn 56 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 53 xã và 3 phường; đồng thời, tổ chức bộ máy các cơ quan cấp tỉnh, cấp huyện được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Số lượng sở, ban, ngành cấp tỉnh giảm đáng kể; các phòng, ban chuyên môn cấp huyện chấm dứt hoạt động theo đúng lộ trình; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được cơ cấu lại theo hướng hợp lý hơn. Việc tinh giản tổ chức bộ máy không chỉ góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp chức năng, nhiệm vụ, mà còn nâng cao rõ rệt hiệu quả quản lý nhà nước, thể hiện qua chất lượng giải quyết thủ tục hành chính với tỷ lệ hồ sơ đúng hạn đạt trên 98%.
Quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy tại Cao Bằng được triển khai một cách bài bản, thận trọng, bảo đảm đúng nguyên tắc, trình tự và yêu cầu tổng thể, đồng bộ, liên thông giữa các cấp, các ngành. Đặc biệt, tỉnh đã chú trọng làm tốt công tác tư tưởng, tạo sự đồng thuận cao trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân; kịp thời thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách đối với những người chịu tác động từ quá trình sắp xếp, qua đó giữ vững ổn định chính trị – xã hội và củng cố niềm tin vào chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Từ ngày 1-7-2025, bộ máy chính quyền cấp xã mới chính thức đi vào hoạt động, mở ra kỳ vọng về một nền hành chính tinh gọn, hiệu quả, sát dân và vì dân phục vụ, với cơ chế điều hành thông suốt, linh hoạt hơn, tạo dư địa và động lực mới cho tăng trưởng nhanh, bền vững và toàn diện.
Cao Bằng đang đứng trước cơ hội lớn để khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển. Trọng tâm xuyên suốt của tỉnh trong thời gian tới là tiếp tục kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của quê hương cách mạng, gắn với đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của tổ chức đảng các cấp, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên đủ phẩm chất, năng lực và uy tín. Việc khơi dậy ý chí tự lực, tự cường, tinh thần vươn lên trong lao động, sản xuất và bảo vệ Tổ quốc của đồng bào các dân tộc được xác định là nền tảng quan trọng để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn kết chặt chẽ giữa ý Đảng và lòng dân, chuyển hóa truyền thống cách mạng thành động lực phát triển trong thời đại mới. Trên cơ sở đó, tỉnh chú trọng khai thác các lợi thế đặc thù, tập trung nguồn lực cho các ngành kinh tế mũi nhọn như kinh tế cửa khẩu, du lịch, từng bước nâng cao tốc độ tăng trưởng, phấn đấu đạt mức khá trong khu vực Trung du và miền núi phía Bắc, đồng thời bảo đảm phát triển hài hòa lĩnh vực văn hóa – xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân. Song song với phát triển kinh tế – xã hội, Cao Bằng đặc biệt coi trọng việc kết hợp chặt chẽ nhiệm vụ phát triển với củng cố quốc phòng – an ninh, nhất là trong bối cảnh tỉnh giữ vị trí tiền tiêu nơi biên cương phía Bắc của Tổ quốc. Việc xây dựng các khu dân cư ổn định, phát triển sinh kế bền vững cho đồng bào các dân tộc không chỉ nhằm nâng cao đời sống nhân dân, mà còn góp phần trực tiếp xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc, tạo nền tảng lâu dài cho bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới. Cùng với đó, tỉnh tiếp tục ưu tiên đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, hạ tầng số và dịch vụ công, từng bước thu hẹp khoảng cách “xa trung tâm”, chuyển hóa vị thế địa lý từ bất lợi thành lợi thế kết nối, hướng tới vai trò là cầu nối quan trọng giữa nội địa với khu vực biên giới và không gian phát triển khu vực.
Trong tiến trình này, việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp giữ vai trò then chốt. Cao Bằng xác định cần tiếp tục cụ thể hóa linh hoạt, sáng tạo các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phù hợp với điều kiện thực tiễn của một tỉnh biên giới, miền núi, đa dân tộc. Đội ngũ cán bộ được khuyến khích phát huy tinh thần năng động, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ được chú trọng theo hướng chuyên sâu, toàn diện, bảo đảm xây dựng được lực lượng nòng cốt đủ năng lực tiếp nhận, triển khai và dẫn dắt quá trình phát triển trong bối cảnh mới.
Với đặc thù trên 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, Cao Bằng tiếp tục xác định công tác dân tộc và chính sách an sinh xã hội là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài. Việc phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng, ban hành và triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn, tạo sinh kế bền vững, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ trí thức, nhà khoa học về công tác tại địa phương được coi là những giải pháp mang tính căn cơ. Trên hết, việc vun đắp, gìn giữ và tăng cường khối đoàn kết giữa các dân tộc được xem là “chìa khóa” để xây dựng Cao Bằng phát triển bền vững, ấm no, hạnh phúc, đúng với mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh về một cộng đồng các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, cùng nhau xây dựng Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội. Cùng truyền thống cách mạng kiên cường, tinh thần đoàn kết bền chặt, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển mạnh mẽ, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng đang hội tụ đầy đủ điều kiện để tự tin bước vào một vận hội mới. Bằng việc chủ động nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức, khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế, Cao Bằng hoàn toàn có cơ sở để tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh, bền vững và toàn diện, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới của dân tộc.
Lê Cường
