Đề xuất điều chỉnh giảm giá cước vừa là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trước mắt mà còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý giá, phát triển logistics hiện đại và nâng cao năng lực kết nối của nền kinh tế.
Hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, logistics đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Chi phí logistics là một bộ phận cấu thành giá thành sản phẩm, tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất, khả năng mở rộng thị trường và mức độ tham gia của doanh nghiệp vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Một hệ thống logistics hiện đại với hạ tầng đồng bộ và chi phí hợp lý sẽ góp phần thúc đẩy thương mại, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.
Vận tải đường sắt liên vận quốc tế đang nổi lên như một xu hướng phát triển phù hợp với yêu cầu tối ưu hóa chuỗi cung ứng. So với nhiều phương thức vận tải khác, đường sắt có lợi thế về khả năng vận chuyển khối lượng hàng hóa lớn, chi phí tương đối ổn định và giảm áp lực cho hạ tầng giao thông đường bộ. Việc phát triển vận tải đường sắt liên vận còn góp phần thúc đẩy kinh tế cửa khẩu, mở rộng thương mại xuyên biên giới và tăng cường kết nối giữa các trung tâm sản xuất với thị trường quốc tế. Sản lượng hàng hóa vận chuyển qua các tuyến đường sắt liên vận đã có xu hướng tăng trong những năm gần đây, phản ánh nhu cầu phát triển của loại hình vận tải này trong bối cảnh thương mại toàn cầu có nhiều thay đổi.
Thực tiễn tại cửa khẩu đường sắt Lào Cai đang cho thấy những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong cơ chế giá cước vận tải. Theo phản ánh của địa phương, giá cước vận chuyển hàng hóa từ ga Lào Cai đến ga Lào Cai biên giới và chiều ngược lại hiện dao động khoảng 90.000-101.000 đồng mỗi tấn, trong khi cự ly vận chuyển chỉ khoảng 2,5-3,5 km. Đây là chặng vận chuyển ngắn, chủ yếu phục vụ hoạt động trung chuyển và kết nối hàng hóa liên vận quốc tế. Trong khi đó, tuyến vận tải từ khu vực cảng Hải Phòng đến ga Lào Cai có chiều dài khoảng 350-390 km nhưng mức cước chỉ cao hơn khoảng 15.000-16.000 đồng mỗi tấn. Sự chênh lệch giữa cự ly vận chuyển và mức giá đang đặt ra những băn khoăn về tính hợp lý của cơ cấu giá cước cũng như khả năng cạnh tranh của vận tải đường sắt. Những bất cập về chi phí có tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt đối với các mặt hàng có khối lượng lớn nhưng giá trị gia tăng không cao như nông sản, phân bón, lưu huỳnh hay quặng. Đối với các ngành hàng này, chi phí logistics chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành sản phẩm, do đó bất kỳ sự gia tăng nào về chi phí vận chuyển cũng có thể làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường. Khi chi phí không còn phù hợp với hiệu quả kinh doanh, doanh nghiệp có xu hướng chuyển sang các phương thức vận tải khác, làm suy giảm vai trò của vận tải đường sắt trong chuỗi cung ứng.
Theo số liệu của cơ quan hải quan, tổng khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và các loại hình vận chuyển qua cửa khẩu đường sắt Lào Cai trong năm 2025 giảm khoảng 20% so với năm trước, trong khi 5 tháng đầu năm 2026 tiếp tục giảm khoảng 50% so với cùng kỳ. Xu hướng này cho thấy sức hấp dẫn của tuyến vận tải đường sắt liên vận quốc tế đang chịu áp lực đáng kể, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác hạ tầng và mục tiêu thu hút nguồn hàng thông quan qua địa bàn. Đối với lĩnh vực logistics, nếu chi phí vận chuyển không phản ánh hợp lý các yếu tố đầu vào và điều kiện thị trường thì không chỉ làm tăng chi phí của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành của toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc rà soát và hoàn thiện cơ chế giá cước theo hướng minh bạch, phù hợp với thực tiễn và bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên liên quan sẽ là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của vận tải đường sắt và phát triển hệ thống logistics quốc gia trong giai đoạn hội nhập.
Mức giá quá cao có thể mang lại doanh thu trong ngắn hạn, nhưng nếu làm gia tăng chi phí logistics và giảm sức hấp dẫn của phương thức vận tải thì sẽ tác động tiêu cực đến sản lượng hàng hóa cũng như hiệu quả khai thác hạ tầng trong dài hạn. Ngược lại, một cơ chế giá cước hợp lý có thể khuyến khích doanh nghiệp mở rộng sử dụng dịch vụ, gia tăng nguồn hàng, nâng cao công suất khai thác và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của toàn bộ hệ thống vận tải. Đối với các mặt hàng có khối lượng lớn và giá trị gia tăng thấp như nông sản, phân bón, lưu huỳnh hay quặng, việc giảm chi phí logistics sẽ góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm, thúc đẩy lưu thông hàng hóa và khai thác hiệu quả hơn hệ thống hạ tầng đã được đầu tư.
