Quan hệ hợp tác giữa hai tỉnh Thanh Hóa (Việt Nam) và Houaphanh (Lào) trong bối cảnh mới

Tóm tắt: Từ cơ sở quan hệ láng giềng thân thiết “chung rẫy, chung đồi”, “uống nước chung dòng”, “là sợi cùng dây, là cây cùng khóm”, Thanh Hoá cũng là hậu phương, cơ sở kháng chiến trực tiếp của cách mạng Lào. Đến nay, Thanh Hoá - Houaphanh đã thiết lập hợp tác toàn diện để bảo vệ Tổ quốc và xây dựng quê hương ngày càng phát triển. Bên cạnh những thành tựu đạt được, hợp này cần vượt qua khó khăn, hạn chế để khắc phục tình trạng: Hợp tác kinh tế - thương mại còn chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh của hai bên; Công tác đối ngoại, hợp tác đôi khi còn chú trọng nặng về hình thức, một số hoạt động hợp tác còn mang tính dàn trải, thiếu trọng điểm, chưa có tính đột phá linh hoạt trong đổi mới để nâng cao hiệu quả hợp tác. Hai bên cần thúc đẩy và đổi mới hợp tác trong bối cảnh toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế sâu rộng, góp phần làm tăng sức mạnh mỗi bên trong sự nghiệp chung.

Từ khoá: Hợp tác Thanh Hoá - Houaphanh; Bối cảnh mới.

Mở đầu

Thanh Hoá - Houaphanh là một trong những cặp địa phương có nhiều đóng góp cho mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Lào. Hai tỉnh có vị trí tiếp giáp nhau; tỉnh Houaphanh nằm ở phía Tây của Thanh Hoá, có đường biên giới chung với 3 tỉnh của Việt Nam (Sơn La, Thanh Hoá, Nghệ An). Houaphanh nằm ở Đông Bắc Lào, là tỉnh miền núi có diện tích rừng và núi đá vôi chiếm 92%, có hệ thống sông suối với tiềm năng thuỷ điện vừa và nhỏ. Về phía Việt Nam, Thanh Hoá nằm ở Bắc Trung Bộ, có vị trí thông thương ra biển gần nhất của khu vực phía Tây - Tây Bắc và Đông Bắc Lào; là vùng đất rộng, người đông, có diện tích tự nhiên đứng thứ 5 cả nước, dân số hơn 4 triệu người, đứng thứ 3 ở Việt Nam. Thanh Hoá có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, là tỉnh hội tụ cả 3 vùng địa lý, có các loại hình giao thông, thuận lợi cho phát triển kinh tế đa ngành, đa lĩnh vực, đóng vai trò kết nối với vùng đồng bằng sông Hồng, Tây Bắc và Bắc Trung bộ. Hơn nữa, khu vực biên giới có vị trí chiến lược quan trọng với cả hai bên, là vùng đầu nguồn của hệ thống sông suối, quan trọng về phòng hộ đầu nguồn, bảo vệ môi trường sinh thái đối với Thanh Hoá.

Hai tỉnh có quan hệ truyền thống, đoàn kết, gắn bó lâu dài và hợp tác chặt chẽ. Thời gian tới, bối cảnh kinh tế, xu hướng hợp tác, môi trường chính trị an ninh thế giới, khu vực sẽ có những thuận lợi song cũng đan xen, tiềm ẩn khó khăn, thách thức, để đưa quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai tỉnh lên tầm cao mới, hai bên mong muốn đẩy mạnh hợp tác trên mọi lĩnh vực, nhất là những lĩnh vực có thế mạnh, cần chung tay khắc phục khó khăn: Xoá đói, giảm nghèo để phát triển bền vững; tránh tụt hậu về công nghệ, rơi vào bẫy thu nhập trung bình; sự gia tăng cạnh tranh ảnh hưởng của các nước lớn; các thế lực thù địch tăng cường chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ, sự đoàn kết hợp tác của Việt Nam - Lào.

