Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu vai trò của thế hệ trẻ trong việc xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại Ninh Bình dựa trên nền tảng di sản lịch sử và văn hóa đồ sộ. Trong quá trình nghiên cứu xây dựng mô hình thí điểm thúc đẩy hiệu quả khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cho đối tượng thanh niên tỉnh Ninh Bình, tác giả nhận ra rằng sức mạnh nội sinh của tỉnh không chỉ nằm ở những trầm tích lịch sử từ thời Đinh - Lê - Lý - Trần mà còn ở khả năng chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ của thanh niên. Bài viết phân tích thực trạng chuyển đổi số, các mô hình khởi nghiệp điển hình trong lĩnh vực nông nghiệp thông minh và kinh tế di sản tại địa phương. Đồng thời, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp về chính sách bệ phóng, phát triển kinh tế biển và xây dựng "Đô thị di sản thiên niên kỷ" nhằm đưa Ninh Bình bứt phá trong kỷ nguyên mới, khẳng định vị thế một Việt Nam hùng cường.
Từ khóa: Khởi nghiệp sáng tạo, Ninh Bình, Thế hệ trẻ, Di sản thiên niên kỷ, Chuyển đổi số, Kinh tế xanh.
"Kho báu di sản” – Nguồn lực phát triển khởi nghiệp sáng tạo ở Ninh Bình. Ảnh: TL
Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một giai đoạn lịch sử mới, được định danh là kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, một thời đại mà sự tự tin, tự chủ, tự lực và tự cường trở thành hành trang cốt lõi để hiện thực hóa khát vọng phồn vinh. Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc về địa chính trị và sự bùng nổ của các cuộc cách mạng công nghệ, tinh thần khởi nghiệp không còn chỉ là một trào lưu kinh tế đơn thuần mà đã trở thành mệnh lệnh chiến lược để nâng cao năng lực tự chủ quốc gia. Toàn cầu hóa hiện đại đang dịch chuyển từ việc khai thác tài nguyên thô sang việc tối ưu hóa trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Đây chính là thời điểm mà các địa phương giàu bản sắc văn hóa và tiềm năng như Ninh Bình cần phải định vị lại vị thế của mình trong chuỗi giá trị quốc gia và quốc tế.
Sự chuyển động mạnh mẽ này không diễn ra một cách tự phát mà dựa trên những nền tảng chính sách mang tính đột phá từ Trung ương, nơi chính phủ xác định đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ là động lực quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế - xã hội. Trong hành trình này, việc khơi dậy khát vọng và lan tỏa văn hóa khởi nghiệp, dám nghĩ dám làm, chấp nhận rủi ro và khoa dung với thất bại trong toàn dân là yếu tố then chốt. Ninh Bình, với bề dày lịch sử hàng ngàn năm và một vị thế địa kinh tế đặc biệt, đang đứng trước cơ hội trở thành một "phòng thí nghiệm sống" cho các mô hình kinh tế di sản và khởi nghiệp sáng tạo trong thời đại số. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn về một "Đô thị di sản thiên niên kỷ", yếu tố quyết định không chỉ nằm ở những trầm tích lịch sử mà chính là sức mạnh nội sinh của thế hệ trẻ - lực lượng xung kích trong việc giải phóng mọi nguồn lực và kiến tạo các giá trị mới trên nền tảng di sản.
1. Trầm tích lịch sử và triết lý khởi nghiệp quốc gia: Nguồn năng lượng vô tận cho khởi nghiệp
Ninh Bình không chỉ là một đơn vị hành chính mà là một không gian văn hóa, lịch sử đậm đặc, nơi hội tụ linh khí của nhiều triều đại dựng nước và thịnh trị như nhà Đinh, nhà Tiền Lê và khởi nguồn của nhà Lý. Việc Đinh Bộ Lĩnh thống nhất 12 sứ quân và chọn Hoa Lư làm kinh đô chính là một cuộc "khởi nghiệp quốc gia" vĩ đại nhất trong lịch sử, thể hiện tầm nhìn về sự độc lập, tự chủ và khả năng tận dụng địa hình hiểm trở để xây dựng tiềm lực quân sự và kinh tế. Những bài học về sự quyết đoán, lòng dũng cảm và khả năng tập hợp sức mạnh đại đoàn kết dân tộc từ thời đại Hoa Lư vẫn còn nguyên giá trị cho các nhà khởi nghiệp hiện đại trên hành trình chinh phục những đỉnh cao mới.