Trong chiến lược phát triển logistics quốc gia, vận tải đường sắt cần được nhìn nhận như một phương thức vận tải khối lượng lớn và là một hạ tầng chiến lược của chuỗi cung ứng hiện đại. Việc phát huy hiệu quả vận tải đường sắt không chỉ góp phần giảm chi phí logistics quốc gia mà còn tạo điều kiện phát triển kinh tế cửa khẩu, tăng cường kết nối thương mại quốc tế và thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh thông qua giảm áp lực cho vận tải đường bộ. Giá cước cần phản ánh tương đối đầy đủ các yếu tố cấu thành như chi phí vận hành, biến động giá nhiên liệu, mức độ sử dụng hạ tầng và hiệu quả khai thác của từng tuyến vận tải. Địa phương đề xuất rà soát cơ cấu giá và điều chỉnh phù hợp với diễn biến của các yếu tố đầu vào, đặc biệt là giá nhiên liệu, cho thấy yêu cầu gắn chính sách giá với thực tiễn vận hành của thị trường.
Cùng với đó, minh bạch hóa các khoản phụ thu là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao khả năng dự báo và giảm chi phí phát sinh cho doanh nghiệp. Một cơ chế giá hiện đại cần được xây dựng trên cơ sở công khai, rõ ràng và dễ tiếp cận, giúp các doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh và vận tải. Việc nghiên cứu tách riêng giá cước đối với chặng vận chuyển nội vùng với các chặng tuyến khác cũng hướng tới mục tiêu nâng cao tính minh bạch và phản ánh sát hơn đặc điểm của từng loại hình dịch vụ.
Ở góc độ quản lý nhà nước, đối với những lĩnh vực có tác động lớn đến hoạt động logistics và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, việc xây dựng các công cụ theo dõi, giám sát phù hợp là cần thiết. Tuy nhiên, các biện pháp quản lý cần được triển khai trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc thị trường và bảo đảm quyền tự chủ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Sự cân bằng giữa cơ chế thị trường với vai trò điều tiết của Nhà nước sẽ góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, nâng cao tính minh bạch của giá cả và bảo vệ lợi ích chung của nền kinh tế.
Trong bối cảnh tuyến đường sắt liên vận quốc tế Việt Nam - Trung Quốc qua cửa khẩu Lào Cai - Hà Khẩu giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động thương mại và kết nối khu vực, tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá cước, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp vận tải và doanh nghiệp xuất nhập khẩu sẽ góp phần khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có, thúc đẩy phát triển logistics hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong tiến trình hội nhập quốc tế. Việc nâng cấp hệ thống đường sắt cần song hành với cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa hoạt động logistics, hiện đại hóa hải quan và tối ưu hóa chi phí vận tải. Sự kết hợp giữa hạ tầng vật chất và hạ tầng thể chế sẽ giúp rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa, giảm chi phí giao dịch và nâng cao hiệu quả khai thác của toàn bộ chuỗi logistics.
Trong dài hạn, mục tiêu hướng tới là xây dựng một hệ sinh thái logistics hiện đại, trong đó hạ tầng đồng bộ, cơ chế giá cước hợp lý, hải quan số, các trung tâm logistics và kết nối đa phương thức được vận hành như những thành tố gắn kết chặt chẽ với nhau. Khi các yếu tố này được phát triển đồng bộ, chuỗi cung ứng sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn với những biến động của thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Để phát huy vai trò của vận tải đường sắt trong phát triển logistics quốc gia, trước hết cần tiếp tục rà soát và hoàn thiện cơ chế hình thành giá cước vận tải đường sắt liên vận theo hướng minh bạch, phù hợp với chi phí thực tế và quy luật của thị trường. Một cơ chế giá hợp lý sẽ tạo điều kiện thu hút nguồn hàng, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng và thúc đẩy phát triển vận tải đường sắt trong dài hạn. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp vận tải và cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhằm kịp thời tháo gỡ các khó khăn phát sinh, xây dựng phương án tổ chức vận tải phù hợp và nâng cao hiệu quả khai thác các tuyến liên vận quốc tế. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý vận tải và logistics cũng là một yêu cầu quan trọng. Phát triển các nền tảng dữ liệu dùng chung, số hóa quy trình quản lý và tăng cường kết nối thông tin giữa các chủ thể sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm thời gian xử lý và tối ưu hóa hoạt động của chuỗi cung ứng.
Bên cạnh đó, đồng bộ hạ tầng đường sắt, các trung tâm logistics và hệ thống kết nối đa phương thức cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia. Sự liên kết hiệu quả giữa đường sắt, đường bộ, đường biển và các cửa khẩu sẽ mở rộng khả năng lưu thông hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống logistics. Về lâu dài, mục tiêu hướng tới là xây dựng một môi trường logistics minh bạch, ổn định và có khả năng thích ứng với những biến động của thị trường trong nước và quốc tế. Khi hạ tầng, thể chế và công nghệ được phát triển đồng bộ, vận tải đường sắt sẽ có điều kiện phát huy vai trò là một trụ cột quan trọng của hệ thống logistics hiện đại, góp phần thúc đẩy thương mại, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng và hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững.
Đề xuất điều chỉnh giảm giá cước vận chuyển hàng hóa liên vận qua ga Lào Cai không chỉ nhằm tháo gỡ một vướng mắc trong hoạt động vận tải mà còn phản ánh yêu cầu hoàn thiện mô hình phát triển logistics trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng. Khi chi phí logistics trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, việc tối ưu hóa cơ chế giá cước cần được nhìn nhận như một giải pháp thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao hiệu quả của chuỗi cung ứng. Sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố này sẽ tạo điều kiện để vận tải đường sắt liên vận phát huy vai trò là một trụ cột của mạng lưới logistics quốc gia, góp phần thúc đẩy thương mại biên giới, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế./.
Lê Cường