1. Thực trạng quan hệ hợp tác của Thanh Hoá và Houaphanh

Trong đấu tranh giành độc lập của hai nước, nhân dân hai tỉnh luôn đồng hành, nương tựa, giúp đỡ lẫn nhau. Phía Thanh Hoá giúp hình thành phong trào cách mạng tại Lào, củng cố sự đoàn kết, hợp tác giữa hai nước. Trong kháng chiến, Thanh Hoá là một trong những hậu phương vững chắc cho cả hai nước, đồng thời tích cực tham gia trực tiếp vào chiến trường chung. Thanh Hoá là nơi đặt căn cứ của các đơn vị quân đội Pa thét Lào, là nơi Chính phủ kháng chiến Lào và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đứng chân, chỉ đạo kháng chiến. Thanh Hoá giúp về xây dựng các căn cứ an toàn ở khu vực biên giới Thanh Hoá - Huoaphanh, đào tạo cán bộ và hỗ trợ nhiều nguồn lực cho Lào. Sau năm 1954, Thanh Hoá thành lập các trạm đón tiếp lực lượng kháng chiến Lào, mở tuyến đường 217 phục vụ tiếp tế, hỗ trợ đào tạo cán bộ y tế, văn hoá; tiếp tục là hậu phương chiến lược cho cách mạng Lào, góp phần xây dựng và bảo vệ Huoaphanh - Thủ đô kháng chiến của Lào. Hai bên ký kết mậu dịch năm1965, đánh dấu nền tảng mối quan hệ giữa hai tỉnh. Thanh Hoá cử nhiều đoàn chuyên gia khảo sát, giúp bạn trong các lĩnh vực nông nghiệp, thuỷ lợi, y tế. Hai bên hợp tác chặt chẽ kinh tế, văn hoá, chính trị, an ninh quốc phòng. Năm 1967, hai tỉnh chính thức kết nghĩa và hợp tác trên các lĩnh vực.

Giai đoạn 1945-1975, quan hệ hai bên gắn bó thông qua sự hỗ trợ lẫn nhau, Thanh Hoá không chỉ là hậu phương vững chắc mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nhân, vật lực cho Huoaphanh. Sự hợp tác này không chỉ góp phần vào thành công của Lào mà còn tạo dựng nền tảng cho tình đoàn kết bền chặt giữa hai tỉnh và hai quốc gia. Sau năm 1975, Thanh Hoá hỗ trợ Huoaphanh về cơ sở hạ tầng, y tế và đào tạo nguồn nhân lực, bảo vệ an ninh biên giới. Quan hệ đặc biệt giữa hai tỉnh đã phát triển toàn diện, bền vững.

Giai đoạn 1986-2010, Thanh Hoá hỗ trợ giúp Huoaphanh xây dựng các công trình quan trọng về kinh tế, văn hoá, an ninh, quốc phòng. Từ năm 2010 đến nay, hai bên đẩy mạnh hợp tác trên nhiều lĩnh vực nhằm củng cố quan hệ hữu nghị đặc biệt.

1.1. Hợp tác chính trị, quốc phòng, an ninh và công tác biên giới

Việt Nam và Lào cùng thực hiện đường lối, chính sách đối ngoại nhằm tăng cường quan hệ truyền thống hữu nghị, phát triển toàn diện với các quốc gia láng giềng. Việt Nam thực hiện Nghị quyết số 251-NQ/TW, ngày 30/4/1976 của Bộ Chính trị “Về tăng cường đoàn kết, giúp đỡ và hợp tác với cách mạng Lào trong giai đoạn mới”. Trên cơ sở đó, giữa các địa phương đã triển khai nhiều văn bản ghi nhớ, thoả thuận cùng giúp nhau tăng cường an ninh - quốc phòng, hợp tác kinh tế, văn hoá; xây dựng biên giới hữu nghị và tích cực giúp nhau bồi dưỡng, đào tạo cán bộ. Trong mỗi giai đoạn, nội dung hợp tác có sự khác nhau nhưng luôn bám sát nhiệm vụ xây dựng phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ đất nước. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2020- 2025 tiếp tục khẳng định: “Chủ động nắm, dự báo tình hình, triển khai các phương án bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới. Xây dựng, củng cố đường biên giới với nước bạn Lào hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển”. “Triển khai đồng bộ, sáng tạo, hiệu quả công tác đối ngoại, trọng tâm là kinh tế đối ngoại” ^([1]).

Hai bên xây dựng chiến lược hợp tác, phát triển hành lang Đông - Tây, tích cực luân phiên tổ chức gặp gỡ lãnh đạo chủ chốt của hai tỉnh thông qua các cuộc hội đàm, ký kết các văn bản thoả thuận hợp tác kinh tế, văn hoá, quốc phòng, an ninh; đưa quan hệ hai bên đi vào chiều sâu, trong đó chú trọng trao đổi kinh nghiệm để triển khai các nội dung thoả thuận và phối hợp giải quyết những vấn đề phát sinh.

