Việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch Khu du lịch Quốc gia Hồ Hòa Bình được đặt ra trong bối cảnh không gian phát triển, địa giới hành chính, hệ thống hạ tầng và yêu cầu liên kết vùng đã có nhiều thay đổi so với thời điểm quy hoạch được phê duyệt năm 2021. Theo định hướng mới, khu vực Hồ Hòa Bình không chỉ được nhìn nhận như một điểm đến du lịch sinh thái mà còn hướng tới trở thành một không gian phát triển du lịch tổng hợp, có khả năng tạo động lực cho kinh tế dịch vụ và liên kết vùng.
Theo đồ án đang được nghiên cứu, phạm vi điều chỉnh quy hoạch khoảng 52.200 ha, nằm trên địa bàn một phần của 10 xã, phường gồm Hòa Bình, Thống Nhất, Tân Hòa, Đà Bắc, Cao Sơn, Tiền Phong, Quy Đức, Tân Mai, Mường Hoa và Thung Nai. Mục tiêu được xác định là phấn đấu đến năm 2030 Khu du lịch Hồ Hòa Bình được công nhận là Khu du lịch Quốc gia; đến năm 2050 trở thành trung tâm du lịch xanh, thông minh, bền vững, có bản sắc và sức cạnh tranh với các khu du lịch hồ, sinh thái, nghỉ dưỡng lớn của miền Bắc.
Từ khai thác tài nguyên sang phát triển du lịch chất lượng cao
Một trong những điểm đáng chú ý của định hướng điều chỉnh là chuyển mạnh từ cách tiếp cận khai thác tài nguyên theo chiều rộng sang phát triển các sản phẩm du lịch có chất lượng và giá trị gia tăng cao. Không gian mặt nước, hệ thống đảo, rừng, cảnh quan tự nhiên cùng các giá trị văn hóa của cộng đồng cư dân vùng hồ được xác định là những nguồn lực quan trọng để hình thành chuỗi sản phẩm đặc trưng.
Theo định hướng được báo cáo tại hội nghị ngày 29/9, các loại hình được chú trọng gồm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch đường thủy, văn hóa - tâm linh, du lịch cộng đồng và các dịch vụ bổ trợ. Cách tổ chức này nhằm đa dạng hóa sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu của du khách, thay vì chỉ tập trung vào những hoạt động tham quan ngắn ngày.
Đáng chú ý, không gian phát triển được nghiên cứu theo mô hình một trung tâm khu du lịch và bốn trung tâm động lực, gắn với hệ thống giao thông kết nối và các khu vực chức năng. Đây là định hướng cần được cụ thể hóa trong quá trình hoàn thiện đồ án nhằm tránh tình trạng phát triển phân tán, manh mún; đồng thời tạo ra những khu vực có vai trò dẫn dắt, làm điểm tựa để lan tỏa hoạt động du lịch sang các địa bàn phụ cận.
Từ góc độ chính sách, việc tổ chức lại không gian theo hướng đa trung tâm cũng đặt ra yêu cầu đồng bộ giữa quy hoạch du lịch với quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các quy hoạch có liên quan. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm quy hoạch có tính khả thi và hạn chế tình trạng dự án phát triển trước nhưng hạ tầng kết nối chưa theo kịp.
Bảo tồn tài nguyên phải song hành với phát triển
Với đặc thù là khu vực có hệ thống mặt nước, rừng, đảo và cảnh quan tự nhiên rộng lớn, yêu cầu bảo vệ môi trường được đặt ở vị trí quan trọng trong quá trình điều chỉnh quy hoạch. Định hướng phát triển Hồ Hòa Bình thành trung tâm du lịch xanh, thông minh, bền vững đòi hỏi việc khai thác các giá trị tự nhiên phải đi cùng bảo vệ nguồn nước, rừng, cảnh quan lòng hồ và hệ sinh thái.
