Từ dấu mốc nâng cấp quan hệ đến yêu cầu tạo chuyển biến thực chất
Quan hệ Việt Nam - Australia đã trải qua một hành trình phát triển khá đặc biệt. Từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, hợp tác song phương từng bước mở rộng từ ngoại giao, thương mại, giáo dục đến quốc phòng, an ninh, khoa học - công nghệ và giao lưu nhân dân. Năm 2009, hai nước thiết lập quan hệ Đối tác Toàn diện; đến năm 2018 nâng cấp lên Đối tác Chiến lược. Bước ngoặt quan trọng diễn ra tháng 3/2024 khi Việt Nam và Australia nhất trí nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Việc nâng cấp quan hệ không chỉ mang ý nghĩa về mặt ngoại giao mà còn phản ánh sự hội tụ ngày càng rõ nét về lợi ích chiến lược giữa hai quốc gia. Australia coi Việt Nam là một đối tác quan trọng tại Đông Nam Á; trong khi Việt Nam nhìn nhận Australia là một trong những đối tác có tiềm năng lớn về nguồn lực, công nghệ, giáo dục, năng lượng, khoa học và kết nối khu vực.
Chính vì vậy, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia lần này mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động đối ngoại cấp cao thông thường. Đây là chuyến thăm đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia trên cương vị hiện nay, đồng thời diễn ra trong giai đoạn hai nước đang tìm cách cụ thể hóa những cam kết được xác lập sau khi nâng cấp quan hệ. Truyền thông Australia dành sự quan tâm đáng kể cho chuyến thăm, đặc biệt ở các lĩnh vực kinh tế, năng lượng, công nghệ và an ninh khu vực.
Điều đáng chú ý là thông điệp được phát đi từ cả hai phía ngày càng tập trung vào tính thực chất. Nếu giai đoạn trước đặt trọng tâm vào xây dựng lòng tin, mở rộng quan hệ và hình thành các khuôn khổ hợp tác, thì giai đoạn hiện nay đòi hỏi những khuôn khổ ấy phải được chuyển hóa thành các dự án, chương trình và lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp, người dân, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng hai nước. Đây cũng chính là điểm tạo nên ý nghĩa nổi bật của chuyến thăm lần này.
Kinh tế: Dư địa lớn từ một nền tảng thương mại đang phát triển nhanh
Một trong những nội dung được báo chí Australia đặc biệt quan tâm là quan hệ kinh tế song phương. Theo Hiệp hội Truyền thông Australia (AAP), thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Australia đã tăng gấp đôi kể từ năm 2020, đạt khoảng 30 tỷ AUD, tương đương khoảng 20 tỷ USD. Australia hiện nằm trong nhóm những đối tác kinh tế quan trọng của Việt Nam, trong khi Việt Nam đã trở thành một trong những đối tác thương mại có tốc độ tăng trưởng đáng kể của Australia. ASPI cũng cho biết thương mại hàng hóa và dịch vụ hai chiều đạt khoảng 30 tỷ AUD trong năm 2025, trong khi tổng vốn đầu tư song phương ở mức khoảng 1,9 tỷ USD.
Những con số này cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam - Australia đã có nền tảng tương đối vững chắc. Tuy nhiên, nếu nhìn từ quy mô và tiềm năng của hai nền kinh tế, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn.
Australia có lợi thế về tài nguyên, năng lượng, nông nghiệp, giáo dục, tài chính, khoa học - công nghệ và các dịch vụ chất lượng cao. Việt Nam sở hữu thị trường gần 100 triệu dân, tốc độ đô thị hóa cao, nền sản xuất ngày càng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.