Hai tỉnh coi trọng tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ, đảng viên, nhân dân, nhất là thế hệ trẻ nhận thức sâu sắc truyền thống, vun đắp mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa hai nước. Hai bên thường xuyên tổ chức các hoạt động trao đổi đoàn cấp tỉnh, cấp sở, ngành, địa phương, tổ chức các hoạt động giao lưu văn hoá, thể thao chào mừng kỷ niệm năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao (5/9/1962), ngày ký Hiệp ước Hữu nghị và hợp tác Việt Nam - Lào (18/7/1977), ký kết hợp tác giữa hai tỉnh Thanh Hoá - Houaphanh (4/1967); củng cố, phát huy vai trò trong hợp tác kết nghĩa và hỗ trợ, giúp đỡ nhân dân hai bên biên giới phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững, xây dựng khu vực biên giới hoà bình, ổn định và phát triển. Hai bên ký kết hợp tác kết nghĩa giữa Thành phố Sầm Sơn (Thanh Hoá) với huyện Kuan (Houaphanh), giữa các xã với các bản, cụm bản dọc biên giới.

Hai tỉnh có chung 213,6 km đường biên giới, trải dài qua 41 bản của 15 xã và 1 thị trấn thuộc 5 huyện biên giới của Thanh Hoá (Mường Lát, Quan Hoá, Quan Sơn, Lang Chánh, Thường Xuân), giáp với 33 bản thuộc 10 cụm dân cư ở 3 huyện của tỉnh Huoaphanh (Sop Bao, Viengxay, Samtay), với 19 mốc giới, 1 cửa khẩu quốc tế (Na Mèo - Namsoi, 1 cửa khẩu chính (Tén Tằn - Somvang), 1 cửa khẩu phụ (Khẹo - Thalao), 4 cặp lối mở chưa chính thức (Cang - Bản Pó; Kéo Hượn - Khằm Nàng; Kham - Piềng Pưa; Yên Khương - Bản Cân). Ban Chỉ đạo phân giới, cắm mốc của hai tỉnh đã đẩy nhanh tiến độ cắm mốc trên thực địa, thực hiện dự án tăng dày và tôn tạo hệ thống mốc quốc giới và nâng cấp cửa khẩu Tén Tằn - Somvang thành cửa khẩu quốc gia.

Bộ đội Biên phòng (Thanh Hoá) và Ban Chỉ huy An ninh (Huoaphanh) tích cực tuyên truyền, giáo dục cán bộ, nhân dân nghiêm chỉnh chấp hành Hiệp định về quy chế biên giới, thoả thuận hợp tác các cấp ký kết. Phối hợp tuần tra, bảo vệ đường biên, mốc giới nhất là khu vực cửa khẩu, đường mòn, lối mở tại biên giới. Các đồn biên phòng và công an cửa khẩu hai bên thường xuyên duy trì nghiêm việc thực hiện các hiệp định, văn bản thoả thuận, tạo điều kiện cho người dân, hàng hoá và phương tiện qua lại cửa khẩu theo quy định.

Hai tỉnh thường xuyên thực hiện những chuyến thăm song phương ở cấp lãnh đạo củng cố quan hệ chính trị, đánh giá việc thực hiện các thoả thuận hợp tác, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm trong quản lý và phát triển. Đã có 35 cơ quan, đơn vị của Thanh Hoá ký kết hợp tác với các bên của Huoaphanh như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hoá và Sở Nông Lâm tỉnh Houaphanh; Hội Liên hiệp Phụ nữ, Sở Tư pháp, Ban Kiểm tra - Thanh tra của 2 tỉnh; Liên hiệp Công đoàn tỉnh Huoaphanh và Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hoá,… Các đơn vị kết nghĩa của hai tỉnh duy trì mỗi năm một lần để kiểm điểm, đánh giá kết quả thực hiện thoả thuận hợp tác, thống nhất nội dung hợp tác cho năm tiếp theo. Các tổ chức chính trị - xã hội: Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh; các huyện, xã biên giới, các ngành, cơ quan, trường học, bệnh viện đẩy mạnh giao lưu, học tập kinh nghiệm, giúp đỡ lẫn nhau, thắt chặt tình đoàn kết hữu nghị. Trong công tác kết nghĩa, sự quan tâm hàng đầu là liên kết, hợp tác kinh tế, hai bên cùng có lợi để phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân hai bên. Các huyện, xã, cụm cư dân biên giới là lực lượng thường trực tại chỗ, đóng vai trò quan trọng trong thế trận toàn dân bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ở khu vực biên giới; là lực lượng góp phần xây dựng đường biên hoà bình, hữu nghị, hợp tác cùng phát triển. Thực hiện chủ trương “Mỗi huyện chọn một bản đối diện với Bạn làm trước, sau đó triển khai ở các bản đối diện còn lại” của tỉnh Thanh Hoá (17/12/2012), các huyện Quan Hoá kết nghĩa với Xiengkhor, Viengxay; Thường Xuân, Lang Chánh hợp tác với huyện Xamtay, cách thức trao đổi định kỳ 6 tháng 1 lần, hai bên tổ chức gặp gỡ theo địa điểm luân phiên để cùng trao đổi, giải quyết những vấn đề đặt ra liên quan đến đời sống của nhân dân dọc biên giới, trao đổi kinh nghiệm tổ chức sản xuất, công tác văn hoá, tăng cường đoàn kết. Đã có 17 cặp bản làng biên giới kết nghĩa; 6 đồn biên phòng của Thanh Hoá kết nghĩa với 3 đại đội biên phòng của Huoaphanh, tăng cường bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia^([2]). Điều đó góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của nhân dân đối với chủ quyền lãnh thổ quốc gia, cùng chia sẻ, giúp nhau phát triển kinh tế - xã hội, văn hoá, quốc phòng - an ninh, xây đắp tình đoàn kết, hữu nghị truyền thống. Thông qua hoạt động đối ngoại nhân dân, hai bên cùng đấu tranh phản bác những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động âm mưu chia rẽ mối quan hệ đoàn kết, hữu nghị Việt Nam - Lào.