Sức mạnh nội sinh của Ninh Bình còn được bồi đắp bởi "Hào khí Đông A" của vương triều Trần - triều đại đã ba lần chiến thắng quân Nguyên - Mông hùng mạnh. Hào khí này không chỉ là sự thượng võ mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết "Vua tôi đồng lòng, anh em hòa thuận, cả nước góp sức". Trong bối cảnh khởi nghiệp đầy rủi ro, sự đồng lòng và tương trợ lẫn nhau giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân Ninh Bình chính là sự kế thừa hiện đại của Hào khí Đông A. Việc định vị các di sản này thành một thương hiệu văn hóa chung giúp biến "di sản thành tài sản", tạo ra một sức mạnh mềm to lớn để thu hút các nhà đầu tư và nhân tài.
Ninh Bình sở hữu một kho tàng di sản đồ sộ với hơn 5.000 di tích lịch sử đã được kiểm kê, trong đó có Quần thể danh thắng Tràng An - Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới. Đây chính là nền tảng cốt lõi để tỉnh xây dựng mô hình "Đô thị di sản thiên niên kỷ", nơi lịch sử không bị đóng băng mà được dệt vào tương lai thông qua các ngành công nghiệp sáng tạo. Sự tồn tại song hành của các giá trị văn hóa, thiên nhiên và lịch sử trong cùng một không gian phát triển tạo ra một lợi thế cạnh tranh độc nhất vô nhị cho Ninh Bình trong việc phát triển kinh tế dựa trên tri thức và văn hóa.
Hơn nữa, sức mạnh của Ninh Bình còn nằm ở sự sâu đậm của văn hóa tôn giáo, từ Phật giáo đến Công giáo, tạo nên một hệ sinh thái vốn xã hội phong phú. Sự giao thoa giữa các giá trị đạo đức tôn giáo và tinh thần khởi nghiệp giúp hình thành nên một lớp doanh nhân Ninh Bình mới: những người không chỉ tìm kiếm lợi nhuận mà còn quan tâm đến sự phát triển bền vững của cộng đồng và bảo vệ môi trường. Tính kỷ luật cao và mạng lưới liên kết cộng đồng chặt chẽ từ các giáo phận hay tinh thần từ bi, trách nhiệm từ Phật giáo đã thẩm thấu vào tư duy kinh doanh, tạo nên sự ổn định và thịnh vượng lâu dài.
2. Vai trò trung tâm của thanh niên trong sức mạnh nội sinh Ninh Bình
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, thanh niên Ninh Bình được xác định là chủ thể đóng vai trò trung tâm của sự nghiệp kiến tạo và đổi mới. Sứ mệnh của tuổi trẻ không chỉ là kế thừa di sản hào hùng của cha ông mà còn phải là lực lượng xung kích trong việc giải phóng mọi nguồn lực, phát huy tiềm năng nổi trội và bản sắc riêng có của vùng đất văn hiến. Tinh thần "Kỷ luật và đồng tâm" từ truyền thống được thanh niên hiện đại chuyển hóa thành động lực thôi thúc sự vươn lên, khẳng định bản lĩnh trong môi trường quốc tế.
Sức mạnh nội sinh của thanh niên Ninh Bình thể hiện qua khả năng chuyển hóa từ tâm thế "thích nghi" sang "chủ động dẫn dắt" quá trình chuyển đổi số tại địa phương. Điều này không chỉ là sự thay đổi về kỹ năng công nghệ mà là một cuộc cách mạng về tư duy. Thanh niên không đợi công nghệ đến để ứng dụng, mà họ chủ động tìm tòi, kiến tạo các giải pháp số để giải quyết các bài toán của quê hương. Sự dấn thân này được minh chứng qua các hoạt động của Tỉnh Đoàn Ninh Bình trong việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Bảng 1: Chỉ số hoạt động của thanh niên trong chuyển đổi số tại Ninh Bình (2024-2026)
Vai trò của thanh niên còn thể hiện rõ nét trong việc nâng cao năng lực số, chủ động hội nhập và cạnh tranh sòng phẳng bằng trí tuệ. Sự hào sảng của tuổi trẻ Ninh Bình hôm nay chính là sự tái hiện sinh khí của "Hào khí thanh xuân" trong một hành trình mới. Họ không chỉ là người thực thi các nhiệm vụ kinh tế mà còn là những đại sứ văn hóa, những người trực tiếp số hóa di sản và kiến tạo nên diện mạo của một Đô thị di sản thiên niên kỷ thông minh, xanh và bền vững. Với khát vọng vươn tầm, thế hệ trẻ chính là ngọn lửa giữ cho tinh thần khởi nghiệp luôn rực cháy.
