Nhẹ tênh những chiếc cặp đến trường
Nếu đặt lên bàn cân với thói quen học đường ở Việt Nam, giáo dục nước Úc có không ít điều khiến người ta ngỡ ngàng. Ở đó, học sinh đến lớp chỉ với một chiếc cặp nhẹ tênh không mang ttheo sách vở, không phải chịu áp lực đủ loại đồ dùng học tập như lớp 1 ở Việt Nam. Phần lớn đã được nhà trường chu cấp đầy đủ khi đến lớp.
Giáo viên Úc lên lớp chủ yếu trang phục bằng bộ comple đồng màu, đông thời được nhận hoa tặng đầu tuần do Ban lãnh đạo nhà trường trao
Một chi tiết tưởng nhỏ, nhưng lại phản ánh một cách tiếp cận khác đó là học tập không bắt đầu từ gánh nặng chi phí, khi đứa trẻ bước vào học đường không mang theo áp lực tinh thần vật chất, việc học cũng trở nên tự nhiên ngay từ khi trẻ bước chân vào lớp. Kể từ lớp 1 về nhà không phải học, không học thêm, dạy thêm, chủ yếu học ngoại khoá …
Chương trình giáo dục phổ thông ở Úc được thiết kế theo hướng tinh gọn chỉ có học 2 cấp. Ở bậc tiểu học (lớp 1 đến lớp 6), học sinh học khoảng 7 môn, nhưng trọng tâm vẫn là những lĩnh vực cốt lõi như Toán, Anh văn, Khoa học và Lịch sử, các môn còn lại như thể dục, âm nhạc, ngoại khoá. Đặc biệt là môn học ngoại khoá đóng vai trò quan trọng dạy và học ở Úc nhằm phát triển kỹ năng, tiếp cận với cuộc sống xã hội bên ngoài, gần gủi thiên nhiên và tạo cảm nhận, cảm xúc cho học sinh.
Thực hành môn học cần thiết ở trường học Úc
Lên bậc trung học (lớp 7 đến lớp 12), cấu trúc này tiếp tục được duy trì. Học sinh không bị “ôm đồm” quá nhiều môn học, mà có thời gian đào sâu kiến thức từ 1 cuốn sách giáo khoa, học tại trường. Cách học này không tạo cảm giác quá tải, nhưng vẫn đảm bảo nền tảng vững chắc cho những lựa chọn nghề nghiệp sau này kể từ lớp 1 trở lên.
Thi cử không còn là áp lực thường trực
Một trong những khác biệt dễ nhận thấy nhất là cách tổ chức thi cử. Học sinh Úc không phải thi lên lớp mỗi năm. Việc đánh giá dựa chủ yếu vào quá trình học tập, kiểm tra thường xuyên trong lớp, đánh giá đầu năm học và tổng kết cuối năm học.
Chỉ ở một số mốc như lớp 3 - 5 - 7 và lớp 9 mới có kỳ kiểm tra chung trên diện rộng nhằm đánh giá năng lực học sinh và chất lượng giáo dục của từng trường, hạn chế thi cử, vì thế vấn đề này trở thành công cụ điều chỉnh, chứ không phải “cuộc đua” căng thẳng, gây áp lực đối với nền giáo dục nước Úc.
Giờ học ngoại khoá giữa rừng ở trường học Australia
Hệ thống giáo dục Úc có nhiều loại hình như, trường công lập, trường chuyên, trường Công giáo và trường tư thục. Học sinh học trường công theo khu vực cư trú, không phải thi tuyển và không phải đóng học phí, hoặc bất kỳ một khoản chi phí nào trong suốt cả 12 năm theo học chương trình phố thông.
Trong khi đó, để vào được các trường chuyên, học sinh phải trải qua kỳ thi tuyển chọn. Sự phân tầng này vừa đảm bảo quyền học tập phổ cập, vừa tạo điều kiện cho những học sinh có năng lực phát triển trong môi trường phù hợp theo lực học của từng em.
Học đi đôi với trải nghiệm
Không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh Úc tham gia các hoạt động ngoại khóa, dã ngoại, trải nghiệm thực tế. Thời gian học ở lớp được cân đối với thời gian khám phá bên ngoài.
Ở đó, kiến thức không chỉ nằm trên trang sách vỡ mà còn được kiểm chứng qua đời sống. Học sinh học cách quan sát, đặt câu hỏi và giải quyết vấn đề - những kỹ năng khó có thể hình thành nếu chỉ ngồi trong lớp học. Học sinh Úc ngay từ lớp 1 không được sử dụng điện thoại, các thiết bị điện tử
Dù chương trình không nặng, con đường đến những ngành nghề đòi hỏi cao như một số ngành Y khoa, hay nha khoa, ở Úc đây là địa chỉ học sinh hướng tới vẫn đầy cạnh tranh, học sinh muốn theo đuổi những lĩnh vực này rất khó, đòi hỏi phải đạt kết quả học tập tốt nhất.