Chính vì vậy, quy hoạch không chỉ xác định những khu vực có thể phát triển mà còn phải làm rõ các khu vực cần bảo vệ, những không gian được giữ lại, điều chỉnh hoặc phát triển mới. Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông yêu cầu đồ án phải thể hiện cụ thể những nội dung này trên bản đồ, sơ đồ, qua đó làm rõ giá trị của các điều chỉnh và tạo cơ sở cho việc tổ chức không gian phát triển trong giai đoạn tới.
Một yêu cầu khác là bảo đảm hài hòa giữa phát triển du lịch với đời sống người dân. Đối với khu vực lòng hồ và các cộng đồng dân cư đang sinh sống, quy hoạch cần tính toán không gian phát triển phù hợp, bảo đảm sinh kế, đồng thời khai thác những giá trị văn hóa bản địa để hình thành các sản phẩm du lịch cộng đồng có chiều sâu.
Tạo nền tảng thu hút đầu tư có chọn lọc
Điều chỉnh quy hoạch cũng được xem là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả thu hút và triển khai các dự án đầu tư trong khu vực. Theo báo cáo tại hội nghị, đến hết quý III/2026, Khu du lịch Quốc gia Hồ Hòa Bình có 23 dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư, với tổng diện tích đăng ký khoảng 1.697 ha và tổng vốn đăng ký khoảng 7.746 tỷ đồng. Tuy nhiên, mới có 5 dự án hoàn thành thủ tục pháp lý và đi vào hoạt động toàn bộ hoặc một phần; 7 dự án đang thi công, trong khi 11 dự án vẫn thực hiện các thủ tục pháp lý về đất đai, xây dựng.
Thực tế này cho thấy bên cạnh mở rộng không gian quy hoạch, cần chú trọng chất lượng triển khai. Việc rà soát từng dự án, nhất là những dự án chậm tiến độ hoặc không còn phù hợp với định hướng quy hoạch mới, sẽ giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai và tạo mặt bằng cho những dự án có năng lực thực hiện.
Định hướng của tỉnh là lựa chọn nhà đầu tư trên cơ sở năng lực, kinh nghiệm và chất lượng dự án; ưu tiên những dự án có khả năng tạo sản phẩm du lịch đặc sắc, giá trị gia tăng cao và đóng góp vào sức cạnh tranh của điểm đến. Cách tiếp cận này góp phần chuyển trọng tâm từ thu hút đầu tư bằng quy mô sang thu hút những dự án có khả năng tạo giá trị lâu dài.
Hướng tới một cực tăng trưởng du lịch mới
Về dài hạn, điều chỉnh Quy hoạch chung Khu du lịch Quốc gia Hồ Hòa Bình không chỉ là việc cập nhật một đồ án quy hoạch mà còn là bước cụ thể hóa định hướng phát triển một không gian du lịch có tính liên kết vùng. Khi hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội được đầu tư đồng bộ, Hồ Hòa Bình có điều kiện tăng cường kết nối với các trung tâm du lịch khác của Phú Thọ và khu vực Trung du, miền núi phía Bắc.
Để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 được công nhận là Khu du lịch Quốc gia, quá trình hoàn thiện quy hoạch cần đi cùng lộ trình triển khai rõ ràng, phân định cụ thể các khu vực ưu tiên, các dự án động lực và những yêu cầu về bảo tồn. Đây cũng là cơ sở để quản lý đầu tư theo quy hoạch, hạn chế phát triển tự phát và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Với cách tiếp cận lấy quy hoạch làm nền tảng, hạ tầng làm động lực, sản phẩm chất lượng làm trọng tâm và bảo tồn tài nguyên làm nguyên tắc xuyên suốt, Hồ Hòa Bình được định hướng trở thành một không gian du lịch xanh, có bản sắc và sức cạnh tranh cao hơn. Đây sẽ là tiền đề để phát huy tốt hơn giá trị của hồ, rừng, cảnh quan và văn hóa địa phương, đồng thời mở rộng dư địa phát triển kinh tế dịch vụ và nâng cao đời sống cộng đồng trong khu vực.