3. Thanh niên trong kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo
Khởi nghiệp sáng tạo (Startup) tại Ninh Bình dưới sự dẫn dắt của thanh niên đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào việc ứng dụng khoa học công nghệ để tối ưu hóa các giá trị bản địa. Điểm nổi bật là sự kết hợp giữa tinh thần dám nghĩ, dám làm với khả năng ứng dụng các công nghệ mới như IoT, AI và Blockchain vào các lĩnh vực truyền thống.
3.1 Những tấm gương điển hình và tinh thần dấn thân
Hành trình khởi nghiệp của thanh niên Ninh Bình ghi dấu ấn với những gương mặt tiêu biểu, điển hình là anh Phạm Văn Lừng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Luxer Việt Nam. Khởi nghiệp từ một xưởng quảng cáo nhỏ năm 2012, với tinh thần đổi mới liên tục, anh đã chuyển hướng sang sản xuất nội thất karaoke cao cấp và mở rộng sang thị trường quốc tế như Hàn Quốc, Nhật Bản, Châu Âu. Doanh thu đạt 92 tỷ đồng năm 2023 với 150 lao động là minh chứng cho sức mạnh của sự kiên trì và khả năng bắt kịp xu hướng công nghệ của người trẻ Ninh Bình.
Một ví dụ khác là anh Vũ Xuân Thiều, người đã từ bỏ cuộc sống mưu sinh ở miền Nam để trở về quê hương mở xưởng sản xuất nhôm kính chuyên nghiệp. Những câu chuyện này phản ánh một xu hướng mới: thanh niên Ninh Bình đang "ly hương không ly tổ", mang kiến thức và kinh nghiệm từ bên ngoài về để làm giàu cho mảnh đất cố đô. Họ không khởi nghiệp vì phong trào, mà khởi nghiệp vì những bài toán thực tế mà tỉnh đang cần giải quyết.
3.2. Số hóa di sản: Khi công nghệ "phục sinh" truyền thống
Thanh niên Ninh Bình đang đóng vai trò "kiến trúc sư số" trong việc bảo tồn và quảng bá di sản. Hoạt động số hóa các "địa chỉ đỏ" và di tích lịch sử không chỉ là công tác tuyên truyền mà đã trở thành một mảng khởi nghiệp sáng tạo tiềm năng trong ngành kinh tế di sản. Thông qua việc lắp đặt mã QR tại hơn 200 di tích lịch sử, văn hóa, tuổi trẻ Ninh Bình đã tạo ra một hệ thống thuyết minh đa phương tiện, giúp du khách dễ dàng tra cứu thông tin chính thống.
Ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR360) và công nghệ 3D tại các di tích như Chùa Long Đọi Sơn, Đền Thái Vi, hay Khu tưởng niệm Lương Văn Tụy đã thay đổi hoàn toàn trải nghiệm của du khách. Du khách không chỉ nhìn ngắm di tích một cách thụ động mà có thể "tương tác sâu", xoay lật hiện vật 360 độ hoặc tham quan từ xa thông qua các tour du lịch ảo. Điều này không chỉ giúp "bất tử hóa" các giá trị văn hóa trước sự tàn phá của thời gian mà còn tạo ra nguyên liệu cho các sản phẩm du lịch đột phá.