Sự bổ trợ này tạo ra một cấu trúc hợp tác tương đối đặc biệt: Australia có thể cung cấp nguồn lực, công nghệ, tri thức và kinh nghiệm quản trị; Việt Nam có thị trường, năng lực sản xuất, vị trí địa kinh tế thuận lợi và khả năng kết nối với ASEAN cũng như các chuỗi cung ứng khu vực.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang chịu tác động bởi cạnh tranh chiến lược, biến động địa chính trị và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, việc tăng cường quan hệ kinh tế Việt Nam - Australia vì thế không chỉ đơn thuần nhằm gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu. Quan trọng hơn là tạo dựng những chuỗi giá trị ổn định, đa dạng và có khả năng chống chịu tốt hơn. Đây là lĩnh vực mà hai nước còn nhiều dư địa để tiến xa.
Từ chuyển giao công nghệ đến cùng tạo ra công nghệ
Nếu thương mại là nền tảng của quan hệ kinh tế, thì khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của giai đoạn hợp tác mới.
Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong khi đó, Australia có thế mạnh nổi bật về nghiên cứu khoa học, giáo dục đại học, công nghệ, y sinh, trí tuệ nhân tạo và các lĩnh vực công nghệ mới.
Sự tương thích về nhu cầu và năng lực mở ra khả năng hình thành những mô hình hợp tác mới, thay vì chỉ dừng ở việc chuyển giao công nghệ từ một bên sang bên kia.
Điểm đáng chú ý trong các văn kiện được hai bên trao đổi ngày 11/8 là Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Australia, cùng các thỏa thuận liên quan đến kinh tế số. Hai bên cũng xác lập những hướng hợp tác trong y tế, giáo dục nghề nghiệp, nông nghiệp và phát triển nông thôn bền vững.
Điều đó cho thấy khoa học - công nghệ đang được nâng lên thành một cấu phần quan trọng của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.
Trong tương lai, hợp tác có thể được mở rộng theo hướng cùng nghiên cứu, cùng phát triển sản phẩm và cùng thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam và đồng thời mở ra thị trường mới cho các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ của Australia.
Một điểm khác cũng rất đáng chú ý là kinh tế số. Việc hai bên ký Bản ghi nhớ về hợp tác kinh tế số tạo thêm nền tảng để thúc đẩy thương mại số, dịch vụ số, quản trị dữ liệu, kỹ năng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, đây có thể là một trong những lĩnh vực tạo ra hiệu ứng lan tỏa lớn nhất trong quan hệ song phương.
Năng lượng và khoáng sản quan trọng: Không gian hợp tác chiến lược
Năng lượng cũng nổi lên như một lĩnh vực có nhiều tiềm năng. Australia là quốc gia có thế mạnh lớn về tài nguyên, khoáng sản và năng lượng; trong khi Việt Nam đang bước vào quá trình chuyển đổi mạnh mẽ hệ thống năng lượng, hướng tới tăng tỷ trọng năng lượng sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng dài hạn.
Báo chí Australia đã đặc biệt lưu ý đến thương mại, chuyển đổi năng lượng và khoáng sản quan trọng trong bối cảnh chuyến thăm. Đây là vấn đề có ý nghĩa không chỉ về kinh tế mà còn liên quan trực tiếp tới khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng trong tương lai.
Trong một thế giới mà khoáng sản quan trọng ngày càng trở thành đầu vào chiến lược của các ngành công nghiệp công nghệ cao, xe điện, năng lượng tái tạo và điện tử, hợp tác Việt Nam - Australia có thể mở rộng từ mua bán nguyên liệu sang chế biến, nghiên cứu, phát triển công nghệ và hình thành chuỗi cung ứng.
Đây cũng là cơ hội để Việt Nam thu hút nguồn vốn và công nghệ chất lượng cao, đồng thời nâng cao vị trí trong các chuỗi giá trị mới.
Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành kết quả cụ thể, hợp tác năng lượng và khoáng sản cần gắn với các nguyên tắc về công nghệ, môi trường, phát triển bền vững và hiệu quả kinh tế. Đây là lĩnh vực đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và cơ chế phối hợp ổn định giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu.
