Việt Nam đang nổi lên là điểm đến được doanh nghiệp châu Âu ưu tiên trong kế hoạch mở rộng hoạt động tại ASEAN. Kết quả khảo sát mới nhất của Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN cho thấy 64% doanh nghiệp châu Âu được hỏi có kế hoạch mở rộng tại Việt Nam trong 5 năm tới, cao nhất trong nhóm các nền kinh tế lớn của ASEAN. Đằng sau con số này không chỉ là sức hấp dẫn của một thị trường đang tăng trưởng, mà còn phản ánh sự chuyển dịch trong cách doanh nghiệp châu Âu nhìn nhận Việt Nam: từ một cứ điểm sản xuất sang một nền tảng chiến lược cho thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo và kết nối chuỗi giá trị khu vực.
Từ lợi thế chi phí đến lợi thế chiến lược
Theo khảo sát thường niên lần thứ 12 của EU-ASEAN Business Council, khoảng 150 lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu đã tham gia đánh giá triển vọng kinh doanh tại Đông Nam Á. Kết quả cho thấy 64% doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng hoạt động tại Việt Nam trong 5 năm tới, cao hơn Indonesia với 57%, Malaysia và Thái Lan cùng 49%, Singapore 44% và Philippines 43%.
Điều đáng chú ý là sức hấp dẫn của Việt Nam xuất hiện trong một bối cảnh không hề dễ dàng đối với kinh tế toàn cầu. Các doanh nghiệp quốc tế đang phải ứng phó với biến động thương mại, thay đổi chính sách thuế quan, địa chính trị, chi phí logistics và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng.
Chính trong bối cảnh đó, Việt Nam được nhìn nhận không chỉ như một thị trường tiêu dùng có tốc độ tăng trưởng tốt mà còn như một mắt xích có khả năng kết nối nhiều không gian kinh tế.
ASEAN tiếp tục giữ vị trí hàng đầu trong đánh giá của doanh nghiệp châu Âu về các khu vực mới nổi có cơ hội kinh tế hấp dẫn. Có tới 61% lãnh đạo doanh nghiệp được khảo sát lựa chọn ASEAN, đưa khu vực này đứng đầu năm thứ tư liên tiếp, tăng từ 56% năm 2025. Đồng thời, 78% dự báo thương mại và đầu tư của doanh nghiệp châu Âu tại ASEAN sẽ tăng trong 5 năm tới, cao hơn mức 71% của năm trước.
Trong bức tranh đó, Việt Nam nổi lên như một trong hai điểm đến hàng đầu cùng Indonesia. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: vì sao Việt Nam đang có sức hút đặc biệt đối với dòng vốn châu Âu?
Câu trả lời không nằm ở một yếu tố đơn lẻ. Đó là sự cộng hưởng của vị trí địa kinh tế, mạng lưới FTA, quy mô thị trường, năng lực sản xuất, sự cải thiện của môi trường đầu tư và đặc biệt là khả năng tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng khu vực.
Trong giai đoạn đầu của quá trình thu hút FDI, lợi thế chi phí lao động và đất đai từng là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, với các nhà đầu tư châu Âu hiện nay, tiêu chí lựa chọn đã thay đổi đáng kể.
Họ quan tâm nhiều hơn đến khả năng dự báo chính sách, chất lượng hạ tầng, năng lượng ổn định, nguồn nhân lực, logistics, tiêu chuẩn môi trường, chuyển đổi số và khả năng mở rộng hoạt động từ Việt Nam sang các thị trường khác.
Nói cách khác, Việt Nam đang chuyển từ lợi thế “chi phí cạnh tranh” sang lợi thế “nền tảng chiến lược”.
Niềm tin của doanh nghiệp châu Âu đang chuyển thành cam kết dài hạn
Một chỉ dấu quan trọng cho xu hướng này là Chỉ số niềm tin kinh doanh (BCI) của EuroCham.
