Quy mô ngân sách lớn, đặt ra yêu cầu điều hành chủ động
Chiều 9/11/2026, với 469/469 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2027. Đây là quyết định có ý nghĩa quan trọng đối với việc tổ chức các nguồn lực tài chính quốc gia, tạo cơ sở triển khai những nhiệm vụ phát triển trong năm ngân sách mới và giai đoạn 2026-2030.
Theo phương án được thông qua, tổng số thu ngân sách Trung ương năm 2027 dự kiến đạt 1.775.593 tỷ đồng; tổng số chi là 2.364.411 tỷ đồng. Trong cơ cấu chi, ngân sách Trung ương bố trí 408.747 tỷ đồng bổ sung cân đối cho ngân sách địa phương và 311.363 tỷ đồng bổ sung có mục tiêu. Những con số này cho thấy vai trò quan trọng của ngân sách Trung ương trong việc bảo đảm cân đối tài chính quốc gia, đồng thời hỗ trợ các địa phương thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư hạ tầng và cung ứng dịch vụ công.
Đáng chú ý, việc phân bổ ngân sách không chỉ hướng đến đáp ứng nhu cầu chi tiêu thường xuyên mà còn phải bảo đảm nguồn lực cho các chương trình, dự án có tác động dài hạn đối với tăng trưởng. Trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục đối mặt với những biến động khó lường từ bên ngoài, yêu cầu đặt ra là phải điều hành ngân sách linh hoạt, chủ động nhưng vẫn giữ vững các nguyên tắc kỷ luật tài chính và an toàn nợ công.
Một điểm nhấn đáng chú ý trong Nghị quyết là việc bố trí 30.000 tỷ đồng dự phòng nhằm bảo đảm an toàn, an ninh tài chính quốc gia trong trường hợp tình hình kinh tế - xã hội có biến động hoặc thu ngân sách nhà nước không đạt dự toán. Chính phủ được giao chủ động điều hành nguồn kinh phí này để hạn chế tác động đến các nhiệm vụ chi đã được dự toán.
Việc dành nguồn lực dự phòng có ý nghĩa như một cơ chế bảo vệ trước những rủi ro tài khóa. Thực tiễn điều hành ngân sách cho thấy, các biến động về tăng trưởng, thương mại quốc tế, giá năng lượng, thiên tai, dịch bệnh hoặc những tình huống khẩn cấp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu và nhu cầu chi ngân sách. Bởi vậy, dự phòng ngân sách không đơn thuần là khoản kinh phí chưa sử dụng mà còn là công cụ giúp Nhà nước duy trì khả năng ứng phó, bảo đảm các nhiệm vụ thiết yếu và ổn định kinh tế vĩ mô.
Tuy nhiên, hiệu quả của nguồn dự phòng phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dự báo, nguyên tắc phân bổ và trách nhiệm giải trình trong quá trình sử dụng. Việc điều hành cần bảo đảm đúng mục tiêu, đúng đối tượng, kịp thời nhưng không tùy tiện, tránh biến nguồn lực dự phòng thành khoản chi thiếu kiểm soát.
Tăng cường nguồn lực cho địa phương, giao nhiệm vụ gắn với trách nhiệm
Trong phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2027, cơ chế bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Tổng số kinh phí dành cho hai khoản này lần lượt là 408.747 tỷ đồng và 311.363 tỷ đồng.
Bổ sung cân đối giúp các địa phương có đủ nguồn lực thực hiện nhiệm vụ chi theo phân cấp, nhất là những địa bàn có khả năng tự cân đối ngân sách còn hạn chế. Trong khi đó, bổ sung có mục tiêu hướng nguồn lực vào các nhiệm vụ, chương trình và dự án cụ thể, góp phần thực hiện những ưu tiên chung của quốc gia.
Cách thức phân bổ này có ý nghĩa trong bối cảnh yêu cầu phát triển giữa các vùng, miền còn khác biệt. Những địa phương có điều kiện kinh tế thuận lợi cần phát huy vai trò động lực, trong khi các địa bàn miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa cần được hỗ trợ để cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ công và thu hẹp khoảng cách phát triển.
Đáng chú ý, Nghị quyết quy định việc phân bổ nguồn thu xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã nộp ngân sách nhà nước năm 2025. Theo đó, 5.752,6 tỷ đồng, tương ứng 85% số thu, được bố trí cho Bộ Công an; 1.015,1 tỷ đồng, tương ứng 15%, được bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương để hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trên địa bàn.
Đối với nguồn thu phí sử dụng đường bộ qua đầu phương tiện ô tô, sau khi trừ chi phí tổ chức thu, toàn bộ số thu được nộp vào ngân sách Trung ương. Trong đó, 5.215 tỷ đồng, tương ứng 35% số thu, được bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương để quản lý, bảo trì đường bộ thuộc phạm vi địa phương quản lý; 5.950 tỷ đồng từ nguồn 65% còn lại được bố trí cho công tác quản lý, bảo trì các tuyến quốc lộ đã phân cấp cho địa phương.
Việc xác định rõ nguồn thu và tỷ lệ phân bổ góp phần tạo cơ sở tài chính cho các nhiệm vụ bảo đảm an toàn giao thông, duy tu, bảo dưỡng kết cấu hạ tầng đường bộ. Đây cũng là cách tiếp cận gắn nguồn lực ngân sách với trách nhiệm quản lý, khai thác và bảo vệ tài sản công, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng từng đồng vốn nhà nước.