Giáo dục: Một “cầu nối mềm” có sức lan tỏa lâu dài
Giáo dục từ lâu đã là một trong những trụ cột nổi bật của quan hệ Việt Nam - Australia. Hàng chục nghìn sinh viên Việt Nam từng học tập tại Australia đã tạo nên một cộng đồng có khả năng kết nối hai nền kinh tế và hai xã hội.
Trong giai đoạn mới, hợp tác giáo dục cần được nhìn rộng hơn việc đưa sinh viên sang học tập.
Việc hai bên ký Bản ghi nhớ hợp tác giáo dục nghề nghiệp trong khuôn khổ chuyến thăm lần này mở ra khả năng tăng cường đào tạo nhân lực phục vụ trực tiếp cho các ngành kinh tế mới.
Đây là hướng hợp tác phù hợp với nhu cầu của Việt Nam khi quá trình công nghiệp hóa và chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về lao động có kỹ năng.
Australia có kinh nghiệm trong đào tạo nghề, xây dựng chuẩn kỹ năng và liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. Nếu những kinh nghiệm đó được kết hợp với nhu cầu nhân lực thực tế của Việt Nam, hợp tác giáo dục nghề nghiệp có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Cùng với giáo dục đại học, khoa học và đào tạo nghề, giao lưu nhân dân tiếp tục là nền tảng giúp quan hệ hai nước có chiều sâu xã hội. Những cộng đồng người Việt tại Australia và người Australia tại Việt Nam chính là những “cầu nối” tự nhiên góp phần duy trì sự hiểu biết và tin cậy giữa hai dân tộc.
Mở rộng hợp tác sang y tế, nông nghiệp và phát triển bền vững
Một điểm đáng chú ý khác là phạm vi hợp tác ngày càng mở rộng sang những lĩnh vực trực tiếp gắn với chất lượng cuộc sống.
Trong chuyến thăm, hai bên đã trao đổi Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực y tế; hợp tác giữa các cơ quan hai nước cũng được mở rộng sang nông nghiệp và phát triển nông thôn bền vững. Đây là những lĩnh vực có tính bổ trợ cao.
Australia có nền nông nghiệp hiện đại, năng lực nghiên cứu mạnh và nhiều kinh nghiệm về quản lý tài nguyên, thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao năng suất và xây dựng chuỗi giá trị nông sản. Việt Nam lại có lợi thế về sản xuất nông nghiệp nhiệt đới, thị trường lớn và mạng lưới sản xuất rộng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt tới sản xuất nông nghiệp, hợp tác giữa hai nước có thể tập trung nhiều hơn vào công nghệ giống, quản lý nước, nông nghiệp thông minh, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị nông sản.
Tương tự, hợp tác y tế có thể mở rộng sang nghiên cứu y sinh, đào tạo nhân lực, công nghệ y tế và chuyển đổi số trong chăm sóc sức khỏe.
Như vậy, từ những lĩnh vực tưởng như “mềm”, quan hệ song phương có thể tạo ra những giá trị rất cụ thể đối với đời sống người dân.
Từ hợp tác song phương đến phối hợp vì một khu vực ổn định
Ý nghĩa của quan hệ Việt Nam - Australia không chỉ nằm ở phạm vi song phương. Cả Việt Nam và Australia đều có lợi ích trong việc duy trì một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương hòa bình, ổn định, rộng mở và dựa trên luật pháp quốc tế. Australia đánh giá Việt Nam là một đối tác ngày càng quan trọng trong khu vực Đông Nam Á; Việt Nam cũng coi Australia là đối tác có vai trò đáng kể trong cấu trúc khu vực.
Truyền thông Australia chú ý tới cách tiếp cận của Việt Nam đối với các vấn đề khu vực, trong đó nhấn mạnh đối thoại, xây dựng lòng tin và tôn trọng luật pháp quốc tế.
Đây là điểm có ý nghĩa trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực đang thay đổi nhanh chóng. Việt Nam và Australia có thể tiếp tục phối hợp tại ASEAN, APEC, Hội nghị cấp cao Đông Á, Liên Hợp Quốc và các cơ chế đa phương khác, qua đó đóng góp vào việc duy trì đối thoại, thúc đẩy hợp tác và xử lý những thách thức chung.
