Việc Chính phủ ban hành Danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ không chỉ là bước hoàn thiện khung pháp lý về tài chính công, mà còn tạo nền tảng để đổi mới cơ chế đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và thúc đẩy hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW đang được triển khai mạnh mẽ, danh mục mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực để các tổ chức khoa học và công nghệ phát huy vai trò dẫn dắt phát triển kinh tế tri thức.
Ngày 4/8/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã ký Quyết định số 1481/QĐ-TTg ban hành Danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Quyết định có hiệu lực ngay từ ngày ký, đồng thời thay thế Quyết định số 2099/QĐ-TTg năm 2017 vốn đã không còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Điểm đáng chú ý là danh mục mới không chỉ cập nhật các hoạt động truyền thống của ngành khoa học và công nghệ mà còn phản ánh rõ xu hướng phát triển của nền kinh tế số, đổi mới sáng tạo và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đây được xem là một bước chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, trong đó Nhà nước tập trung đặt hàng các dịch vụ có giá trị công, tạo điều kiện để các đơn vị sự nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tham gia cung ứng dịch vụ trên cơ sở cạnh tranh, minh bạch.
Theo quy định mới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ xây dựng hoặc điều chỉnh các định mức kinh tế - kỹ thuật, định mức chi phí làm căn cứ xác định giá dịch vụ, từ đó thực hiện giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu theo quy định của pháp luật. Điều này góp phần khắc phục tình trạng phân bổ ngân sách theo cơ chế "bao cấp đầu vào", chuyển mạnh sang cơ chế trả tiền theo kết quả đầu ra.
Bao quát những lĩnh vực công nghệ then chốt
Danh mục mới gồm 22 dịch vụ sự nghiệp công, được phân thành 6 nhóm lĩnh vực lớn, bao quát hầu hết các hoạt động cốt lõi của ngành khoa học và công nghệ.
Các nhóm dịch vụ bao gồm:
- Tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng;
- Sở hữu trí tuệ;
- Năng lượng nguyên tử;
- Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo;
- Chuyển đổi số, công nghệ số;
- Hạ tầng, viễn thông và một số dịch vụ công nghệ mới.
Điểm mới nổi bật là danh mục đã bổ sung nhiều nội dung phù hợp với xu thế phát triển hiện nay như dịch vụ hỗ trợ phát triển công nghệ số, đánh giá công nghệ, phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo, cũng như các hoạt động phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn. Đây là những lĩnh vực đang được Việt Nam ưu tiên nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Việc mở rộng phạm vi dịch vụ cũng cho thấy định hướng đầu tư công không chỉ phục vụ nghiên cứu cơ bản mà còn chú trọng thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và thúc đẩy hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao.
Thay đổi cách thức sử dụng ngân sách cho khoa học và công nghệ
Một trong những ý nghĩa quan trọng của danh mục mới là tạo cơ sở pháp lý thống nhất để triển khai cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đấu thầu cung ứng dịch vụ sự nghiệp công.
Trong nhiều năm qua, đầu tư ngân sách cho khoa học và công nghệ chủ yếu theo phương thức cấp kinh phí cho các đơn vị thực hiện nhiệm vụ. Mặc dù cơ chế này góp phần duy trì hoạt động nghiên cứu, nhưng cũng bộc lộ những hạn chế như dàn trải nguồn lực, khó đánh giá hiệu quả đầu ra và chưa tạo động lực cạnh tranh.
Khi chuyển sang cơ chế đặt hàng dịch vụ công, Nhà nước đóng vai trò là "người mua dịch vụ", còn các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp hoặc tổ chức khoa học và công nghệ sẽ cạnh tranh bình đẳng để cung ứng dịch vụ theo yêu cầu.
Mô hình này phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, giúp tăng tính minh bạch trong sử dụng ngân sách, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của các đơn vị cung ứng dịch vụ.
Đây cũng là điều kiện để từng bước hình thành thị trường dịch vụ khoa học và công nghệ, nơi kết quả nghiên cứu được đánh giá bằng hiệu quả thực tiễn thay vì chỉ dựa trên số lượng đề tài hay báo cáo khoa học.
Tạo động lực cho đổi mới sáng tạo quốc gia
Không chỉ mang ý nghĩa quản lý tài chính, danh mục dịch vụ mới còn được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu trở thành quốc gia có năng lực cạnh tranh công nghệ cao, việc hình thành cơ chế đầu tư hiệu quả cho các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp thiết.
Thông qua danh mục này, các hoạt động như xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ, đánh giá công nghệ, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo... sẽ có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để được Nhà nước đặt hàng hoặc hỗ trợ bằng nguồn lực công.
Điều này góp phần tạo mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp - yếu tố được xem là nền tảng của mô hình đổi mới sáng tạo mở đang được nhiều quốc gia áp dụng thành công.
Đồng bộ với chiến lược chuyển đổi số và phát triển công nghệ cao
Một điểm đáng chú ý khác là danh mục mới đã tích hợp nhiều dịch vụ liên quan đến chuyển đổi số và công nghệ số, thay vì tách biệt như trước đây.
Đây là bước đi phù hợp với yêu cầu tổ chức lại bộ máy quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số theo hướng thống nhất, đồng thời phản ánh sự hội tụ ngày càng mạnh mẽ giữa nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và công nghệ số.
Đặc biệt, việc bổ sung các dịch vụ phục vụ phát triển, thiết kế, sản xuất thử nghiệm, đo kiểm và đánh giá sản phẩm chip bán dẫn được đánh giá là tín hiệu tích cực, thể hiện định hướng ưu tiên phát triển ngành công nghiệp bán dẫn - lĩnh vực đang được nhiều quốc gia xem là nền tảng của nền kinh tế số và an ninh công nghệ.
Đồng thời, việc điều chỉnh, chuyển một số dịch vụ từ lĩnh vực thông tin và truyền thông sang lĩnh vực khoa học và công nghệ cũng góp phần thống nhất đầu mối quản lý, tránh chồng chéo trong quá trình triển khai chính sách.
Kỳ vọng nâng cao hiệu quả đầu tư công cho khoa học và công nghệ
Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng mức đầu tư cho khoa học và công nghệ mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả của từng đồng vốn đầu tư.
Danh mục dịch vụ sự nghiệp công mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để đổi mới phương thức quản lý ngân sách, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh giữa các đơn vị cung ứng dịch vụ, đồng thời thúc đẩy xã hội hóa các hoạt động khoa học và công nghệ.
Để chính sách đi vào cuộc sống, giới chuyên gia cho rằng cần sớm ban hành đầy đủ hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá dịch vụ, tiêu chí đánh giá kết quả và cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp. Khi đó, việc giao nhiệm vụ, đặt hàng hay đấu thầu mới thực sự phát huy hiệu quả, bảo đảm công khai, minh bạch và hướng đến các kết quả có khả năng ứng dụng cao.
Có thể thấy, Quyết định số 1481/QĐ-TTg không chỉ đơn thuần là việc ban hành một danh mục dịch vụ công mới mà còn là bước hoàn thiện quan trọng trong thể chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc thiết lập cơ chế đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả làm thước đo sẽ góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu, thúc đẩy thương mại hóa kết quả khoa học, tăng năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế dựa trên tri thức trong giai đoạn mới.