Từ năm 2010 đến 2022, có hàng ngàn đoàn đại biểu từ lãnh đạo cấp tỉnh đến huyện gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, triển khai các thoả thuận hợp tác; các lực lượng chức năng hai bên phối hợp tuần tra song phương 374 lần/4.452 lượt người tham gia; Đồn Biên phòng cùng dân quân, công an xã tuyến biên giới tuần tra biên giới 2.116 lần/11.728 lượt người tham gia^([3]). Các cấp lãnh đạo chỉ huy của Thanh Hoá chú trọng chỉ đạo thực hiện tốt công tác nắm tình hình, trao đổi thông tin với lực lượng bảo vệ biên giới tỉnh Huoaphanh về hoạt động Phỉ, phản động lợi dụng dân tộc, tôn giáo, di cư tự do, tuyên truyền đạo trái phép, mua bán vận chuyển ma tuý, lưu hành tiền giả, mua bán vận chuyển vũ khí, vật liệu nổ, buôn lậu, gian lận thương mại, mua bán người và các hành vi vi phạm khác; tình hình đường biên, cột mốc, xuất nhập cảnh qua biên giới, cửa khẩu và hoạt động của người nước ngoài trên khu vực biên giới. Hai bên cũng phối hợp tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào trong kháng chiến, đưa về Việt Nam 533 hài cốt, và 9 mộ chiến sĩ bộ đội Pha thét Lào trên địa bàn Thanh Hoá^([4]).

1.2. Hợp tác kinh tế

Hai bên thực hiện có hiệu quả các văn bản được hai Nhà nước ký kết, thực hiện các cơ chế ưu đãi về thuế xuất, nhập khẩu đối với hàng hoá có xuất xứ từ 2 nước; phối hợp thực hiện các chương trình nông thôn, nông nghiệp, lâm nghiệp: Bảo vệ rừng nguyên sinh, phòng chống cháy rừng, bảo vệ môi trường đầu nguồn biên giới.

Giai đoạn 2010 - 2023, hợp tác thương mại Việt Nam - Lào có những phát triển vượt bậc, Việt Nam luôn nằm trong Top 3 đối tác thương mại lớn nhất của Lào. Tuy nhiên, kim ngạch thương mại hai bên mới đạt 10% tổng kim ngạch ngoại thương của Lào và 0,2% tổng kim ngạch ngoại thương của Việt Nam, chưa tương xứng với tiềm năng và quan hệ hai nước. Trong đó, giai đoạn 2011 - 2015, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu giữa hai tỉnh đạt gần 63 triệu USD, gấp 3,4 lần giai đoạn 2006-2010, gấp 2,5 lần mục tiêu đề ra^([5]). Giai đoạn 2016 - 2020, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 74 triệu USD, tăng 18% so với giai đoạn 2011-2015. Có khoảng 500 kiều bào và 43 doanh nghiệp từ Thanh Hoá đang hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Houaphanh ^([6]). Năm 2021 đạt 28,72 triệu USD, tăng gấp 2,6 lần so với năm 2016^([7]). Tổng kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp tỉnh Thanh Hoá sang Lào đạt 267,13 triệu USD (năm 2022), 6 tháng đầu năm 2023 đạt 15,2 triệu USD ^([8]).