Quý II/2026, BCI đạt 79,7 điểm, tăng mạnh 7 điểm so với quý I và chỉ thấp hơn một chút so với mức đỉnh 80 điểm của quý IV/2025. Đây là một trong những mức cao nhất kể từ khi chỉ số được triển khai, phản ánh sự cải thiện rõ rệt trong kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu đối với Việt Nam.
Đáng chú ý hơn, 54% doanh nghiệp châu Âu được khảo sát coi Việt Nam là thị trường chiến lược và cơ sở hoạt động cốt lõi, trong khi 18% xem Việt Nam là một địa điểm tăng trưởng quan trọng. Điều đó cho thấy vai trò của Việt Nam trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp châu Âu đang có sự dịch chuyển về chất.
Việt Nam không còn chỉ là nơi doanh nghiệp đặt nhà máy để tận dụng lợi thế sản xuất. Việt Nam đang dần trở thành nơi doanh nghiệp thực hiện đồng thời nhiều chức năng: sản xuất, tìm nguồn cung ứng, phân phối, phát triển dịch vụ, kết nối thị trường và mở rộng hoạt động trong khu vực.
Đây là sự thay đổi rất đáng chú ý. Bởi khi một quốc gia được đặt vào vị trí “regional platform” - nền tảng khu vực - quyết định đầu tư của doanh nghiệp thường có thời hạn dài hơn và quy mô lớn hơn. Doanh nghiệp không chỉ tính toán lợi nhuận của một nhà máy mà đánh giá khả năng hình thành cả một hệ sinh thái kinh doanh.
Đó cũng là lý do những cải thiện về thể chế, hạ tầng, logistics, năng lượng và nguồn nhân lực có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với những ưu đãi đầu tư đơn lẻ.
Một môi trường đầu tư hấp dẫn không phải là nơi có nhiều ưu đãi nhất, mà là nơi doanh nghiệp có thể dự báo được tương lai và mở rộng hoạt động với mức rủi ro hợp lý.
EVFTA mở cánh cửa, nhưng năng lực cạnh tranh quyết định quy mô dòng vốn
Một trong những nền tảng quan trọng nhất của quan hệ kinh tế Việt Nam - EU là Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).
Sau 6 năm thực thi, EVFTA đã tạo ra những tác động ngày càng rõ rệt đối với hoạt động của doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam. Theo EuroCham, 55% doanh nghiệp châu Âu được khảo sát trong BCI quý II/2026 xem Việt Nam là cơ sở hoạt động cốt lõi hoặc địa điểm tăng trưởng quan trọng; thêm 22% coi Việt Nam là một bộ phận quan trọng trong dấu chân kinh doanh khu vực.
Đáng chú ý, trong nhóm doanh nghiệp châu Âu đang tham gia thương mại song phương, khoảng một nửa đã trực tiếp hưởng lợi từ ưu đãi thuế quan của EVFTA. Hai phần ba số doanh nghiệp này cho biết đạt được khoản tiết kiệm tài chính có thể đo lường được, phần lớn trong khoảng 5-15%, trong khi 11% ghi nhận mức tiết kiệm trên 30%.
Những con số đó cho thấy FTA không chỉ là một cam kết thương mại trên giấy. Nếu được triển khai hiệu quả, EVFTA có thể trở thành một hạ tầng thể chế thúc đẩy đầu tư, thương mại và kết nối chuỗi giá trị.
Tuy nhiên, EVFTA cũng đặt Việt Nam trước yêu cầu cao hơn. Thị trường châu Âu là một trong những thị trường có tiêu chuẩn cao nhất thế giới về môi trường, lao động, nguồn gốc sản phẩm, phát triển bền vững và trách nhiệm doanh nghiệp. Vì vậy, thu hút được doanh nghiệp châu Âu không thể chỉ dựa vào ưu đãi thuế quan.
Muốn giữ chân và mở rộng dòng vốn này, Việt Nam phải tiếp tục nâng cấp chính mình. Đây chính là điểm chuyển từ “thu hút FDI” sang “thu hút FDI chất lượng cao”.
Một dự án vốn lớn nhưng công nghệ thấp, giá trị gia tăng hạn chế và liên kết yếu với doanh nghiệp trong nước sẽ tạo ra tác động khác hoàn toàn so với một dự án có trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và kết nối với mạng lưới cung ứng nội địa.