Bảng 2: Số hóa di sản tiêu biểu của thanh niên Ninh Bình
3.3 Nông nghiệp thông minh và kinh tế xanh
Trong lĩnh vực nông nghiệp, thanh niên Ninh Bình đang thực hiện sứ mệnh dẫn đầu ở các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp công nghệ cao. Việc ứng dụng khoa học - công nghệ để đưa sản phẩm nông nghiệp địa phương lên tầm cao mới, như mô hình nông trại áp dụng công nghệ số của anh Đặng Dương Minh Hoàng, đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều người trẻ khác. Các mô hình này sử dụng hệ thống tưới tiêu tự động IoT, điện năng lượng mặt trời, máy bay không người lái xịt thuốc và truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Sự kết hợp này không chỉ tăng năng suất mà còn giải quyết bài toán phát triển bền vững, bảo vệ môi trường - một yếu tố cốt lõi của "khởi nghiệp xanh".
4. Chính sách bệ phóng và cơ chế hỗ trợ khởi nghiệp cho người trẻ
Sự thành công của thanh niên Ninh Bình trong khởi nghiệp sáng tạo có dấu ấn đậm nét của hệ thống chính sách và các chương trình hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Tỉnh đã xác lập một lộ trình dài hạn với những bước đi cụ thể để xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đồng bộ và hiệu quả.
4.1 Chiến lược quốc gia và sự cụ thể hóa tại địa phương
Nghị quyết số 86/NQ-CP về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đã mở ra một "hành lang xanh" cho các ý tưởng đột phá. Tại Ninh Bình, Nghị quyết số 01/NQ-HĐND năm 2026 về điều chỉnh Quy hoạch tỉnh đã xác lập mục tiêu đưa Ninh Bình thành trung tâm nhân tài đổi mới sáng tạo. Tỉnh đặc biệt chú trọng vào việc hình thành các "không gian khởi nghiệp" và trung tâm đổi mới sáng tạo cộng đồng để tạo môi trường cho các startup tương tác và phát triển.
Nổi bật nhất là Chương trình "Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035" theo Quyết định số 336/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ninh Bình đã triển khai quyết liệt chương trình này với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp ngay từ trong các cơ sở giáo dục.
Bảng 3: Hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp HSSV tại Ninh Bình (2026-2035)
4.2. Vai trò dẫn dắt của Tỉnh Đoàn và các tổ chức xã hội
Tỉnh Đoàn Ninh Bình đã chủ động lồng ghép các nội dung của Nghị quyết 57 vào sinh hoạt Đoàn, tổ chức các tọa đàm như "Tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp". Những diễn đàn này không chỉ cung cấp kiến thức mà còn truyền lửa khát vọng, cổ vũ thanh niên "đừng sợ thất bại." Sự hỗ trợ còn đến từ việc kết nối cung - cầu lao động, giúp thanh niên xuất ngũ lập nghiệp và hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp thông qua các đề án dài hơi đến năm 2035.
Sức mạnh tổng hợp từ các mạng lưới tôn giáo và cộng đồng cũng được tận dụng để phát triển các kỹ năng tương tác và niềm tin - vốn xã hội quý báu cho sự tham gia kinh tế của người trẻ. Việc hình thành các mô hình khởi nghiệp gắn với bản sắc văn hóa địa phương tại các trường như Đại học Hoa Lư đã góp phần lan tỏa tinh thần sáng tạo dựa trên nền tảng văn hóa vùng miền.
5. Kinh tế biển và Đô thị di sản: Dư địa mới cho thanh niên bứt phá
Sự kiện sáp nhập huyện Hoa Lư vào thành phố Ninh Bình và tầm nhìn trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2035 đã tạo ra một không gian phát triển mới đầy tiềm năng. Đây là "thỏi nam châm" thu hút các nhân tài công nghệ và nguồn vốn đầu tư mạo hiểm vào các lĩnh vực mới.
5.1 Kinh tế biển - Cánh cửa vươn ra đại dương
Sau khi điều chỉnh địa giới, Ninh Bình sở hữu hơn 89 km bờ biển với hệ sinh thái rừng ngập mặn và Khu Ramsar Xuân Thủy. Chiến lược phát triển kinh tế biển theo Nghị quyết số 16-NQ/TU đặt mục tiêu tỷ trọng kinh tế biển đạt trên 20% GRDP vào năm 2030. Đây là cơ hội vàng cho thanh niên khởi nghiệp trong các ngành:
- Logistics và Kinh tế biển: Ứng dụng AI vào quản lý chuỗi cung ứng tại Khu kinh tế Ninh Cơ.