Hai tỉnh khuyến khích, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, nhà đầu tư của hai tỉnh đến đầu tư, sản xuất, kinh doanh; Phối hợp triển khai có hiệu quả các Hiệp định Thương mại Việt Nam - Lào và Hiệp định Thương mại biên giới Việt Nam - Lào. Việc kết nối giao thông vận tải ngày càng cải thiện nhu cầu đi lại, giao lưu phát triển kinh tế - xã hội hai bên. Đầu tư và đưa vào sử dụng các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ: Tuyến đường từ trung tâm xã Yên Khương đi lối mở biên giới Yên Khương, Lang Chánh kết nối với cụm bản Phon Xay, huyện Samtay; nâng cấp mở rộng quốc lộ 217 từ Đò Lèn đến xã Na Mèo giai đoạn 1; nâng cấp mở rộng tuyến đường Hồi Xuân - Tén Tần.

Từ năm 2019, Thanh Hoá công bố tour Quan Sơn - Viengxay với nhiều điểm đến hấp dẫn: Thành phố Thanh Hoá/Thành phố Sầm Sơn - Di sản Thành nhà Hồ - Suối cá Cẩm Lương - Pù Luông - Bản Ngàm - Viengxay; Thành phố Thanh Hoá/Thành phố Sầm Sơn - Khu di tích lịch sử Lam Kinh - Động Bo Cúng - Bản Ngàm - Viengxay; Thành phố Thanh Hoá/Thành phố Sầm Sơn - Bản Năng Cát, thác Ma Hao - Bản Ngàm - Cửa khẩu quốc tế Na Mèo - Viengxay.

Huoaphanh có 157 khu du lịch, gồm 64 khu danh lam thắng cảnh, 64 khu du lịch lịch sử và 29 khu du lịch văn hoá mà điểm nhấn là huyện Viengxay - Thủ đô kháng chiến nổi tiếng của Lào, trở thành điểm đến yêu thích của đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Hai bên hướng tới xây dựng, khai thác kết nối các tour du lịch trải nghiệm, văn hoá - lịch sử, sinh thái cộng đồng: Khu du lịch bản Ngàm, động Bo Cúng, đền thờ Tư Mã Hai Đào, Cửa khẩu Na Mèo (huyện Quan Sơn, Thanh Hoá); Khu di tích nhà Kaysone Phomvihane, căn cứ cách mạng hang Kaysone Phomvihane, phòng họp Bộ Chính trị, nhà Nouhak Phoumsavan, hang Nouhak Phoumsavan, hang động của Hoàng tử Souphanouvong, bảo tháp chùa Wat Pho Xayanalam, chợ Xam Neua, quảng trường Xam Neua (tỉnh Huoaphanh). Đẩy mạnh hợp tác, liên kết phát triển du lịch nhằm thu hút nguồn khách du lịch, đồng thời mở ra cơ hội thu hút đầu tư và phát triển điểm đến, làm đòn bẩy thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển.

Với lợi thế hệ thống cửa khẩu, hai bên mở rộng hợp tác thương mại, hợp tác quốc tế giữa Thanh Hoá với các tỉnh Bắc Lào. Quan hệ hợp tác truyền thống giữa các cụm bản, xã, huyện, ngành và các lực lượng quản lý biên giới ngày càng được tăng cường, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, góp phần củng cố mối quan hệ hữu nghị đặc biệt.

1.3. Hợp tác về văn hoá, giáo dục - đào tạo, y tế

Các hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể dục thể thao và du lịch được hai tỉnh tổ chức thông qua nhiều chương trình: Lễ kỷ niệm, Tuần lễ văn hoá hữu nghị Thanh Hoá - Huoaphanh, Ngày hội giao lưu văn hoá thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào, xuất bản sách “Thanh Hoá với cách mạng Lào và tỉnh Hủa Phăn” (1930-2010), các hoạt động xúc tiến du lịch giữa hai tỉnh góp phần tăng cường hợp tác, hữu nghị hai bên; tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng chính trị, tư tưởng cho nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Từ năm 2010 đến 2022, Thanh Hoá đã hỗ trợ Huoaphanh xây dựng một số công trình, đầu tư nâng cấp kết cấu hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện dự án phát triển kinh tế, hỗ trợ gia đình chính sách và nâng cao dân trí từ nguồn ngân sách Trung ương, tỉnh, địa phương và cơ quan trong tỉnh: Hỗ trợ xây dựng trụ sở Uỷ ban chính quyền huyện Sam Neua, Samtay; xây dựng, cải tạo, nâng cấp khuôn viên Tượng đài ghi công Quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Huoaphanh; hỗ trợ đào tạo; xây dựng Trường Chính trị - Hành chính tỉnh Huoaphanh.