Vì vậy, mục tiêu quan trọng của giai đoạn mới không chỉ là “có thêm bao nhiêu dự án châu Âu”, mà là mỗi dự án tạo ra bao nhiêu giá trị mới cho nền kinh tế Việt Nam.
Cơ hội lớn đi cùng yêu cầu cải cách lớn
Sự quan tâm của doanh nghiệp châu Âu là tín hiệu tích cực, nhưng không đồng nghĩa Việt Nam đã đạt đến điểm hoàn thiện của môi trường đầu tư.
Các khảo sát của EuroCham vẫn chỉ ra những điểm nghẽn cần tiếp tục xử lý, trong đó có thủ tục hành chính, tính nhất quán của quy định, khả năng dự báo chính sách, hạ tầng năng lượng và logistics.
EuroCham cho biết cộng đồng doanh nghiệp châu Âu đánh giá Việt Nam có tiềm năng lớn để trở thành một trung tâm logistics khu vực, song vẫn cần sự rõ ràng hơn trong thực thi các quy định thương mại và khuôn khổ phát triển các khu thương mại tự do. Doanh nghiệp cũng nhấn mạnh vai trò của hạ tầng năng lượng trong việc đáp ứng nhu cầu sản xuất và xu hướng phát triển bền vững.
Đây chính là “bài kiểm tra” tiếp theo đối với sức hút đầu tư của Việt Nam. Nếu trước đây cạnh tranh thu hút FDI chủ yếu diễn ra giữa các quốc gia bằng đất đai, chi phí và ưu đãi, thì cuộc cạnh tranh hiện nay ngày càng diễn ra bằng thể chế, hạ tầng và chất lượng hệ sinh thái kinh doanh.
Một doanh nghiệp châu Âu có thể chấp nhận chi phí lao động cao hơn nếu đổi lại họ có nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả, thủ tục minh bạch, nhân lực chất lượng cao và khả năng tiếp cận thị trường rộng.
Ngược lại, lợi thế chi phí sẽ nhanh chóng mất ý nghĩa nếu doanh nghiệp phải mất quá nhiều thời gian để hoàn tất thủ tục, đối mặt với những cách hiểu khác nhau về quy định hoặc thiếu sự ổn định trong hạ tầng.
Bởi vậy, cải cách môi trường đầu tư cần được nhìn nhận như một năng lực cạnh tranh quốc gia, chứ không chỉ là công việc hành chính.
Việt Nam càng muốn thu hút dòng vốn châu Âu chất lượng cao, yêu cầu về cải cách càng phải đi trước nhu cầu của nhà đầu tư.
Từ “điểm đến đầu tư” đến “đối tác tăng trưởng”
Một tín hiệu đáng chú ý khác là mức độ sẵn sàng giới thiệu Việt Nam của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu.
Trong BCI quý I/2026, 93% lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu được khảo sát cho biết sẽ khuyến nghị Việt Nam như một điểm đến đầu tư. Đây là một trong những mức đánh giá tích cực nhất trong lịch sử khảo sát.
Nếu xem dòng vốn FDI là một “phiếu bầu” của nhà đầu tư đối với môi trường kinh doanh, thì mức độ sẵn sàng giới thiệu lại chính là một dạng “phiếu tín nhiệm” có giá trị đặc biệt.
Bởi doanh nghiệp chỉ giới thiệu một thị trường khi họ nhìn thấy ở đó triển vọng đủ tốt cho chính mạng lưới đối tác của mình.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, đây là lợi thế mà Việt Nam cần tận dụng.
Các doanh nghiệp châu Âu không chỉ tìm kiếm nơi đặt nhà máy. Họ cần những địa điểm có thể kết nối với các thị trường, nguồn cung và hệ sinh thái sản xuất khác nhau.
Việt Nam, với vị trí nằm giữa các trung tâm kinh tế lớn của châu Á, mạng lưới FTA rộng và khả năng kết nối với ASEAN, có điều kiện để trở thành một trong những nền tảng như vậy.
