Trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn tăng tốc với mục tiêu duy trì tăng trưởng cao và bền vững, câu chuyện về nguồn vốn tiếp tục là một trong những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm. Không chỉ cần vốn để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp còn cần những dòng vốn dài hạn, chi phí hợp lý để đầu tư đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, phát triển xanh và mở rộng thị trường. Vì vậy, việc đa dạng hóa các kênh huy động vốn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm tạo thêm dư địa cho khu vực doanh nghiệp phát triển.
Theo nhiều chuyên gia kinh tế, những tín hiệu tích cực từ điều hành chính sách tiền tệ thời gian qua đã góp phần cải thiện khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng lớn, việc chỉ dựa vào hệ thống ngân hàng sẽ khó đáp ứng đầy đủ. Do đó, phát triển đồng bộ thị trường vốn, mở rộng các công cụ tài chính và hình thành nhiều "đường dẫn vốn" mới là hướng đi tất yếu.
Doanh nghiệp vẫn khát nguồn vốn dài hạn
Trong nhiều năm qua, tín dụng ngân hàng luôn là kênh cung cấp vốn chủ lực cho nền kinh tế. Điều này giúp doanh nghiệp có điều kiện duy trì sản xuất, song cũng khiến hệ thống tài chính chịu áp lực lớn khi nhu cầu vay vốn tăng nhanh.
Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa - khu vực chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động – việc tiếp cận vốn vẫn còn không ít rào cản. Tài sản bảo đảm hạn chế, năng lực tài chính chưa mạnh, hệ thống kế toán chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu minh bạch khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình vay vốn, đặc biệt đối với các khoản vay trung và dài hạn.
Trong khi đó, nhu cầu đầu tư cho chuyển đổi số, đổi mới thiết bị, mở rộng nhà máy hay phát triển các dự án xanh đều đòi hỏi nguồn vốn lớn với thời gian hoàn vốn kéo dài. Nếu chỉ sử dụng vốn vay ngắn hạn, doanh nghiệp rất dễ đối mặt với áp lực dòng tiền và chi phí tài chính.
Thực tế này cho thấy, bài toán hiện nay không chỉ là tăng quy mô tín dụng mà còn là mở rộng các kênh huy động vốn phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp.
Đa dạng hóa nguồn vốn - xu hướng tất yếu
Ở nhiều nền kinh tế phát triển, doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn thông qua nhiều kênh khác nhau như phát hành cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm, các định chế tài chính phi ngân hàng hay các hình thức hợp tác đầu tư.
Việt Nam cũng đang từng bước hoàn thiện hệ sinh thái tài chính theo hướng đa tầng, trong đó thị trường vốn được kỳ vọng sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng bên cạnh hệ thống ngân hàng.
Các chuyên gia cho rằng, việc phát triển cân bằng giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn sẽ giúp giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp lựa chọn nguồn vốn phù hợp với nhu cầu và chu kỳ đầu tư.
Đặc biệt, khi các doanh nghiệp hướng tới những lĩnh vực như công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế số hay đổi mới sáng tạo, nhu cầu về các nguồn vốn có tính chia sẻ rủi ro cao sẽ ngày càng lớn. Đây cũng là dư địa để các quỹ đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm và các nhà đầu tư tổ chức tham gia mạnh mẽ hơn vào thị trường.
Thị trường vốn cần trở thành trụ cột
Một trong những mục tiêu quan trọng hiện nay là phát triển thị trường vốn minh bạch, hiệu quả và bền vững.
Thị trường chứng khoán không chỉ là nơi huy động vốn cho các doanh nghiệp lớn mà còn có thể trở thành kênh gọi vốn hiệu quả cho nhiều doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng nếu đáp ứng tốt các tiêu chuẩn về quản trị và công bố thông tin.
Bên cạnh đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sau giai đoạn tái cơ cấu cũng đang từng bước lấy lại niềm tin của nhà đầu tư. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường minh bạch thông tin và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia được kỳ vọng sẽ giúp thị trường phát triển lành mạnh hơn, trở thành nguồn vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế.