Ngày 11/11/2021, tại đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Na Mèo (Thanh Hoá) diễn ra lễ ký kết Thoả thuận hợp tác kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh giữa hai tỉnh giai đoạn 2021-2025. Ngày 21/6/2023, hai bên thống nhất ký kết Phụ lục bổ sung vào Thoả thuận hợp tác giai đoạn 2021-2025 và Thoả thuận hợp tác năm 2023 góp phần thúc đẩy hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào nói chung và của 2 tỉnh nói riêng. Theo thoả thuận, Thanh Hoá hỗ trợ Huoaphanh xây dựng trụ sở Uỷ ban Chính quyền huyện Viengxay, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức cho Bí thư chi bộ kiêm trưởng thôn, bản, tổ dân phố của tỉnh Huoaphanh (năm 2023); ngoài ra, còn thực hiện thoả thuận hợp tác về chính trị, quốc phòng - an ninh, kinh tế, giáo dục, y tế và các lĩnh vực khác. Điều đó có ý nghĩa quan trọng, tiếp tục thắt chặt thêm tình hữu nghị, mối quan hệ bền vững, tiếp tục tăng cường giao lưu văn hoá, tìm hiểu lịch sử, khuyến khích đầu tư, kinh doanh, thương mại, xuất nhập khẩu của hai tỉnh.

Thanh Hoá giúp Huoaphanh đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đang công tác tại các ban ngành của tỉnh đến Đại học Hồng Đức, Cao đẳng nghề Nghi Sơn Thanh Hoá, Cao đẳng y tế Thanh Hoá học tiếng Việt, trung cấp, cao đẳng, dự bị đại học, sau đại học, tập huấn, bồi dưỡng các ngành sư phạm, y tế, kế toán, quản trị kinh doanh, IT, Việt Nam học, xã hội học, ngữ văn, nông - lâm - ngư, nghiệp vụ du lịch và một số ngành nghề khác. Ngày 13/7/2016, Trường Chính trị hai tỉnh ký kết bản ghi nhớ hợp tác về đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chính trị, chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp phòng của tỉnh Huoaphanh. Từ năm 2016 đến 2022, Thanh Hoá đào tạo 4 lớp trung cấp lý luận chính trị với 153 học viên cho Huoaphanh^([9]).

Từ năm 2010 đến 2022, Thanh Hoá đào tạo 1.629 cán bộ, sinh viên, học sinh cho Huoaphanh. Hiện nay, Thanh Hoá có 413 sinh viên Lào đang học tập tại các trường đại học, cao đẳng^([10]). Sau khi người học về nước đã phát huy được năng lực đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Phía Huoaphan cũng tiếp nhận hàng trăm học sinh của tỉnh Thanh Hoá theo học đại học, chuyên ngành ngôn ngữ, văn hoá Lào.

Thanh Hoá đầu tư xây dựng Trường Chính trị - Hành chính tỉnh Huoaphanh trị giá 3 triệu USD tại huyện Viengxay; xây dựng Trường phổ thông trung học Phăn Săm, Trường Tiểu học Sopbao^([11]). Chính quyền Huoaphanh đã đầu tư xây dựng Nhà ở sinh viên tỉnh Houaphanh tại Đại học Hồng Đức giá trị 7,2 tỷ Kíp (17 tỷ đồng) ^([12]). Tỉnh Thanh Hoá dành nhiều tỷ đồng thành lập quỹ khuyến học cho học sinh, sinh viên và các huyện dọc biên giới của tỉnh Huoaphanh. Thực hiện chương trình Nâng bước em đến trường, 11 đồn Biên phòng tỉnh Thanh Hoá đỡ đầu cho 11 học sinh tỉnh Huoaphanh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn đến trường, hỗ trợ 500.000 đ/tháng/1học sinh^([13]).

Về y tế, giai đoạn 2010-2022, tổ chức tốt việc đón tiếp, chăm sóc sức khoẻ trên 21.796 lượt cán bộ, nhân dân tỉnh Huoaphanh với số tiền hơn 25 tỷ đồng^([14]). Hàng năm, 2 tỉnh đã tổ chức hội nghị trao đổi thông tin và hợp tác phòng, chống dịch bệnh tại các huyện có chung đường biên giới trong khuôn khổ dự án An ninh y tế khu vực Tiểu vùng Mêkong mở rộng; hỗ trợ tập huấn ngắn hạn cho cán bộ y tế, cử cán bộ y tế sang hỗ trợ khám, điều trị cho cán bộ, nhân dân các huyện biên giới của tỉnh Huoaphanh. Trong thời kỳ chống dịch Covid -19, hai bên phối hợp lập các chốt kiểm soát biên giới, khu cách ly, hỗ trợ kinh phí, vật tư, trang thiết bị y tế để nâng cao năng lực phòng, chống dịch.

Về viện trợ, giai đoạn 2016-2020, Thanh Hoá giúp Huoaphanh hơn 295 tỷ đồng đầu tư, nâng cấp kết cấu hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện một số dự án phát triển kinh tế, hỗ trợ gia đình chính sách và nâng cao dân trí, trong đó có một số dự án như Nhà tiếp khách hữu nghị Huoaphanh (132 tỷ đồng), Quảng trường hữu nghị Huoaphanh - Thanh Hoá và kè sông Nam Sam (38 tỷ đồng), đào tạo giáo dục (76 tỷ đồng). Năm 2022, Thanh Hoá viện trợ cho Huoaphanh 53 tỷ đồng: Xây dựng văn phòng huyện Sam Nuea (35 tỷ đồng), văn phòng huyện Samtay (26 tỷ đồng); Dự án xây dựng tuyến đường trải nhựa từ bản Cang Không, huyện Viengxay đến Trạm kiểm soát bản Bó, huyện Mường Lát; Dự án xây dựng, cải tạo, nâng cấp khu vực Đài tưởng niệm quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào; Bệnh viện hữu nghị Lào - Việt Nam tại tỉnh Houaphanh^([15]).

Bên cạnh những thành tựu đạt được, quan hệ hợp tác này còn có những khó khăn, hạn chế: Hợp tác đầu tư chưa lớn, còn dàn trải; Quy mô thương mại còn khiêm tốn, chưa tương xứng với mối quan hệ hợp tác giữa hai tỉnh. Lào là một trong những nước có nền kinh tế quy mô nhỏ nhất trong khối ASEAN, sức mua hạn chế, thị phần xuất nhập khẩu hàng năm ở mức thấp. Địa hình của tỉnh Huoaphanh chủ yếu là núi rừng gồ ghề, là một trong những khu vực nghèo nhất của Lào, tiếp giáp với các xã nghèo vùng cao biên giới của Thanh Hoá. Phía Lào chưa xử lý được cơ sở hạ tầng logistic bền vững, chi phí vận chuyển cao do phải vượt qua nhiều cung đường trên địa hình đồi núi. Hàng hoá Việt Nam chưa giảm bớt được khâu trung gian giữa sản xuất, xuất khẩu và tiêu thụ ở Lào, giá cả còn khó cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại đến từ Trung Quốc, Thái Lan.

Hoạt động đối ngoại nhất là các xã giáp biên với Lào hiệu quả chưa cao. Nguyên nhân chủ yếu là do một số cấp uỷ, chính quyền, cán bộ, đảng viên nhận thức chưa đầy đủ về vị trí, vai trò của công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế, chưa xác định được trọng tâm, trọng điểm của công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế để tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện. Đội ngũ cán bộ, công chức chuyên trách làm công tác đối ngoại còn thiếu, nguồn ngân sách dành cho đối ngoại hạn hẹp, việc vận động nguồn lực xã hội hoá phục vụ đối ngoại, hợp tác quốc tế còn gặp khó khăn.

2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác giữa hai tỉnh Thanh Hoá - Houaphanh

Việt Nam đang hiện thực hoá khát vọng tiếp tục đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ, sâu rộng công cuộc đổi mới, vững bước vào kỷ nguyên vươn mình, đến năm 2030, là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, vượt qua mức thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển thu nhập cao; phấn đấu cho hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Phía Lào cũng đưa ra mục tiêu xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, xã hội đoàn kết, thống nhất, dân chủ, công bằng và văn minh; thực hiện mục tiêu phát triển bền vững vào năm 2030 và chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia, xây dựng kinh tế tự chủ, bền vững. Trong bối cảnh hai nước cùng đổi mới toàn diện, thực hiện đường lối đối ngoại hoà bình, độc lập, hữu nghị, hợp tác để phát triển, đa dạng hoá, đa phương hoá quan hệ đối ngoại; tăng cường tính chủ động trong việc thực hiện các thoả thuận hợp tác với các nước bạn bè chiến lược; tạo lập, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định, huy động các nguồn lực để phát triển, nâng cao vị thế, uy tín quốc gia. Hai bên cần xây dựng và củng cố quan hệ hợp tác, khuyến khích sự tham gia chủ động, tích cực của các địa phương, doanh nghiệp và người dân vào mọi hoạt động kinh tế, xã hội; hỗ trợ các ngành, các địa phương, doanh nghiệp khai thác hiệu quả thị trường, tiếp cận nguồn vốn gắn với công nghệ cao, tham gia hiệu quả vào các chuỗi giá trị, sản xuất, nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, đầu tư.