Đặc biệt, hợp tác về thực thi pháp luật trên biển và biên phòng cũng được cụ thể hóa bằng các văn kiện được trao trong chuyến thăm. Những lĩnh vực này cho thấy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đang mở rộng theo hướng vừa sâu, vừa thực chất, đồng thời gắn kết lợi ích song phương với lợi ích chung của khu vực.
Điều quan trọng nhất: Biến cam kết thành kết quả
Điểm đáng chú ý nhất của chuyến thăm Australia lần này có lẽ không nằm ở số lượng hoạt động hay văn kiện được ký kết, mà ở khả năng tạo ra một chu kỳ hợp tác mới.
Ngày 11/8, Việt Nam và Australia đã thông qua 3 tuyên bố chung gồm: Tuyên bố chung làm sâu sắc quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện; Tuyên bố chung về nâng cao sức chống chịu, thích ứng và phục hồi kinh tế; Tuyên bố chung về tăng cường kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hai bên đồng thời trao đổi 7 văn kiện hợp tác trong nhiều lĩnh vực; tính chung trong khuôn khổ chuyến thăm, hai nước đã thông qua 3 tuyên bố chung và ký kết 13 văn kiện hợp tác. Những con số này cho thấy phạm vi hợp tác đã được mở rộng đáng kể.
Nhưng văn kiện chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động. Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị có sự hiện diện của doanh nghiệp Australia.
Đối với Australia, cơ hội nằm ở việc tiếp tục nhìn nhận Việt Nam như một thị trường phát triển nhanh, một trung tâm sản xuất và một đối tác quan trọng trong cấu trúc kinh tế Đông Nam Á. Nếu hai bên cùng khai thác tốt những lợi thế bổ trợ, quan hệ kinh tế có thể chuyển từ “tăng trưởng về lượng” sang “nâng cấp về chất”.
Một chương mới của quan hệ Việt Nam - Australia
Nhìn tổng thể, sự quan tâm của truyền thông Australia đối với chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phản ánh một thực tế: Việt Nam đang ngày càng được nhìn nhận như một đối tác có vai trò quan trọng trong chiến lược kinh tế và khu vực của Australia. Đồng thời, Australia cũng đang trở thành một trong những đối tác mà Việt Nam có nhiều dư địa để mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ, giáo dục, năng lượng, kinh tế số, khoa học và phát triển bền vững.
Từ nền tảng hơn nửa thế kỷ quan hệ ngoại giao, hai nước đã xây dựng được mức độ tin cậy chính trị ngày càng cao. Từ quan hệ Đối tác Toàn diện đến Đối tác Chiến lược rồi Đối tác Chiến lược Toàn diện, mỗi bước phát triển đều mở rộng thêm không gian hợp tác.
Chuyến thăm lần này vì thế có thể được nhìn nhận như một bước chuyển quan trọng: từ xây dựng khuôn khổ sang kiến tạo kết quả; từ mở rộng quan hệ sang nâng cao chất lượng hợp tác; từ hợp tác truyền thống sang cùng tham gia giải quyết những bài toán phát triển mới.
Trong một thế giới đang biến động nhanh, quan hệ Việt Nam - Australia có nhiều điều kiện để trở thành một mô hình hợp tác dựa trên lợi ích tương đồng, tin cậy chính trị và khả năng bổ trợ kinh tế.
Dư địa đã mở. Vấn đề còn lại là hai bên sẽ khai thác dư địa ấy như thế nào để mỗi cam kết được chuyển hóa thành những chương trình cụ thể, mỗi chương trình tạo ra giá trị mới và những giá trị ấy cuối cùng đến được với doanh nghiệp, người dân và cộng đồng hai nước.
Đó cũng chính là thước đo quan trọng nhất của một quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện trong giai đoạn phát triển mới.