Điểm khác biệt nằm ở cách tạo áp lực, không dồn vào một vài kỳ thi, mà được trải đều trong cả quá trình học. Nhờ đó, học sinh không bị “quá tải” ở một thời điểm, nhưng vẫn phải nỗ lực liên tục.
Sân thể thao nhà trường ở Úc được đầu tư bài bản
Mức thu nhập giáo viên được đảm bảo, người học luôn được hỗ trợ
Ở Úc, thu nhập của giáo viên được tính theo năng lực và kinh nghiệm, ở mức trên 1 tỷ /năm so với VNđ, khi tiền lương đảm bảo họ yên tâm với nghề, yêu nghề hơn. Khi đời sống ổn định, người thầy chỉ có thể tập trung cho chuyên môn là số 1, còn học sinh luôn chăm chỉ học tập để đạt được những yêu cầu khi ra trường.
Trải qua 12 năm học phổ thông học sinh không phải đóng đậu bất kỳ khoản gì, khi bước vào bậc đại học, sinh viên mới bắt đầu đóng học phí, tuy nhiên, nếu những hoàn cảnh gặp khó khăn, các em có thể vay tiền học từ Chính phủ, Chính phủ sẵn sàng giúp đỡ cho vay không tính lãi chỉ trả dần phần vay khi có thu nhập. Khoản vay trên không trở thành áp lực tức thời, mà là một cam kết dài hạn giữa người học và xã hội. Nếu những trường hợp gạp phải khó khăn Chính phủ xét cho xoá nợ nhằm giúp sinh viên ra ngành thực hành tốt trong cuộc sống.
Môn thực hành trải nghiệm ở trường tiểu học tại Việt Nam
Việt Nam, những bước chuyển mình đáng ghi nhận
Từ câu chuyện ở nước Úc mà tôi kể, nhìn lại Việt Nam, có thể thấy giáo dục trong nước cũng đang có những bước thay đổi rõ rệt. Việc hướng tới thống nhất một bộ sách giáo khoa giúp tạo sự ổn định trong dạy và học. Đặc biệt, chủ trương cấp phát sách giáo khoa miễn phí cho học sinh trong thời gian tới được xem là một bước tiến quan trọng, góp phần giảm bớt gánh nặng cho gia đình, học sinh, nhất là đồng bào ở những vùng xa xôi hẻo lánh, khó khăn.
Nếu được triển khai kịp thời hiệu quả, đây không chỉ là hỗ trợ vật chất, tinh thần mà còn thể hiện một quan điểm rõ ràng: “Giáo dục phổ thông là quyền lợi thiết thân cơ bản của mỗi đứa trẻ khi bước vào đời ngồi vào ghế nhà trường cơ bản học để làm người và cống hiến cho xã hội.
Môn học thực hành trải nghiệm cuộc sống làm quen với núi rừng hiện nay ở Việt Nam
Hành trình còn dài, hướng đi đã rõ
Dĩ nhiên, giáo dục Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức, như áp lực thi cử, áp lực dạy thêm, học thêm học sinh lớp 1 đã xuất hiện một vài nơi tổ chức lớp học thông minh, buộc học sinh nhỏ bé này phải đóng đậu quá tải, vả lại tuổi thơ các cháu quá bé bỏng phải học trên hệ thống phương diện điện tử, có nên?! Đừng vì mục đích đầu tư chương trình học, dẫn đến sự chênh lệch học giữa các vùng miền, giữa giàu nghèo… Những vấn đề này không thể giải quyết trong một sớm một chiều.
So với mô hình giáo dục như ở Úc, chúng ta vẫn còn khoảng cách, nhưng điều đáng nói là hướng đi đang dần thay đổi theo chiều hướng các nước văn minh trong kỷ nguyên vươn mình. Vẫn biết thế nhưng không thể một sớm một chiều mà lấy áp lực làm vội, gây nên áp lực học không cần thiết.
Và có lẽ, điều quan trọng nhất không phải là so sánh hơn kém, mà là từng bước đi, từng nhịp điều chỉnh để mỗi ngày đến trường, học sinh không chỉ học kiến thức, mà còn được lớn lên từ mái trường thân yêu ấy một cách tự nhiên, bền vững trong trí thứ, kiến thực của mình.