Nhưng để biến tiềm năng thành lợi thế lâu dài, Việt Nam cần tiếp tục đi sâu vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn: công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, năng lượng sạch, logistics, tài chính, y tế, dược phẩm, kinh tế số, sản xuất xanh và đổi mới sáng tạo.
Đặc biệt, cần tạo ra nhiều hơn các liên kết giữa doanh nghiệp châu Âu và doanh nghiệp Việt Nam.
Một nền kinh tế không thể nâng cấp chuỗi giá trị nếu khu vực FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước vận hành như hai hệ sinh thái tách biệt.
Do đó, chính sách thu hút đầu tư trong giai đoạn tới cần hướng đến một mục tiêu rộng hơn: không chỉ thu hút vốn, mà thu hút tri thức, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và mạng lưới thị trường.
Khi đó, một dự án đầu tư châu Âu không chỉ tạo thêm việc làm hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn có thể tạo ra một lớp doanh nghiệp Việt Nam mới đủ năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Việt Nam đang có một “cửa sổ cơ hội” đáng kể. ASEAN tiếp tục được doanh nghiệp châu Âu đánh giá là khu vực có triển vọng kinh tế hấp dẫn nhất trong nhóm các nền kinh tế mới nổi. Trong ASEAN, Việt Nam hiện đứng đầu về tỷ lệ doanh nghiệp châu Âu có kế hoạch mở rộng hoạt động.
Nhưng lợi thế hôm nay không tự động trở thành lợi thế của ngày mai. Sự cạnh tranh giữa các nền kinh tế ASEAN sẽ ngày càng quyết liệt khi Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Singapore đều đang đẩy mạnh cải thiện môi trường đầu tư và nâng cấp vị trí trong chuỗi cung ứng.
Vì vậy, điều quan trọng nhất đối với Việt Nam lúc này là biến niềm tin của nhà đầu tư thành cam kết dài hạn, biến cam kết thành dự án chất lượng cao và biến các dự án đó thành động lực nâng cấp nền kinh tế.
Việt Nam đang được doanh nghiệp châu Âu nhìn nhận như một điểm đến hấp dẫn. Bước tiếp theo phải là trở thành đối tác tăng trưởng đáng tin cậy.
Đó là một cấp độ cao hơn của thu hút đầu tư: không chỉ cạnh tranh để nhận vốn, mà cùng nhà đầu tư kiến tạo giá trị; không chỉ cung cấp một địa điểm sản xuất, mà xây dựng một nền tảng kinh doanh; không chỉ tận dụng dòng vốn quốc tế, mà dùng dòng vốn ấy để nâng tầm năng lực nội sinh của nền kinh tế.
Nếu thực hiện được bước chuyển này, vị trí dẫn đầu ASEAN về sức hút đối với doanh nghiệp châu Âu sẽ không chỉ là một kết quả khảo sát đáng chú ý, mà có thể trở thành một lợi thế chiến lược của Việt Nam trong cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn, công nghệ và tri thức toàn cầu trong thập niên tới.
ThS Trần Tuấn Hùng
___________________________________
Tài liệu tham khảo
- EU-ASEAN Business Council, ASEAN remains top growth market for EU firms as 78% expect trade and investment to rise: Business Sentiment Survey 2026, 8/9/2026.
- European Chamber of Commerce in Vietnam (EuroCham), Business Confidence Index Q2 2026: Vietnam Outperforms Expectations As Confidence Nears Seven-Year Peak, 15/7/2026.
- EuroCham, Business Confidence Index Q1 2026: Vietnam Remains a Strategic Anchor As Global Tensions Temper Business Sentiment, 15/4/2026.
- EuroCham, Six Years of EVFTA: From Ambitious Trade Deal to Regional Blueprint, 2026.
- EuroCham, Reform & Uplift: A New Era for Vietnam in the Global Economy – Whitebook 2026.
- TTXVN/VietnamPlus, Việt Nam dẫn đầu ASEAN về sức hút đối với doanh nghiệp châu Âu, 8/9/2026.
