Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp và tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 7-12/9/2026 không chỉ tạo thêm những dấu ấn trong quan hệ Việt Nam với hai đối tác quan trọng. Đằng sau các cuộc hội đàm, tuyên bố chung và văn kiện hợp tác là một thông điệp lớn hơn: Việt Nam đang chủ động mở rộng không gian chiến lược, chuyển mạnh từ mở rộng quan hệ sang nâng cao chất lượng quan hệ, từ hợp tác truyền thống sang những lĩnh vực tạo động lực mới cho phát triển.
Chỉ trong một hành trình đối ngoại, Việt Nam kết nối ba không gian có ý nghĩa đặc biệt: Moscow - trung tâm của một đối tác chiến lược toàn diện có quan hệ hữu nghị truyền thống; Paris - cửa ngõ quan trọng để Việt Nam tăng cường quan hệ với châu Âu; và không gian vũ trụ - một lĩnh vực đang trở thành biên giới mới của khoa học, công nghệ, kinh tế và quản trị toàn cầu.
Điểm đáng chú ý là chuyến đi diễn ra ngay sau khi Việt Nam hoàn tất những dấu mốc chính trị quan trọng của nhiệm kỳ mới. Vì vậy, đây không đơn thuần là hoạt động ngoại giao song phương, mà còn là sự tiếp nối trực tiếp của đường hướng đối ngoại trong giai đoạn phát triển mới: giữ vững môi trường hòa bình, tranh thủ nguồn lực bên ngoài, nâng cao vị thế quốc tế và đưa các quan hệ đối tác ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất.
Theo Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, đây là chuyến thăm đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Nga và Pháp trên cương vị mới sau Đại hội XIV của Đảng, bầu cử Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Đáng chú ý, đây là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam tới Nga kể từ năm 1991.
Không gian chiến lược được mở rộng từ những quan hệ đã có chiều sâu
Trong một thế giới đang chịu tác động mạnh của cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, phân mảnh chuỗi cung ứng và sự cạnh tranh về công nghệ, lựa chọn đối tác không còn chỉ được nhìn bằng quy mô thương mại hay khoảng cách địa lý. Điều quan trọng hơn là khả năng tạo dựng mạng lưới quan hệ đa tầng, đa hướng và có khả năng hỗ trợ lẫn nhau trong những vấn đề dài hạn.
Ở góc độ đó, Nga và Pháp có vị trí riêng biệt trong chiến lược đối ngoại của Việt Nam.
Với Nga, quan hệ hai nước có nền tảng lịch sử, chính trị và lòng tin sâu sắc. Chuyến thăm lần này tiếp tục củng cố khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời mở rộng hợp tác sang những lĩnh vực gắn với nhu cầu phát triển mới. Tuyên bố chung Việt Nam - Nga xác định những định hướng quan trọng cho giai đoạn tiếp theo, trong đó nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, năng lượng, khoa học - công nghệ và các lĩnh vực có lợi thế bổ trợ.
Với Pháp, quan hệ lại mở ra một không gian khác: kết nối Việt Nam với một trung tâm lớn về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính, văn hóa và chính trị của châu Âu. Sau gần hai năm kể từ khi nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện, hai nước đã xác định rõ hơn những lĩnh vực có thể trở thành động lực mới, đặc biệt là khoa học - công nghệ, hàng không vũ trụ, khoáng sản thiết yếu, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch và nghiên cứu phục vụ phát triển bền vững.
Điều này cho thấy một chuyển động đáng chú ý trong tư duy đối ngoại kinh tế của Việt Nam: không chỉ tìm kiếm thị trường, mà tìm kiếm hệ sinh thái hợp tác; không chỉ thu hút vốn, mà thu hút tri thức, công nghệ và năng lực quản trị; không chỉ nhập khẩu sản phẩm, mà hướng tới cùng nghiên cứu, cùng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Đó cũng chính là điểm nhấn có ý nghĩa chiến lược nhất được đề cập sau chuyến thăm. Theo Bộ trưởng Ngoại giao, Việt Nam cần thay đổi tư duy hợp tác, hướng tới cùng Nga và Pháp sản xuất, nghiên cứu, tạo ra sản phẩm chung và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dừng ở việc mua bán hàng hóa hoặc chuyển giao công nghệ đơn thuần.
Nếu được triển khai nhất quán, đây sẽ là sự thay đổi từ “hợp tác theo giao dịch” sang “hợp tác theo giá trị”.
Từ ngoại giao chính trị đến ngoại giao phát triển
Một chuyến thăm cấp cao chỉ thực sự tạo ra giá trị lâu dài khi những nhận thức chung về chính trị được chuyển hóa thành các chương trình, dự án và lợi ích cụ thể.
Đây là thước đo quan trọng đối với giai đoạn sau chuyến thăm. Với Nga, những hướng hợp tác được đặt ra bao gồm năng lượng, dầu khí, đường sắt, logistics, khoa học - công nghệ, đào tạo nhân lực và các dự án có tính chiến lược. Với Pháp, trọng tâm là tận dụng tốt hơn EVFTA, tháo gỡ điểm nghẽn thương mại, đầu tư, logistics và chuỗi cung ứng, đồng thời kết nối thế mạnh công nghệ của Pháp với nhu cầu phát triển của Việt Nam.
Nhìn rộng hơn, điều này phản ánh một yêu cầu mới của ngoại giao Việt Nam: ngoại giao phải ngày càng gắn với phát triển.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao và hướng tới những bước tiến mạnh về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia, nguồn lực trong nước vẫn là nền tảng quyết định, nhưng nguồn lực quốc tế có thể tạo thêm những cú hích quan trọng.
Một dự án công nghệ cao không chỉ mang lại vốn đầu tư. Một chương trình hợp tác nghiên cứu không chỉ tạo ra một công trình khoa học. Một chuỗi cung ứng mới không chỉ tạo thêm kim ngạch xuất khẩu. Quan trọng hơn, chúng có thể giúp Việt Nam nâng cấp năng lực sản xuất, chất lượng nhân lực, trình độ quản trị và vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Vì thế, việc lãnh đạo cấp cao trực tiếp thúc đẩy những lĩnh vực hợp tác mới có ý nghĩa như một “cú hích chính trị” để các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp cùng chuyển động.
Nhưng sau ngoại giao cấp cao là một bài toán không kém phần quan trọng: năng lực thực thi ở cấp bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.
Tuyên bố chung hay các văn kiện hợp tác chỉ là điểm khởi đầu. Giá trị cuối cùng nằm ở số lượng dự án được triển khai, thời gian thực hiện, mức độ tháo gỡ thủ tục, khả năng huy động nguồn lực và hiệu quả kinh tế - xã hội tạo ra.
Chính vì vậy, yêu cầu “rõ việc, rõ tiến độ, rõ đầu mối, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm” được đặt ra sau chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là phương thức triển khai các thỏa thuận đối ngoại, mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị quốc gia trong một giai đoạn mới.
Khoa học - công nghệ: Từ lĩnh vực hợp tác thành động lực chiến lược
Nếu phải lựa chọn một điểm chung nổi bật giữa hai chặng Moscow và Paris, đó chính là khoa học - công nghệ.
Nga có thế mạnh lâu đời về khoa học cơ bản, năng lượng, kỹ thuật, hàng không vũ trụ và nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao. Pháp lại sở hữu nền tảng mạnh về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, hàng không vũ trụ, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch và các ngành công nghệ chiến lược.
Trong khi đó, Việt Nam đang bước vào giai đoạn coi khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực then chốt để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.
Sự gặp nhau về nhu cầu này tạo ra dư địa hợp tác rất lớn. Đặc biệt, sự tham dự của Việt Nam tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ ở Paris cho thấy tầm nhìn hợp tác đã được mở rộng sang một lĩnh vực mà cách đây không lâu còn được xem là tương đối xa đối với một nền kinh tế đang phát triển.