- Năng lượng tái tạo: Khởi nghiệp từ điện gió, điện mặt trời ven biển.
- Du lịch sinh thái biển bền vững: Phát triển các tour du lịch Cồn Nổi gắn với bảo tồn đa dạng sinh học.
5.2. Đô thị di sản thiên niên kỷ thông minh
Tầm nhìn "Đô thị di sản thiên niên kỷ" yêu cầu việc số hóa toàn bộ dữ liệu di sản để tạo "nguyên liệu" cho các ngành công nghiệp sáng tạo. Thanh niên Ninh Bình có thể khai phá các mô hình kinh doanh dựa trên:
- Công nghệ đô thị: Phát triển hạ tầng thông minh và các dịch vụ đô thị xanh.
- Du lịch trải nghiệm đẳng cấp: Kết hợp giữa di sản văn hóa và thực tế ảo tăng cường (AR) để tạo ra các show diễn thực cảnh hoặc tour du lịch số.
6. Những thách thức và chiến lược hành động cho thanh niên Ninh Bình
Mặc dù có nhiều thế mạnh, hành trình khởi nghiệp của thanh niên Ninh Bình vẫn đối mặt với những thách thức nội tại. Quy mô kinh tế tỉnh vẫn ở mức trung bình, sự phụ thuộc vào các ngành truyền thống còn lớn và hạ tầng du lịch biển chưa đồng bộ. Tình trạng "quá tải du lịch" tại vùng lõi di sản cũng đòi hỏi những giải pháp quản lý thông minh mà thanh niên cần phải tiên phong giải quyết.
Để thực hiện sứ mệnh trong kỷ nguyên vươn mình, thanh niên Ninh Bình cần tập trung vào các giải pháp:
- Chủ động nâng cao năng lực số: Không chỉ dừng lại ở việc sử dụng công nghệ mà phải tiến tới làm chủ công nghệ lõi như AI, Blockchain để tạo ra các sản phẩm mang thương hiệu Ninh Bình.
- Khởi nghiệp dựa trên giải quyết các "nỗi đau" của địa phương: Chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp đa giá trị, ứng dụng công nghệ để nâng cao sinh kế cho người dân.
- Xây dựng văn hóa khởi nghiệp bền vững: Chấp nhận rủi ro, kiên trì với các giá trị đạo đức trong kinh doanh và luôn hướng tới lợi ích cộng đồng.
Về phía chính quyền, cần có các chính sách "thị thực khởi nghiệp" và miễn giảm thuế để thu hút chuyên gia quốc tế và những người con Ninh Bình thành danh về đóng góp cho quê hương. Việc hình thành các Quỹ đầu tư mạo hiểm địa phương sẽ là nguồn nhựa sống để các startup thanh niên phát triển mạnh mẽ.
7. Lời kết
Nhìn lại lịch sử dân tộc, mỗi khi đứng trước những bước ngoặt lớn, sức mạnh của ý chí và tinh thần đổi mới luôn là chìa khóa để vượt qua thách thức. Ninh Bình, với những trầm tích lịch sử từ thời Đinh - Lê - Lý - Trần, với sự sâu sắc của văn hóa tôn giáo và truyền thống hiếu học ngàn đời, đang nắm giữ nguồn lực nội sinh vô tận.
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, tinh thần khởi nghiệp sáng tạo của thanh niên Ninh Bình chính là sự tiếp nối hiện đại của Hào khí Đông A năm xưa. Đó không chỉ là sự vươn lên về kinh tế mà còn là khát vọng khẳng định vị thế của một Việt Nam hùng cường, bắt đầu từ những giá trị di sản và trí tuệ của tuổi trẻ vùng cố đô. Với sự định hướng đúng đắn từ các Nghị quyết của Đảng và sự sáng tạo không ngừng của cộng đồng trẻ, Ninh Bình chắc chắn sẽ bứt phá mạnh mẽ, trở thành một đô thị di sản thiên niên kỷ hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc cho muôn đời sau.
TS. Đinh Việt Hòa - TS.Hoàng Anh Tuấn - ThS.Nguyễn Tài Tuệ
Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia
