Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số của cấp xã theo mô hình chính quyền 2 cấp ở Hà Nội

Tóm tắt:Bài viết phân tích yêu cầu và thực trạng phát triển nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số tại cấp xã ở Hà Nội trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ tháng 7/2025. Trên cơ sở các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2025 - 2030, bài viết đánh giá những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân. Từ đó, đề xuất hệ thống giải pháp mang tính đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cấp xã, đáp ứng yêu cầu xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh.

Từ khóa: nguồn nhân lực, chuyển đổi số, chính quyền 2 cấp, cấp xã, Hà Nội.

1. Đặt vấn đề

Chuyển đổi số đang trở thành động lực then chốt trong quá trình hiện đại hóa nền hành chính nhà nước. Ở Việt Nam, tiến trình này không chỉ gắn với phát triển chính phủ số mà còn gắn chặt với cải cách tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Trong bối cảnh đó, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Hà Nội từ ngày 01/7/2025 là một bước đột phá lớn về thể chế và quản trị.

Theo phương án sắp xếp được phê duyệt, từ 526 đơn vị hành chính cấp xã, sau sắp xếp, số lượng đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội giảm đáng kể với 126 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 51 phường và 75 xã[1], tương đương giảm khoảng 76% số lượng đơn vị cơ sở. Điều này kéo theo sự thay đổi căn bản về quy mô quản lý: trung bình mỗi xã/phường mới có quy mô dân số lớn gấp 3-4 lần trước đây, nhiều nơi vượt trên 60.000 - 80.000 dân. Trong khi đó, tổng số biên chế không tăng tương ứng, dẫn đến áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.

Song song với đó, Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu cả nước về chuyển đổi số. Theo Bộ Khoa học và công nghệ, kết quả xếp hạng Chỉ số Chuyển đổi số (DTI) cấp tỉnh năm 2024 - Hà Nội xếp thứ nhất trên 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sau sắp xếp địa giới hành chính, với giá trị DTI đạt 0,8241 điểm. Kết quả này khẳng định vai trò tiên phong của Thủ đô trong hành trình chuyển đổi số toàn diện trên cả ba trụ cột: Chính quyền số - Kinh tế số - Xã hội số[2]. Hơn 53% thủ tục hành chính đã được thực hiện trực tuyến toàn trình; tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt gần 98%; hơn 120.000 hồ sơ được giải quyết tại cấp xã nhờ phân cấp, qua đó góp phần tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí xã hội[3]. Theo thông tin tổng hợp năm 2025, Hà Nội đang vận hành 2.146 thủ tục hành chính hoàn toàn trên môi trường số, trong đó có 1.086 dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 1.060 dịch vụ một phần; tỷ lệ hồ sơ được tiếp nhận, xử lý trực tuyến đạt khoảng 99%; hệ thống kết nối, liên thông dữ liệu đã ghi nhận 33,6 triệu lượt trong năm[4].

Tuy nhiên, khi chuyển xuống cấp xã - nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân - hiệu quả chuyển đổi số phụ thuộc rất lớn vào năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở. Do đó, nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số tại cấp xã trong bối cảnh chính quyền 2 cấp là vấn đề vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có ý nghĩa thực tiễn cấp thiết.

Phường Cửa Nam là phường đầu tiên của Hà Nội đưa robot AI vào phục vụ nhân dân - Ảnh: VGP

2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề

Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu “đẩy mạnh đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chủ động hội nhạp quốc tế”[5]. Quan điểm này đặt ra yêu cầu không chỉ nâng cao trình độ chuyên môn mà còn phải phát triển năng lực số cho đội ngũ cán bộ các cấp.

Ở cấp địa phương, Đại hội XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội (nhiệm kỳ 2025 -2030) xác định rõ mục tiêu xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, trong đó nhấn mạnh yêu cầu “Hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, hộ kinh doanh chuyển đổi số để tiếp cận và ứng dụng các công nghệ số, đưa việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến trở thành hoạt động tất yếu trong xã hội”[6]. Vì vậy, cần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức chuyên nghiệp, hiện đại, có năng lực đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ đáp ứng yêu cầu đó.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp làm thay đổi căn bản vai trò của cấp xã. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện nhiệm vụ hành chính cơ sở, thì nay phải đảm nhận nhiều chức năng quản lý toàn diện hơn do không còn cấp trung gian, vốn thuộc cấp huyện như: quản lý dữ liệu dân cư; giải quyết thủ tục hành chính liên thông; quản lý đất đai, xây dựng; vận hành hệ thống dịch vụ công trực tuyến; xử lý hồ sơ điện tử; phối hợp khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung… Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp xã phải có năng lực tổng hợp cao, đặc biệt là năng lực ứng dụng công nghệ và xử lý dữ liệu - khiến năng lực số của đội ngũ cán bộ cấp xã trở thành yếu tố quyết định hiệu quả vận hành mô hình mới.

3. Thực trạng nguồn nhân lực số cấp xã trong mô hình chính quyền 2 cấp ở Thành phố Hà Nội

3.1. Những kết quả đạt được

Sau gần 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Hà Nội, đánh giá về nguồn nhân lực số ở các xã, phường của Hà Nội có thể thấy nhiều kết quả tích cực:

- Đội ngũ cán bộ, công chức tại 126 xã, phường mới cơ bản thích ứng nhanh với mô hình quản trị số; nhiều đơn vị đã vận hành ổn định hệ thống dịch vụ công trực tuyến, phần mềm quản lý văn bản và điều hành liên thông. Trong vòng 2 tháng sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, toàn Thành phố đã tiếp nhận hơn 523.000 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó hơn 413.000 hồ sơ được giải quyết đúng hạn (chiếm gần 98%)[7].

- Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin của cán bộ cấp cơ sở được cải thiện rõ rệt; nhiều địa phương chủ động triển khai các giải pháp số phục vụ người dân như AI hỗ trợ hành chính, số hóa hồ sơ và xử lý thủ tục trực tuyến, kể cả những phường trung tâm Hà Nội như Cửa Nam đến xã đảo Minh Châu[8].

- Công tác tổ chức, bố trí nhân sự được triển khai tương đối đồng bộ, bảo đảm duy trì hoạt động hành chính thông suốt ngay sau khi chuyển sang mô hình chính quyền 2 cấp. Toàn bộ các xã, phường đã ban hành quy chế làm việc, bố trí đủ cán bộ, công chức, đảm bảo hoạt động hành chính và phục vụ người dân diễn ra bình thường[9].

- Tỷ lệ cán bộ trẻ, có kỹ năng số tham gia vào hoạt động quản trị và điều hành ở cấp cơ sở tăng lên, góp phần thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Lực lượng này có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới, hỗ trợ hiệu quả việc vận hành các nền tảng quản lý văn bản điện tử, dịch vụ công trực tuyến và số hóa dữ liệu dân cư. Chẳng hạn, tại nhiều xã, phường ở Hà Nội, cán bộ trẻ đã chủ động hướng dẫn người dân sử dụng ứng dụng định danh điện tử, nộp hồ sơ trực tuyến và tra cứu thủ tục hành chính trên môi trường số, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ và giảm thời gian xử lý công việc.

- Việc phân cấp, ủy quyền gắn với nền tảng số giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Cùng với việc ổn định bộ máy tại 126 xã, phường, công tác phân cấp, ủy quyền được đẩy mạnh, đặc biệt trong việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, đảm bảo bộ máy mới vận hành ổn định, thông suốt[10].

ThS Tăng Thị Thanh Thu

Giảng viên chính Trường đào tạo cán bộ Lê Hồng Phong