Không gian vũ trụ ngày nay không còn chỉ là câu chuyện của tên lửa hay vệ tinh. Đó còn là dữ liệu, viễn thông, định vị, quan sát Trái Đất, dự báo thiên tai, nông nghiệp thông minh, quản lý tài nguyên, biến đổi khí hậu, an ninh, quốc phòng và nhiều dịch vụ kinh tế mới.
Tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất Mạng lưới “Không gian vì Phát triển và Khả năng chống chịu”, đồng thời nhấn mạnh những nguyên tắc quản trị đa phương trong sử dụng không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình và phát triển bền vững.
Đây là một cách tiếp cận đáng chú ý: Việt Nam không chỉ tham gia với tư cách một nước tiếp nhận công nghệ, mà từng bước thể hiện vai trò của một quốc gia có tiếng nói trong việc hình thành các nguyên tắc hợp tác quốc tế đối với những lĩnh vực mới.
Nếu biết tận dụng, ngoại giao không gian có thể trở thành một nhánh mới của ngoại giao khoa học - công nghệ, đồng thời tạo thêm không gian để Việt Nam kết nối với các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.
Từ “đa phương hóa” đến khả năng kết nối các không gian phát triển
Một ý nghĩa khác của chuyến đi nằm ở tính đa tầng của các hoạt động đối ngoại. Tại Pháp, bên cạnh quan hệ song phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gặp gỡ lãnh đạo Serbia, Cộng hòa Congo, Bulgaria, Phần Lan, Luxembourg và Chủ tịch Ủy ban châu Âu bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ.
Những cuộc gặp bên lề có thể không tạo ra những tuyên bố lớn như hội đàm cấp cao, nhưng lại có giá trị thực tiễn đối với việc mở rộng mạng lưới quan hệ.
Trong thế giới hiện nay, năng lực của một quốc gia không chỉ nằm ở quan hệ với từng đối tác riêng lẻ, mà còn nằm ở khả năng kết nối các đối tác với nhau thông qua những lợi ích chung.
Việt Nam có thể trở thành một điểm kết nối giữa ASEAN và các đối tác châu Âu; giữa các nền kinh tế phát triển và các thị trường đang nổi; giữa các trung tâm công nghệ với nhu cầu phát triển ở Đông Nam Á.
Đây cũng là một cách để cụ thể hóa đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa. Đa phương hóa không đơn thuần là có nhiều đối tác, mà là tạo dựng được một mạng lưới quan hệ đủ rộng để Việt Nam có thêm lựa chọn, thêm dư địa chiến lược và thêm khả năng ứng phó trước những biến động khó lường.
Trong bối cảnh đó, việc tăng cường quan hệ với Nga và Pháp không phải là lựa chọn “hoặc - hoặc”, mà có thể được nhìn nhận như những cấu phần khác nhau trong một tổng thể đối ngoại rộng mở của Việt Nam.
Thước đo cuối cùng vẫn là hiệu quả
Sau những nghi lễ ngoại giao trang trọng, những cái bắt tay cấp cao và những văn kiện được ký kết, điều được quan tâm nhất sẽ là những gì thực sự thay đổi.
Có bao nhiêu dự án được triển khai? Bao nhiêu công nghệ được chuyển hóa thành năng lực sản xuất trong nước? Bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam tham gia được vào chuỗi cung ứng? Bao nhiêu nhà khoa học, kỹ sư và nhân lực chất lượng cao được đào tạo? Kim ngạch thương mại và đầu tư có tăng tương xứng với khuôn khổ quan hệ hay không?
Đó sẽ là những câu hỏi quan trọng trong giai đoạn hậu chuyến thăm. Với Pháp, hai bên đã xác định khoa học - công nghệ là một trụ cột mới, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong các ngành công nghệ chiến lược và phát triển bền vững. Với Nga, hai bên cũng đặt vấn đề nâng cao hơn nữa hiệu quả hợp tác kinh tế, khoa học - công nghệ và các dự án chiến lược.