Đầu tư công tập trung, hạn chế dàn trải
Một trong những nội dung có ý nghĩa định hướng dài hạn của Nghị quyết là yêu cầu phân bổ vốn đầu tư công tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, tuân thủ đầy đủ điều kiện và thứ tự ưu tiên theo quy định.
Theo đó, Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương ưu tiên bố trí đủ vốn theo tiến độ cho các dự án đầu tư công đặc biệt, dự án khẩn cấp, chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia; các dự án đã hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng nhưng chưa được bố trí đủ vốn; các dự án chuyển tiếp trong giai đoạn 2026-2030 và nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư, quy hoạch.
Chỉ sau khi bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ và dự án theo thứ tự ưu tiên, phần vốn còn lại mới được xem xét phân bổ cho những dự án khởi công mới đã đáp ứng đầy đủ thủ tục đầu tư, phù hợp với khả năng cân đối vốn.
Định hướng này tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, phân tán nguồn lực hoặc khởi công dự án khi chưa bảo đảm điều kiện về vốn. Trong thực tế, một dự án đầu tư công chậm tiến độ không chỉ làm tăng chi phí mà còn kéo dài thời gian đưa công trình vào khai thác, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế - xã hội và làm giảm khả năng lan tỏa của vốn đầu tư.
Vì vậy, ưu tiên vốn cho các dự án chuyển tiếp, công trình cấp thiết và dự án có khả năng sớm hoàn thành là giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả đầu tư. Đồng thời, việc rà soát kế hoạch đầu tư công năm 2027 phải bảo đảm sự thống nhất với kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, tránh tình trạng kế hoạch hằng năm thiếu tính liên kết với mục tiêu phát triển dài hạn.
Nghị quyết cũng yêu cầu hạn chế xây dựng trụ sở, đồng thời đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án đầu tư công theo yêu cầu tại Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương và Nghị quyết số 26/2026/QH16 của Quốc hội. Đây là yêu cầu có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nguồn lực ngân sách cần được ưu tiên cho những lĩnh vực trực tiếp tạo động lực tăng trưởng, cải thiện đời sống nhân dân và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bảo đảm nguồn lực cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số
Cùng với các nhiệm vụ đầu tư hạ tầng và phát triển kinh tế - xã hội, Nghị quyết dành sự quan tâm đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chính phủ được giao chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương rà soát, phân bổ kinh phí, bảo đảm không trùng lặp, đáp ứng yêu cầu tại Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng như các yêu cầu đặc thù về an ninh, quốc phòng.
Đây là lĩnh vực có vai trò ngày càng quan trọng đối với chất lượng tăng trưởng và năng lực phát triển dài hạn của đất nước. Trong bối cảnh kinh tế số, kinh tế dữ liệu và các công nghệ mới đang định hình lại phương thức sản xuất, quản trị và cung ứng dịch vụ, việc bố trí ngân sách cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được xem là khoản đầu tư chiến lược, thay vì chỉ là nhiệm vụ chi đơn thuần.
Điều quan trọng không chỉ nằm ở quy mô kinh phí được bố trí mà còn ở khả năng chuyển hóa nguồn lực tài chính thành kết quả nghiên cứu, sản phẩm công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và hiệu quả ứng dụng trong thực tiễn. Việc rà soát để tránh trùng lặp nhiệm vụ, phân tán nguồn lực sẽ góp phần nâng cao chất lượng đầu tư, tạo điều kiện hình thành những chương trình có quy mô và tác động đủ lớn.
Siết trách nhiệm giải trình, bảo đảm từng đồng ngân sách được sử dụng hiệu quả
Một nội dung đáng chú ý khác là Quốc hội giao Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định phân bổ dự toán chi ngân sách Trung ương chưa phân bổ chi tiết, trong đó có nguồn 458.018,217 tỷ đồng tại một số mục của Phụ lục II kèm theo Nghị quyết, không bao gồm chi trả nợ lãi, sau khi hoàn thành các điều kiện và thủ tục cần thiết.
Đi cùng với thẩm quyền phân bổ là trách nhiệm bảo đảm tính chính xác của thông tin, số liệu; tuân thủ tiêu chuẩn, định mức, chế độ chi và điều kiện giao dự toán. Việc quản lý, sử dụng kinh phí phải đúng quy định, kịp thời, hiệu quả, đúng mục đích, không để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực.
Nghị quyết đồng thời xác lập cơ chế giám sát với sự tham gia của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên. Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán theo quy định của pháp luật.
Có thể thấy, phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2027 không chỉ xác định các con số thu, chi mà còn thể hiện rõ yêu cầu đổi mới tư duy quản lý tài chính công: phân bổ có trọng tâm, điều hành chủ động, gắn quyền hạn với trách nhiệm và tăng cường giám sát.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, ngân sách nhà nước cần tiếp tục phát huy vai trò là công cụ điều tiết vĩ mô, dẫn dắt đầu tư và bảo đảm các mục tiêu an sinh, phát triển. Hiệu quả ngân sách vì thế không chỉ được đo bằng tỷ lệ giải ngân hay quy mô chi tiêu, mà quan trọng hơn là giá trị kinh tế - xã hội được tạo ra từ mỗi khoản đầu tư.
Việc triển khai nghiêm túc Nghị quyết, bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình sẽ góp phần củng cố nền tảng tài chính quốc gia, nâng cao hiệu quả huy động và phân bổ nguồn lực, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong năm 2027 cũng như những năm tiếp theo.