Một là, tăng cường quan hệ hữu nghị, truyền thống, hợp tác toàn diện giữa hai tỉnh theo bản thoả thuận hợp tác và ghi nhớ giữa hai bên. Phát triển hợp tác toàn diện trên tất cả các lĩnh vực và hoàn thiện hơn nữa những văn bản ký kết ưu tiên, ưu đãi dành cho nhau. Hai tỉnh tăng cường hợp tác về chính trị, ngoại giao; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ, nhân dân hai bên nhận thức sâu sắc về lịch sử, truyền thống đoàn kết và tích cực vun đắp cho mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện giữa hai nước và hai địa phương.

Hai là, đổi mới hợp tác kinh tế song phương tương xứng với quan hệ chính trị. Xác định trọng tâm hợp tác kinh tế cụ thể phù hợp với từng giai đoạn, và khả năng, nhu cầu mỗi bên, mang lại lợi ích cho cả hai phía. Có cơ chế, chính sách thúc đẩy hợp tác kinh tế, sớm hiện thực hoá tuyến đường cao tốc Việt Nam sang Lào và nâng cấp các tuyến đường hiện có để tháo gỡ nút thắt, giảm thiểu chi phí vận tải, tăng tính cạnh tranh cho hàng hoá Việt Nam tại Lào; Tăng cường cải cách thủ tục hành chính về thuế, xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đầu tư sản xuất, kinh doanh, tăng cường các hoạt động kết nối doanh nghiệp, tổ chức hội chợ, triển lãm, giới thiệu sản phẩm. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư xây dựng hệ thống phân phối trên địa bàn hai tỉnh, thúc đẩy hoạt động thương mại biên giới, đầu tư xây dựng chợ biên giới, trung tâm thương mại, kho thương mại trong khu vực cửa khẩu. Hai bên tăng cường mô hình giao lưu già làng, trưởng bản; hỗ trợ, giúp đỡ nhân dân khu vực biên giới phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững.

Ba là, thường xuyên theo dõi, nắm chắc, gắn kết cập nhật thông tin, tình hình kinh tế mỗi nước, khu vực và quốc tế, nâng cao năng lực dự báo, tham mưu về phát triển kinh tế - xã hội.

Bốn là, phối hợp và hợp tác chặt chẽ quốc phòng - an ninh, chủ động đấu tranh phòng, chống làm thất bại mọi âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch đối với cách mạng hai nước cũng như mối quan hệ hợp tác đặc biệt của hai tỉnh. Tiếp tục đẩy mạnh hoạt động giao lưu hữu nghị, hợp tác nhân dân để củng cố vững chắc mối quan hệ giữa đảng bộ, chính quyền và nhân dân ngày càng sâu đậm, bền chặt. Hai bên thường xuyên kết nối, chủ động phối hợp trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện nhiệm vụ quân sự quốc phòng, quốc phòng - an ninh. Nâng cao ý thức bảo vệ, chung tay xây dựng biên giới hoà bình, hữu nghị, ổn định, hợp tác và phát triển. Thực hiện có hiệu quả hợp tác hữu nghị giữa các xã dọc biên giới, thúc đẩy quan hệ đối ngoại nhân dân.

Kết luận

Quan hệ hợp tác Thanh Hoá - Houaphanh luôn đồng hành, phát triển cùng với sự lớn mạnh không ngừng của hai Đảng, hai dân tộc. Quan hệ hợp tác trên tinh thần đoàn kết, bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và trên cơ sở vừa là đồng chí, vừa là anh em, tôn trọng độc lập, tự chủ và lợi ích riêng của mỗi dân tộc, phát huy tinh thần tự chủ, năng động, sáng tạo và giữ vững luật định, thông lệ quốc tế, quốc gia, kề vai, sát cánh xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước.

Trong bối cảnh cảnh mới, quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai tỉnh ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất. Quan hệ hợp tác phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, quốc phòng tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của hai tỉnh. Nhìn về tương lai, quan hệ giữa hai tỉnh đang mở ra những cơ hội mới, tiềm năng lớn trong thương mại, du lịch, bảo vệ môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Đó là một trong những minh chứng sống động cho sức mạnh tình bạn không biên giới - di sản quý báu cần tiếp tục phát huy.

TS Nguyễn Thị Phương Nam

Học viện Chính trị khu vực I