Các chuyên gia cũng nhận định rằng, một thị trường vốn phát triển sẽ góp phần phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, giảm chi phí vốn và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các biến động bên ngoài.
Ngân hàng tiếp tục đồng hành nhưng theo hướng linh hoạt hơn
Mặc dù cần đa dạng hóa nguồn vốn, song tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống tài chính Việt Nam.
Những năm gần đây, nhiều ngân hàng đã chủ động triển khai các gói tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như các dự án xanh.
Không chỉ cung cấp vốn, các tổ chức tín dụng còn mở rộng nhiều dịch vụ tài chính đi kèm như quản lý dòng tiền, bảo lãnh, thanh toán quốc tế, tư vấn tài chính, chuyển đổi số và kết nối đối tác.
Xu hướng này cho thấy vai trò của ngân hàng đang chuyển dần từ "người cho vay" sang "đối tác tài chính toàn diện", đồng hành với doanh nghiệp trong suốt quá trình phát triển.
Minh bạch là "chìa khóa" mở cánh cửa vốn
Một thực tế được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là không phải mọi khó khăn trong tiếp cận vốn đều xuất phát từ phía các tổ chức tài chính.
Không ít doanh nghiệp vẫn còn hạn chế về quản trị, thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính, chưa xây dựng chiến lược kinh doanh rõ ràng hoặc chưa đáp ứng các tiêu chuẩn quản trị hiện đại.
Trong bối cảnh các nhà đầu tư ngày càng coi trọng yếu tố quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro và phát triển bền vững, việc nâng cao năng lực quản trị sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng giúp doanh nghiệp tiếp cận nhiều nguồn vốn hơn.
Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp mong muốn huy động vốn trên thị trường chứng khoán hoặc từ các quỹ đầu tư quốc tế, yêu cầu về minh bạch thông tin, kiểm toán độc lập, quản trị ESG và chiến lược phát triển dài hạn sẽ ngày càng được đặt lên hàng đầu.
Mở rộng hệ sinh thái tài chính cho doanh nghiệp
Ngoài tín dụng ngân hàng và thị trường chứng khoán, nhiều mô hình tài chính mới cũng đang mở ra thêm lựa chọn cho doanh nghiệp.
Các quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm, các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ bảo lãnh tín dụng, mô hình cho thuê tài chính, bao thanh toán hay các nền tảng kết nối vốn đang từng bước phát triển, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái tài chính cho doanh nghiệp.
Đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, việc tiếp cận nguồn vốn cổ phần thay vì vốn vay truyền thống sẽ giúp giảm áp lực trả nợ, đồng thời tạo điều kiện để tập trung đầu tư vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường.
Sự đa dạng của các kênh huy động vốn cũng góp phần nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế khi một kênh gặp khó khăn thì các kênh khác vẫn có thể hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động.
Tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững
Trong giai đoạn Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh gắn với phát triển bền vững, việc xây dựng một hệ thống tài chính hiện đại, cân bằng và đa dạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Mở thêm những "đường dẫn vốn" không đơn thuần là mở rộng quy mô tín dụng mà còn là quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng thị trường vốn, tăng tính minh bạch của doanh nghiệp và phát triển các định chế tài chính hiện đại.
Khi doanh nghiệp có thêm nhiều lựa chọn về nguồn vốn, chi phí tài chính sẽ được tối ưu hơn, khả năng đầu tư đổi mới sáng tạo được nâng lên và sức cạnh tranh cũng được cải thiện.
Về lâu dài, sự kết nối hiệu quả giữa hệ thống ngân hàng, thị trường vốn, các quỹ đầu tư và các định chế tài chính sẽ tạo thành mạng lưới cung ứng vốn đa tầng, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những biến động của thị trường. Đây không chỉ là giải pháp tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng một cộng đồng doanh nghiệp phát triển năng động, bền vững và đủ sức cạnh tranh trong kỷ nguyên hội nhập kinh tế quốc tế.