Điều đó đặt ra yêu cầu Việt Nam phải chuẩn bị tốt hơn từ phía mình. Không thể chỉ chờ đối tác mang công nghệ tới, mà cần có doanh nghiệp đủ năng lực tiếp nhận; không thể chỉ ký kết hợp tác nghiên cứu, mà phải có cơ chế tài chính và nhân lực để biến nghiên cứu thành sản phẩm; không thể chỉ thu hút dự án, mà phải tính đến khả năng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước xung quanh dự án.
Nói cách khác, ngoại giao mở đường, nhưng nội lực mới quyết định chúng ta đi được bao xa.
Đây cũng là điểm mà chuyến thăm Nga và Pháp gợi mở cho quá trình hoạch định chính sách phát triển của Việt Nam. Khi mục tiêu phát triển ngày càng cao, ngoại giao cần được kết nối chặt chẽ hơn với khoa học - công nghệ, thương mại, đầu tư, giáo dục, năng lượng, logistics và phát triển nguồn nhân lực.
Một nền ngoại giao hiệu quả trong thời đại mới không chỉ đo bằng số lượng chuyến thăm hay số lượng văn kiện ký kết, mà bằng khả năng biến quan hệ đối ngoại thành nguồn lực phát triển quốc gia.
Một dấu mốc cho tư duy đối ngoại trong giai đoạn mới
Nhìn tổng thể, chuyến thăm Nga, Pháp và tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ đã tạo nên một bức tranh đối ngoại có nhiều lớp ý nghĩa.
Ở tầng chính trị, chuyến thăm góp phần củng cố lòng tin và quan hệ với hai đối tác quan trọng. Ở tầng kinh tế, mở thêm những hướng hợp tác về thương mại, đầu tư, năng lượng, logistics và chuỗi cung ứng. Ở tầng khoa học - công nghệ, đặt nền móng cho những lĩnh vực có khả năng trở thành động lực tăng trưởng mới. Ở tầng đa phương, tiếp tục nâng cao tiếng nói và khả năng kết nối của Việt Nam trong các vấn đề quốc tế.
Quan trọng hơn, chuyến đi cho thấy một tư duy đang ngày càng rõ nét: Việt Nam không chỉ hội nhập để tham gia vào thế giới, mà hội nhập để nâng cao năng lực nội sinh và tạo dựng vị thế trong thế giới.
Từ Moscow đến Paris, thông điệp ấy được thể hiện khá nhất quán: giữ vững những nền tảng quan hệ truyền thống, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực mới; coi trọng lòng tin chính trị, nhưng lấy hiệu quả hợp tác làm thước đo; tranh thủ nguồn lực bên ngoài, nhưng đặt trọng tâm vào nâng cao nội lực; chủ động tham gia các cơ chế đa phương, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia trên cơ sở luật pháp quốc tế.
Chuyến thăm vì thế không nên chỉ được nhìn như một sự kiện đối ngoại nổi bật của tháng 9/2026. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng tạo ra một động lực mới cho tư duy phát triển và hội nhập của Việt Nam.
Từ những thỏa thuận cấp cao đến các dự án cụ thể sẽ còn là một chặng đường dài. Nhưng nếu các cam kết được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, nếu doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị, nếu hợp tác khoa học - công nghệ tạo ra sản phẩm và năng lực mới, thì những dấu ấn ngoại giao tại Moscow và Paris sẽ không chỉ dừng lại ở những trang sử đối ngoại.
Khi ấy, ngoại giao thực sự trở thành một phần của năng lực phát triển quốc gia; còn vị thế quốc tế được nâng lên không chỉ bằng tiếng nói, mà bằng năng lực đóng góp, khả năng kết nối và những giá trị mà Việt Nam cùng cộng đồng quốc tế tạo ra.
___________________________________________
Tài liệu tham khảo
- Báo Điện tử Chính phủ, thông tin về kết quả chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga, chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp và tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tháng 9/2026.
- Tuyên bố chung về việc củng cố hơn nữa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga trong giai đoạn mới, tháng 9/2026.
- Tuyên bố chung về việc thúc đẩy triển khai khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Pháp, tháng 9/2026.
- Báo Điện tử Chính phủ, phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ, Paris, tháng 9/2026.
